7 dimensies Ninian Smart

• New lesson editor
• Levensbeschouwing
• Middelbare school
• vmbo b, k, t
• Leerjaar 3

Religie

Lesdoelen

• Je kan benoemen dat religie uit (7) verschillende onderdelen bestaat.

• Je kan bij een gekozen religie /levensbeschouwing /muziekgenre /sportclub  voorbeelden geven van minstens 4 van de 7 dimensies.

• je maakt een eigen werkstuk nalv deze les

• Je kan aantekeningen maken, welke je voor jouw eigen werk kan gebruiken, Je krijgt een opdracht waarvoor je deze informatie goed moet noteren.

Wat is religie?

Wat hoort er volgens jou allemaal bij een religie

Antwoorden die hier gegeven worden kun je verderop in de les gebruiken om de dimensies toe te lichten. Bijvoorbeeld de bijbel, koran, kerk moskee etc bij de materiele dimensie, feesten bij de sociale dimensie, verhalen in de bijbel bij mythologische dimensie, doopsel bij rituelen.

Hoe zou jij aan iemand uitleggen wat een religie is?

Hier komen we waarschijnlijk het probleem tegen dat iedereen iets anders over religie zegt: Bijvoorbeeld het doen van rituelen, feesten, heilige plaatsen, bidden, geloven in een god etc. Dit is wat Ninian Smart probeert te verduideliken door zijn dimensies. Dimensies die je in elke religie tegenkomt.

Ninian Smart

7 dimensies die je in elke religie tegenkomt.

Ninian Smart, religiewetenschapper die de definitie van religie benadert vanuit 7 dimensies. Deze dimensies kom je in elke religie tegen, hoewel bij elke religie het zwaartepunt op andere dimensies kan liggen.

🧭 De 7 dimensies van religie – simpel uitgelegd

Denk aan een religie als een grote puzzel met 7 stukjes. Elk stukje laat een ander deel van de religie zien. Samen vormen ze het hele plaatje.

Verhalen en mythen (Narratieve dimensie)

→ Religies vertellen verhalen, zoals die van Jezus, Mohammed of Boeddha.

📖 “Net als in een film of boek, vertellen religies verhalen over hoe de wereld is ontstaan en wat goed en fout is.”

Geloof en ideeën (Dogmatische dimensie)

→ Wat mensen geloven: bijvoorbeeld dat er één God is, of dat je opnieuw geboren wordt.

💭 “Zoals regels in een spel, zijn er ideeën die mensen in een religie belangrijk vinden.”

Ervaringen en gevoelens (Experiëntiële dimensie)

→ Hoe mensen zich voelen bij hun geloof: rust, hoop, verbondenheid.

❤️ “Soms voel je iets bijzonders als je bidt, mediteert of in een kerk bent.”

Rituelen en gewoontes (Rituele dimensie)

→ Dingen die mensen doen: bidden, vasten, feesten vieren.

🙏 “Zoals je elk jaar je verjaardag viert, hebben religies ook vaste gewoontes.”

Gedrag en regels (Ethiek en moraal)

→ Wat mag wel en niet? Bijvoorbeeld: help anderen, steel niet.

✅ “Religies geven tips over hoe je een goed mens kunt zijn.”

Samen zijn (Sociale dimensie)

→ Mensen komen samen in kerken, moskeeën, tempels.

🧑‍🤝‍🧑 “Net als een voetbalteam, hoor je bij een groep die samen dingen doet.”

Symbolen en spullen (Materiële dimensie)

→ Denk aan kruisen, gebedsmatjes, beelden, muzi

Dimensie 1: Rituelen

Rituelen zijn handelingen die je steeds op dezelfde manier doet, op een speciaal moment, en die een diepe betekenis hebben.

Vaak hoort het bij een geloof, een feest of een belangrijk moment in het leven.

