enkelvoudige en samengestelde zinnen

• New lesson editor
• Nederlands
• Secundair onderwijs
• Algemeen secundair onderwijs
• Leerjaar 4

enkelvoudige en samengestelde zinnen

Loes, Irina, Nell en Rit

Zinsbouw

Rit, Irina, Loes en Nell

Wat weet je over enkelvoudige zinnen?

slechts één persoonsvorm

Wat weet je over samengestelde zinnen?

- twee of meer persoonsvormen

- meerdere (deel)zinnen

- verbindingswoorden of leestekens

- onderschikking

- nevenschikking

Wat is een tangconstructie?

- afstand tussen delen die bij elkaar horen

- afstand groot = moeilijk te lezen

Wat is een antecedent?

- waarnaar de betrekkelijke bijzin verwijst of waarover iets gezegd wordt

Welke zin heeft een onderschikking?

A

Ik blijf thuis omdat ik ziek ben.

B

Zij leest graag boeken en ik kijk graag films.

C

Ik ga morgen naar school met de bus.

D

Wij eten vanavond pasta.

Je kunt zien aan het voegwoord 'omdat' dat het een ondergeschikte zin is. En omdat er een bijzin is, namelijk 'omdat ik ziek ben'.

Ik blijf thuis omdat ik ziek ben.

Zij leest graag boeken en ik kijk graag films.

Je kunt zien aan het voegwoord 'en' en aan dat je de zin in twee zinnen kan opsplitsen dat dit een nevenschikking is.

Dit is een enkelvoudige zin en kan dus geen onderschikking hebben.

Dit is een enkelvoudige zin en kan dus geen onderschikking hebben.

Ik ga morgen naar school met de bus.

Wij eten vanavond pasta.

Welke voegwoorden zijn nevenschikkende voegwoorden?

A

hoewel

B

dus

C

maar

D

die

Dus en maar

Dit zijn nevenschikkende voegwoorden.

Hoewel en die

Dit zijn onderschikkende voegwoorden.

Welke van de onderstaande zinnen is een samengestelde zin met een onderschikking?

A

Ik lees een boek en mijn broer kijkt tv.

B

Hij blijft thuis, omdat hij ziek is.

C

Zij gaat naar buiten, maar het regent hard.

D

Wij eten en praten tegelijk.

Deze zin gebruikt een onderschikkend voegwoord en er is een bijzin aanwezig, namelijk 'omdat hij ziek is'.

Deze gebruiken nevenschikkende voegwoorden. En ze kunnen opgesplitst worden in twee aparte zinnen.

B

A,C,D

Hoeveel persoonsvormen bevat de volgende zin?

"Toen ik thuiskwam, maakte ik mijn huiswerk en belde ik mijn vriend."

A

2

B

3

C

4

D

5

De zin “Toen ik thuiskwam, maakte ik mijn huiswerk en belde ik mijn vriend.” heeft 3 persoonsvormen.

Je zoekt de persoonsvormen, dit zijn de werkwoorden die veranderen met het onderwerp en tijd.

• kwam

• maakte

• belde

De leerling die morgen jarig is en een feestje geeft, krijgt van de leraar een mooi cadeau. Wat is de antecedent?

A

morgen

B

feestje

C

de leerling

D

de leraar

feestje

morgen

Het is een bijwoordelijke bepaling, dus het geeft aan wanneer iets gebeurt.

Een feestje kan niet jarig zijn.

de leerling

Niet juist, want “de leraar” is het onderwerp van het hoofdwerkwoord “krijgt”, niet van de bijzin.

Die kan verwijzen naar een persoon, en het is het onderwerp van de bijzin. Een leerling kan jarig zijn.

de leraar

Welke zin bevat een betrekkelijke bijzin?

A

Ik weet dat hij komt.

B

Hij komt morgen.

C

De vrouw die daar zit, leest een krant.

D

Wij eten als hij arriveert.

Ik weet dat hij komt.

De vrouw die daar zit, leest een krant.

