13.3 Transport

• New lesson editor
• Biologie
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 3

Hoofdstuk 13: Dieren en planten

Programma

• Herhaling paragraaf 13.2

• Start paragraaf 13.3

• Practicum microscoop

• Zelfstandig aan de slag

Herhaling 

Quizlet live

Website

https://quizlet.com/nl/977596842/biologie-132-ademhalen-flash-cards/?i=39qm52&x=1jqt

wat hoort waar?

1

minute

00

second

+30 s

Trachee

Stigma

Huidmondje

Kieuwboog

Lamel

Tegenstroom principe

Kieuwplaatje

Tegenstroomprincipe

Bloed -->

Bloed -->

Bloed stroomt in de zelfde richting

Bloed stroomt in tegengestelde richting

<--Water

Water -->

Fotosynthese

                   +                      -->                       +

Verbranding

                   +                      -->                       +

______________________________________________________

1

minute

00

second

+30 s

Koolstofdioxide

Koolstofdioxide

Zuurstof

Zuurstof

Water

Water

Glucose

Glucose

Doelen

• De leerlingen kunnen uitleggen hoe stoffen door een insect stromen

• De leerlingen weten hoe stoffen door vissen getransporteerd worden 

• De leerlingen kunnen uitleggen hoe planten hun stoffen vervoeren

Hoe vervoeren insecten stoffen?

• Het bloed -> voedingsstoffen en afvalstoffen

• 1 groot bloedvat

• Aan de achterkant het hart: een aantal kamers achter elkaar

• Samentrekken v/d kamers -->                   bloed stroomt van achter naar voren

• Bloedvat eindigt in de kop

• Uit het bloedvat en stroomt vrij door het lichaam (open bloedsomloop)

Hoe vervoeren vissen stoffen?

-Het bloed vervoert  zuurstof, afvalstoffen en voedingstoffen naar alle cellen.

-Vanuit het verteringstelsel komen de voedingsstoffen in het bloed

-Enkelvoudige  bloedsomloop (gesloten)

Hoe vervoeren planten stoffen?

• Zuigen met hun wortels water en mineralen op
• Door de vaten vervoerd
• Vaatbundel(liggen in groepjes)

Vaatbundels

lopen van wortel tot in de bladnerven en bloemen, liggen in een kring en bestaan uit 2 soorten:

1. Houtvaten: vaten voor water en mineralen (binnenring)
2. Bastvaten: vaten voor glucose en andere voedingstoffen (buitenring)

Het bloed van de insect vervoert zuurstof

A

juist

B

onjuist

C

D

Heeft een insect een open of een gesloten bloedsomloop?

A

open

B

gesloten

C

D

wat vervoert het bloed bij de vis

A

zuurstof

B

zuurstof en voedingsstoffen

C

voedingsstoffen en afvalstoffen

D

zuurstof, voedingsstoffen en afvalstoffen

Hoe heet het onderdeel dat de voedingstoffen vervoerd in de plant?

A

vaatbuisjes

B

vaatbundels

C

haarvaten

D

Wat vervoeren de houtvaten?

A

water en mineralen

B

water en glucose

C

water en zuurstof

D

water

Heeft een vis een open of een gesloten bloedsomloop

A

open

B

gesloten

C

D

Bij de plant zit in de buitenring de

A

Houtvaten

B

Bastvaten

C

D

Practicum

Wat moet nu af zijn: 

Letter/ cellen ui/ je eigen cellen/ Cellen waterpest/ huidmondjes

Aan de slag

Wat?                  Maken Paragraaf  13.3

Hoe?                  met een buurman of buurvrouw FLUISTEREN

Hoe lang?        Eind van de les

Vraag?               Vraag het fluisterend aan je buurman/vrouw.Weet die het ook niet? Steek dan je vinger op

Klaar?                 Kijk of je dit voor jezelf helder kunt opschrijven                                     (samenvatten) 

Hoofdstuk 13: Dieren en planten

Houtvaten vervoeren water met mineralen van de wortels naar de bladeren.
Beweegt omHoog

1. worteldruk

2. zuigkracht door verdamping

3. capillaire werking

Vaatbundels groeien uit tot een gesloten ring. 

Houtvaten zitten aan de binnenkant, bastvaten aan de buitenkant.

houtvaten

Het water in de houtvaten gaat op 3 manieren omhoog:
1. Zuigkracht: van de bladeren, door verdamping 

via huidmondjes.
2. Worteldruk: doordat de wortels meer water en 

andere stoffen opnemen worden deze stoffen 

omhoog gedrukt.

3. Capillaire werking: van de houtvaten, waarbij 

het water aan de kanten van de houtvaten kleeft 

en naar boven kruipt.

Wat is de belangrijkste functie van de houtvaten in een plant?

A

Het vervoeren van glucose vanuit de bladeren naar de wortels

B

Het vervoeren van water en mineralen vanuit de wortels naar de bladeren

C

Het vervoeren van glucose vanuit de wortels naar de bladeren.

D

Het vervoeren van water vanuit de bladeren naar de wortels

Een hovenier verwijdert met een mes een ring van de bast rondom de stam van een boom. Hierbij worden de bastvaten beschadigd, maar de houtvaten blijven intact. Kan de boom blijven leven?

A

Ja, want glucose wordt via de houtvaten naar de wortels vervoerd

B

Ja, want de bastvaten zijn alleen nodig voor het vervoeren van water en mineralen

C

Nee, want glucose kan niet meer van blad naar de wortels worden vervoerd, waardoor deze uiteindelijk afsterven

D

Nee, want water kan niet meer vanuit de wortels naar de bladeren worden vervoerd

Water kan in dunne houtvaten omhoog bewegen door capillaire werking. Waardoor wordt dit veroorzaakt?

A

Doordat watermoleculen aan de wanden van de dunne houtvaten blijven kleven

B

Doordat water verdampt uit de wortels en daardoor omhoog wordt gezogen

C

Doordat de zwaartekracht water omhoog door de houtvaten trekt

D

Doordat glucose vanuit de bladeren naar de wortels wordt vervoerd

Aan de slag!

13.3 opdrachten over de plant

Klaar?
1. Biologiepagina.nl -> oefenen
2. Begrippenlijst maken
3. Alles gedaan? -> laat het checken -> hw ander vak

10

minute

00

second

+30 s

10 min voor jezelf, erna fluisterend met buurman/vrouw