Bidden voor het eten, het vieren van een religieus feest, zoals Suikerfeest, Kerstmis of Pasen, een baby dopen in de kerk, vasten tijdens de ramadan, een kaarsje aansteken in de kerk of thuis

Afbeeldingen van links naar rechts:

1. Doopsel, waarin een kind welkom geheten wordt in de religie en de verbintenis met God aan gaat.

2. Suikerfeest, de viering hiervan is geen ritueel, maar het gebed en de zakat (liefdadigheid voor de armen vóór het gebed, zodat deze ook mee kunnen vieren)

3. Diwali, het feest is geen ritueel maar onderdelen ervan wel. Zoals het aansteken van lichtjes, vuurwerk afsteken en het gebed.

4. Joods bruiloftsritueel. Het kapot stampen van glas om de verwoesting van de joodse tempel te herdenken en tegelijk de bruid en bruidegom eraan te herinneren dat relaties kwetsbaar (breekbaar) zijn en een huwelijk dus zorg en aandacht nodig heeft.

Vanaf nu moet je goed opletten en aantekeningen maken.

Dimensie 2: Mythen

Een mythe is een oud verhaal dat mensen vroeger vertelden om iets uit te leggen wat ze niet begrepen. Vaak een verhaal met goden, helden of bijzondere wezens, dat een boodschap heeft of iets probeert te verklaren.

Bijvoorbeeld: Hoe is de wereld ontstaan? Waarom onweert het? Waar komen mensen vandaan?

Afbeeldingen van links naar rechts:

1. Ra, de Egyptische zonnegod

2. Jezus

3. De ark van Noach (Noeh in de Koran). Deze afbeelding is hier expres ingezet om te kunnen benadrukken dat dezelfde verhalen in verschillende religies gebruikt worden.

4. Thor, Noorse mythologie, zoon van Odin. Deze kennen ze misschien van de Marvel films. Mythen worden ook gebruikt om films te maken.

Dimensie 3: Materiele dimensie

Deze dimensie omvat de fysieke objecten, gebouwen, kunstwerken, en andere materiële uitingen, zoals kleding, die met de religie verbonden zijn. De dingen die je kunt zien of vasthouden dus.

Bijvoorbeeld: Kerk, moskee, kruisbeeld, gebedsmolen, tempel, koran, thora etc.

Afbeeldingen van links naar rechts:

1. Boeddhistische gebedsmolen. Hierin zitten papieren met "Om Mani Padme Hum" geschreven. Ze geloven dat het draaien van de molen gelijk is aan het reciteren van de mantra (gebed). 

Om: de heilige klank (Aum Symbool), Mani: Juweel, symbool voor mededogen en liefde, 

Padme: Lotus, symbool voor wijsheid en zuiverheid, 

Hum: ondeelbare eenheid, de geest en werklijkheid zijn één.

2. Thora en Jat. Heilig joods boek, dit mag je niet aanraken met je handen en daarom gebruiken ze een zilveren aanwijzer in de vorm van een hand, de Jat. Hier komt het woord jatten ook vandaan (stelen doe je ook met je handen)

3. Rotskoepelmoskee met de klaagmuur. Jeruzalem. Moskee gebouwd op de resten van de 2e heilige joodse tempel welke door de romeinen verwoest is (70 na Chr) Van deze tempel staat alleen de klaagmuur nog overeind. Deze muur wordt door de joden gebruikt om een wens of gebed naar God te sturen.

4. Non. Traditionele Kleding die verbonden is aan de katholieke kerk. Herkenbaar voor iedereen.

Welk voorbeeld hoort bij de rituele dimensie

A

Een imam legt de betekenis van de ramadan uit aan jongeren.

B

Een hindoe gelooft in reïncarnatie.

C

Een hindoe voert een puja uit bij een huisaltaar.

D

Een jood denkt na over de betekenis van lijden in de geschiedenis.

Verzin voorbeelden uit de BIG 5 van de rituele dimensie

Welk voorbeeld hoort bij de mythische dimensie

A

Een sikh helpt in de gemeenschappelijke keuken.

B

Een boeddhist luistert naar het levensverhaal van Siddhartha Gautama.

C

Een moslim bidt vijf keer per dag.

D

Een christen probeert te leven volgens de Tien Geboden.

Verzin voorbeelden uit de BIG 5 van mythische dimensie

Welk voorbeeld hoort bij de materiële dimensie

A

Een hindoe vertelt het verhaal van Rama en Sita.