Dat verwijst niet naar een antecedent, maar is wel een onderschikkend voegwoord.

Die verwijst naar de vrouw en het geeft extra informatie over de vrouw.

Deze zin bevat een bijwoordelijke bepaling; het zegt iets meer over de tijd. Het zegt wanneer wij eten.

Dit is een enkelvoudige zin en bevat dus geen bijzin.

Hij komt morgen.

Wij eten als hij arriveert.

Welke zin bevat een tangconstructie?

A

De leerling die gisteren ziek was, maakt vandaag de toets.

B

Wij denken dat hij morgen komt.

C

De leraar geeft uitleg en helpt de leerlingen.

D

Hij heeft waarschijnlijk gisteren tijdens de les zijn boek vergeten.

De leerling die gisteren ziek was, maakt vandaag de toets.

Er is een bijzin met 'dat', maar de onderwerpen en persoonsvormen staan dicht bij elkaar. De delen die bij elkaar horen, worden niet gescheiden.

Wij denken dat hij morgen komt.

Er is wel een betrekkelijke bijzin, maar de onderwerpen en persoonsvormen staan redelijk dicht bij elkaar. De delen die bij elkaar horen, worden niet gescheiden.

Dit is een samengestelde zin, maar de onderwerpen en persoonsvormen staan dicht bij elkaar. De delen die bij elkaar horen, worden niet gescheiden.

Hij heeft waarschijnlijk gisteren tijdens de les zijn boek vergeten.

Je hebt een tangconstructie, omdat tussen 'heeft' en 'vergeten' er een grote afstand is en ze horen wel bij elkaar.

De leraar geeft uitleg en helpt de leerlingen.

Waar bevindt de tangconstructie zich in deze zin?

De leerling heeft vandaag tijdens de les een moeilijke oefening gemaakt.

A

heeft en gemaakt

B

leerlingen en oefening

C

vandaag en les

D

moeilijke en oefening

leerling en oefening

Heeft is het hulpwerkwoord dat hoort bij gemaakt. Deze horen dus bij elkaar, maar er is een grote afstand tussen. Dat is dus waar de tangconstructie zich bevindt.

heeft en gemaakt

Dit zijn gewoon twee zelfstandige naamwoorden.

Dit zijn een bijvoeglijk naamwoord en zelfstandig naamwoord en kunnen dus geen tangconstructie zijn.

vandaag en les

moeilijke en oefening

Deze twee woorden horen helemaal niet bij elkaar.

Hoeveel bijzinnen zitten in deze zin?

Ik denk dat de man die daar loopt, zegt dat hij moe is.

A

1

B

2

C

3

D

4

Het antwoord is B.

1. die daar loopt (betrekkelijk)

2. zegt dat hij moe is

Welke zin bevat een onduidelijke tangconstructie?

A

Hij heeft gisteren een boek gelezen.

B

De leerling heeft tijdens de moeilijke toets waarschijnlijk veel fouten gemaakt.

C

Zij leest een boek.

D

Hij heeft, omdat hij moe was, zijn werk niet gemaakt.

Hij heeft, omdat hij moe was, zijn werk niet gemaakt.

Deze zin is een moeilijke tangconstructie, omdat het deel dat bij elkaar hoort onderbroken wordt door een bijzin, namelijk 'omdat hij moe was'.

Wat voor soort zin is dit? Banksy is een beroemde Britse kunstenaar, die zijn werk maakt op straat. 

A

een samengestelde zin met nevenschikking en een nevenschikkend voegwoord

B

een enkelvoudige zin

C

een samengestelde zin met onderschikking en een onderschikkend voegwoord

D

een samengestelde zin met onderschikking en een betrekkelijk voornaamwoord

Een samengestelde zin met onderschikking en een betrekkelijk voornaamwoord

De zin bevat een hoofdzin: 'Banksy is een beroemde Britse kunstenaar' en een bijzin: 'die zijn werk maakte opstraat'. En die is een betrekkelijk voornaamwoord dat een betrekkelijke zin inleidt.