2.3 de kerk valt uiteen 2627

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 2

2.3 De kerk valt uiteen

Programma

Renaissance betekent...

A

wederopstanding

B

wedergeboorte

C

wederontdekking

D

Wederkeren

Onderdeel van de middeleeuwen of de Renaissance? 

Renaissance 

Middeleeuwen 

Middeleeuwen of Renaissance?

15

second

+30 s

A

Middeleeuwen

B

Renaissance

C

D

A

Middeleeuwse kunst

B

Renaissance kunst

C

D

Leerdoelen

• Ik kan uitleggen welke kritiek er op de katholieke kerk ontstond

• Ik kan uitleggen hoe er een splitsing in de kerk ontstond

• Ik kan de belangrijkste verschillen tussen de katholieke en protestantse kerk uitleggen

• Ik kan uitleggen hoe de reformatie leidde tot politieke strijd

Katholieke kerk (1)

• Christelijke kerk

• Staat onder leiding van de Paus in Rome (vandaar ook wel: Rooms-Katholieke Kerk)
  

• De Paus is het hoofd (de vorst) van het land Vaticaan. 
  

• Naast kerken ook kloosters onder bestuur

Katholieke kerk (2)

• De mis (kerkdienst) en de Bijbel zijn in het Latijn

• 
  

• Er staan beelden in de kerk

• Deze beelden (van bijvoorbeeld heiligen) worden soms ook vereerd

• Ook relieken (overblijfselen van heiligen) worden vereerd

PCC

Humanisme (1.2)

• Renaissance: filosofen onderzoeken originele teksten uit oudheid

• Humanisten stellen mens centraal: Carpe Diem

• Uit bijbelonderzoek blijkt dat de kerk zich niet aan de leefregels van Christus hield

• Beroemdste humanist: Desiderius Erasmus

• Eind 15e eeuw: groeiende kritiek op kerk

filmfragment van 3.20 minuten

Een nieuwe Bijbel

Erasmus was katholiek.

Hij vond het belangrijk dat iedereen toegang had tot de Bijbel. 

Hij ontdekte dat de Bijbel - rond 1500 - niet helemaal klopte. 

Hij verbeterde de Bijbel met behulp van oude / originele teksten.

Lees de bron. Welke misstanden ziet Erasmus in de kerk?

Misstanden

• Tijdens de middeleeuwen werd de kerk steeds machtiger en rijker

• Misstanden in de kerk:

• 1. Rijken konden bisdommen kopen (simonie)

• 2. Geestelijken hielden zich niet aan celibaat 

• 3.  Aflatenhandel: in plaats van vergeving voor je zonde kon je deze afkopen

• Met behulp van aflatenhandel kon de Sint-Pieterskerk in Rome worden gebouwd

Reformatie 

• Betekent hervorming

• In dit geval hervorming van de katholieke kerk

• Begint aan het einde van de middeleeuwen, in de 15e eeuw

• Protesteren tegen de macht en rijkdom (o.a. door aflaten) van de katholieke kerk

Filmfragment duurt 2:58 min.

Luther

• 1e hervormers: Maarten Luther 

• In 1517 komt Luther met 95 stellingen (vooral tegen aflaten)

• Hij hoopt dat de Paus mee wil denken en de Kerk zal hervormen

• Luther wordt echter door de Paus en Keizer Karel V in de ban gedaan/ vogelvrij verklaard (1521)

Waarom heeft Luther wel succes?

• Door de uitvinding van de boekdrukkunst kunnen de teksten van Luther snel worden gekopieerd en verspreid (in het DUITS!)
  

• Luther wordt gesteund én beschermd door machtige Duitse vorsten.

• De ideeën (van eenvoud en soberheid) spreken veel arme gelovigen aan.

• Veel gelovigen zijn het niet eens met de aflaten: Luther durft er iets van te zeggen.

• 
  

Protestantse kerk

• Christelijke kerk

• Er is geen duidelijke leider

• De mis (kerkdienst) en de Bijbel zijn in de volkstaal

• Geen beelden en/of verering van heiligen en relieken (is afleiding)

Calvijn

• De protestant Johannes Calvijn is veel strenger dan Luther:

• 1. Priesters moeten kerk regeren, niet vorsten

• 2. Predestinatie: god heeft al vantevoren bepaald of je in paradijs of hel terecht komt

• In de Nederlanden is men voornamelijk Calvinistisch 

• De landsheer is echter Spaans katholiek... 

(Meer hierover in periode 2)

Maarten Luther (1483-1546)

Duitse monnink die grote moeite had met de aflaten en levensstijl van de geestelijken. 

Veel aanhangers in Duitsland.

Johannes Calvijn (1509-1564)

Frans/Zwitserse hervormer die vond dat beelden niet in de Kerk thuishoorden. 

Veel aanhangers in Nederland

Hoewel er grote en kleine verschillen zijn...

...horen beide kerken bij de christelijke godsdienst

Gevolgen van de reformatie

• Splitsing in de christelijke kerk (1517): ontstaan van de protestantse kerken naast de katholieke Kerk

• Koningen van Engeland, Zweden en Denemarken verplichten hun land protestants te worden.
  

• Godsdiensoorlog van Karel V in het Duitse Rijk.
  

• Godsdienstoorlog in Frankrijk tussen katholieke koning (en adel) en de Franse calvinisten.
  

• Vervolging van protestanten ("ketters") door de inquisitie.
  

Protestantse kerk of Katholieke kerk? Verering van heiligen

A

Protestantse kerk

B

Katholieke kerk

C

D

Protestantse kerk of Katholieke kerk? Sobere handelingen

A

Protestantse kerk

B

Katholieke kerk

C

D

Protestantse kerk of Katholieke kerk? Verering van relieken

A

Protestantse kerk

B

Katholieke kerk

C

D

Protestantse kerk of Katholieke kerk? De Paus is de leider

A

Protestantse kerk

B

Katholieke kerk

C

D

Welke van de stellingen is juist? 1 Toen Luther zijn stellingen bedacht wilde hij een nieuwe kerk beginnen. 2 De Paus wilde wel met Luther praten over zijn ideeën.

A

Alleen 1 is juist

B

Alleen 2 is juist

C

Beide zijn juist

D

Beide zijn onjuist

Maarten Luther is het niet eens met de grote rijkdommen van de Kerk en de geestelijken. Op welke manier kwam de Kerk aan haar rijkdommen?

A

Mensen kochten hun zonden af met een aflaat.

B

Mensen handelden met de Kerk.

C

De Kerk veroverde rijke gebieden.

D

Mensen hadden medelijden met Kerk en gaven geld.

Wat is de kritiek op de kerk van 

Luther en Erasmus? 

± 1469 - 1536

A

Al die regeltjes die niks met geloof te maken hebben!

B

Priesters geven helemaal niet het goede voorbeeld.

C

Er gaat teveel geld naar pracht en praal.

D

De kerk maakt misbruik van de macht.