B

Een boeddhist mediteert in stilte.

C

Een christen leest in de Bijbel over de schepping.

D

Een christen bewondert de glas-in-loodramen in een gotische kathedraal.

Verzin voorbeelden uit de BIG 5 van de materiële dimensie

Dimensie 4: Ervaring

De ervaringsdimensie gaat over wat mensen van binnen voelen als ze met hun geloof bezig zijn. Het is persoonlijk en vaak moeilijk uit te leggen aan anderen.

Bijvoorbeeld: Een moslim voelt zich dicht bij Allah tijdens het gebed.

Een christen voelt zich geraakt door een lied in de kerk.

Een boeddhist voelt innerlijke rust tijdens meditatie.

Een hindoe voelt zich verbonden met een god tijdens een ritueel.

Een jood voelt zich trots of ontroerd tijdens een feest als Pesach.

Afbeeldingen van links naar rechts:

1. Mediteren. Tot rust komen, moment voor jezelf, reflectie. Traditioneel: inzicht ontwikkelen om te komen tot verlichting. Men ervaart de vergankelijkheid (alles wat tot leven komt vergaat een keer, Anicca), onbevredigdheid (het lijden van de mens door verlangens, Dukkha) en het niet-zelf (er bestaat geen onveranderlijk zelf, gedachten, gevoel, lichaam etc is allemaal tijdelijk en veranderd, Anatta)

2. Gebed. Verbondenheid met God (Allah) en herinnering aan de waarden en de onderwerping aan God.

Dimensie 5: Ethiek

De ethische dimensie gaat over goed en fout volgens een religie. Het zijn de gedragsregels die 

gelovigen proberen te volgen in hun dagelijks leven.

Bijvoorbeeld: Islam: Geef aan armen (zakaat), niet stelen, halal eten

Christendom: Heb je naaste lief, vergeef anderen, niet doden

Jodendom: Eer je ouders, eet koosjer, rust op de sabbat

Hindoeïsme: Geen geweld (ahimsa), respect voor alles wat leeft

Boeddhisme: Geen levende wezens doden, niet liegen, niet stelen

Deze regels of voorschriften helpen gelovigen om een goed leven te leiden volgens hun religie. Het gaat vaak om hoe je met mensen om gaat. En deze regels lijken veel op elkaar bij verschillende religies. De gulden regel bijvoorbeeld.

De Gulden regel 

Wat je zelf niet wil, 

doe dat ook niet bij een ander!!!!

Christendom: “Behandel anderen zoals je wilt dat zij jullie behandelen.” (Bijbel, Matteüs 7:12)

Islam: “Niemand van jullie is een echte gelovige zolang hij voor zijn broeder niet wenst wat hij voor zichzelf wenst.” (Hadith)

Boeddhisme: “Wat jij zelf niet fijn vindt, doe dat ook niet bij anderen.”

Hindoeïsme: “Dit is de kern van het leven: behandel anderen zoals jij zelf behandeld wilt worden.”

Jodendom: “Wat jij haat, doe dat een ander niet aan.”

Deze regel komt voor in elke religie. Oorsprong komt vanuit China, Confucius.

Dimensie 6: Doctrine

De doctrine dimensie vertelt je wat je moet geloven in een religie. Het zijn de belangrijke ideeën die gelovigen met elkaar delen. Het zijn de opvattingen die gelovigen vertellen wat ze geloven over God, het leven, de wereld, en wat er na de dood gebeurt.

Bijvoorbeeld: Reïncarnatie, Jezus is de zoon van God, Allah is God en Mohammed is zijn profeet, God is verbonden aan een volk, verlichting etc.

Afbeeldingen van links naar rechts:

1. De 10 geboden. De leefregels die Mozes rechtstreeks van God kreeg. 

Gij zult geen andere goden voor Mij hebben.

Gij zult geen gesneden beeld maken en die vereren.

Gij zult de naam van de Heer, uw God, niet ijdel gebruiken.

Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt.

Eer uw vader en uw moeder.

Gij zult niet doden.

Gij zult niet echtbreken.

Gij zult niet stelen.

Gij zult geen valse getuigenis afleggen tegen uw naaste.

Gij zult niet begeren wat van uw naaste is.

2. Kastenstelsel hindoeisme:

Bovenaan de Priesters en geleerden (Brahmanen)

Hieronder krijgers en heersers (Khsatriyas)

Daaronder Boeren en  handelaren (Vaishyas)

Onderaan de arbeiders en dienaren (Shudras)

Dan onder de kaste de Kastenlozen (Dalits). Deze mensen zijn minderwaardig gezien en sociaal uitgesloten. Worden als onrein gezien.

3. 8-voudig pad.

Het pad dat volgens de Buddha leidt tot verlichting. Het draait om balans.

Het juiste spreken

Het juiste handelen

Het juiste levenswijze (Ethisch gedrag)

Het juiste intentie

Het juiste begrip (Wijsheid)

Juiste inspanning

Juiste aandacht

Juiste concentratie (Discipline)

Dimensie 7: Sociale dimensie

De sociale dimensie laat zien dat religie niet alleen iets persoonlijks is, maar ook iets wat je met anderen doet. Het gaat over de groep mensen die hetzelfde geloven en met elkaar verbonden zijn.

Bijvoorbeeld het vieren van feesten, samenkomen in een kerk of moskee, 

het helpen van elkaar en het samen bidden.

Afbeeldingen van links naar rechts:

1. Vrijdag gebed. Mensen komen samen in de moskee om te bidden. Dit geeft een gevoel van verbondenheid.

2. Pesach viering. Herdenkt de uittocht van de Joden uit Egypte (Exodus). Dit is verbonden met de Mythe.

3. Holi. Hindoeistisch feest. Verbonden met de mythe van Prahad en Holika die gaat over de overwinning van het goede op het kwade. Bij dit feest vervagen de grenzen van de kasten (vergelijkbaar met de rolverwisseling bij carnaval).

Welk voorbeeld hoort bij de ervarings dimensie

A

Een hindoe leest in de Bhagavad Gita over dharma.

B

Een groep jongeren leert over de vijf zuilen van de islam in de klas.

C

Een sikh voelt een diepe rust tijdens meditatie.

D

Een dominee bespreekt ethische dilemma’s in een preek.

Verzin voorbeelden uit de BIG 5 van de sociale dimensie

Verzin voorbeelden uit de BIG 5 van de ervarings dimensie

Welk voorbeeld hoort bij de ethische dimensie

A

Een christen doneert geld aan een goed doel vanuit naastenliefde.

B

Een boeddhist bezoekt een stoepa tijdens een pelgrimstocht.

C

Een joodse familie viert Pesach met een traditionele maaltijd.

D

Een boeddhist mediteert in stilte in een klooster.

Verzin voorbeelden uit de BIG 5 van de ethische dimensie

Welk voorbeeld hoort bij de doctrinaire dimensie

A

Een boeddhist offert rijst aan een Boeddhabeeld.

B

Een christen zingt een lied tijdens de kerkdienst.

C

Een christen leest over de Drie-eenheid in een theologisch boek.

D

Een moslim wast zich ritueel voor het gebed.

Verzin voorbeelden uit de BIG 5 van de doctrinaire dimensie

Welk voorbeeld hoort bij de sociale dimensie

A

Een boeddhist gelooft in wedergeboorte.

B

Een jood eet koosjer volgens de spijswetten.

C

Een moslim voelt zich spiritueel verbonden tijdens het gebed.

D

Een imam organiseert activiteiten in de moskee.

UFC

Hells Angels

Ninja's

PSV

Carnaval

Concert bezoekers

Koningsdag viering

Wicca

Onderwerpen

Je mag zelf kiezen wat je onderwerp wordt, denk aan een voetbalclub, een sport, een feestdag (koningsdag, halloween etc) of een religie die niet bij de 5 invloedrijkste behoort (Jodendom, Christendom, Islam, Boeddhisme of Hindoeisme). Een stroming hiervan mag wel (Jehova, Soeffisme, Sikhisme, Pentacostale (Pinkstergemeente) kerk etc). Je kan ook denken aan een cultuur of subcultuur zoals Skaters, Roma of Sinti cultuur etc.