Persoonsvorm, onderwerp en tijd

Persoonsvorm, onderwerp en tijd

1 / 32
next
Slide 1: Slide
New lesson editorSpellingBuitengewoon lager onderwijsType 2Leeftijd 10

This lesson contains 32 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Persoonsvorm, onderwerp en tijd

This item has no instructions

Wat je vandaag leert

Ik kan in een zin de persoonsvorm en het onderwerp vinden en herkennen of de zin in de tegenwoordige tijd of verleden tijd staat.

This item has no instructions

Welke woorden passen bij persoonsvorm, onderwerp of tijd?

Gebruik de antwoorden om voorkennis te activeren. Pik enkele woorden eruit en laat leerlingen kort zeggen wat ze al denken dat ze betekenen.

Wat is de persoonsvorm?

  • De persoonsvorm is het werkwoord dat past bij de persoon of het onderwerp

  • Je kunt het werkwoord in een andere tijd zetten

  • Vaak verandert dan maar één werkwoordsvorm in de zin

  • Die vorm is de persoonsvorm

Benadruk dat de persoonsvorm een vorm van het werkwoord is die mee verandert met tijd of persoon: ik loop, hij loopt, ik liep. Dat helpt later ook bij het vinden van het onderwerp.

Zo vind je de persoonsvorm

Een handige manier is de tijdproef:

  • Zet de zin van nu naar vroeger, of van vroeger naar nu

  • Kijk welk werkwoord verandert

  • Dat veranderde werkwoord is de persoonsvorm


Voorbeeld:

Mila speelt buiten. → Mila speelde buiten.

speelt is de persoonsvorm.

This item has no instructions

Nog een manier

Je kunt ook de vraagproef gebruiken:

  • Maak van de zin een vraag

  • De persoonsvorm komt dan vooraan of vlak vooraan


Voorbeeld:

De hond blaft hard.

→ Blaft de hond hard?

blaft is de persoonsvorm.

Sommige leerlingen kennen vooral de vraagproef. Maak duidelijk dat beide proeven mogen, maar dat de tijdproef vaak het zekerst is.

Voorbeelden van persoonsvormen

  • Wij fietsen naar school. → persoonsvorm: fietsen

  • Gisteren regende het hard. → persoonsvorm: regende

  • Mijn zus maakt soep. → persoonsvorm: maakt

  • De kinderen speelden op het plein. → persoonsvorm: speelden

This item has no instructions

Welke persoonsvorm hoort bij de zin: Mila speelt buiten?

A

Mila

B

buiten

C

speelt

D

zin

Check of leerlingen de persoonsvorm als werkwoordsvorm herkennen en niet het onderwerp kiezen.

Vul de juiste woorden in

Je vindt de persoonsvorm met de tijdproef. Je zet de zin in een andere tijd en kijkt welk werkwoord verandert. Dat woord is de persoonsvorm.

persoonsvorm
tijd
werkwoord
onderwerp
vraag
naamwoord
zin

De kernwoorden komen letterlijk uit het uitgelegde stappenplan: persoonsvorm, tijd en werkwoord.

Wat is het onderwerp?

  • Het onderwerp zegt over wie of wat de zin gaat

  • Het onderwerp hoort bij de persoonsvorm

  • Samen vertellen ze wat er gebeurt

  • In veel zinnen doet het onderwerp iets, maar niet altijd

Vermijd een te enge uitleg als 'wie doet iets?'. In zinnen als 'Het regent' is 'het' onderwerp, ook al doet het niets.

Zo vind je het onderwerp

Gebruik de vraag:

Wie of wat + persoonsvorm?


Voorbeeld:

De vogels zingen in de tuin.

  • Persoonsvorm: zingen

  • Wie of wat zingen?

  • De vogels is het onderwerp

This item has no instructions

Onderwerp en persoonsvorm horen samen

Het onderwerp en de persoonsvorm passen bij elkaar:

  • Ik loop

  • Jij loopt

  • Wij lopen


De persoonsvorm verandert mee met het onderwerp. Daarom helpt de persoonsvorm om het onderwerp te vinden.

Laat eventueel mondeling nog extra voorbeelden horen: de kat slaapt / de katten slapen. Zo zien leerlingen de samenhang duidelijker.

Voorbeelden van onderwerpen

  • Sam leest een boek. → onderwerp: Sam

  • De juf vertelt een verhaal. → onderwerp: De juf

  • Het sneeuwt. → onderwerp: Het

  • Mijn vrienden voetballen buiten. → onderwerp: Mijn vrienden

Gebruik 'Het sneeuwt' om te tonen dat het onderwerp niet altijd een persoon of dier is.

Wat is het onderwerp in: Het sneeuwt?

A

sneeuwt

B

Het

C

in

D

weer

Belangrijke misvatting: leerlingen denken vaak dat een onderwerp altijd een persoon moet zijn.

Hoe vind je het onderwerp in een zin?

Verwacht in het antwoord dat leerlingen eerst de persoonsvorm zoeken en dan de vraag stellen: wie of wat + persoonsvorm?

Tegenwoordige tijd

  • De tegenwoordige tijd vertelt wat nu gebeurt

  • Soms gaat het ook over iets dat vaak gebeurt

  • Signaalwoorden zijn vaak: nu, vandaag, altijd, meestal


Voorbeelden:

  • Ik werk nu stil.

  • Wij spelen elke dag buiten.

Maak duidelijk dat tegenwoordige tijd niet alleen 'op dit moment' betekent, maar ook gewoontes kan uitdrukken.

Verleden tijd

  • De verleden tijd vertelt wat eerder gebeurde

  • Het gaat om iets van daarnet, gisteren of lang geleden

  • Signaalwoorden zijn vaak: gisteren, vroeger, daarnet, vorig jaar


Voorbeelden:

  • Ik werkte gisteren thuis.

  • Wij speelden op straat.

This item has no instructions

Van nu naar vroeger

Als je een zin van tijd verandert, verandert vaak de persoonsvorm:

  • Tara leest een strip. → Tara las een strip.

  • De jongens spelen voetbal. → De jongens speelden voetbal.

  • Ik maak mijn taak. → Ik maakte mijn taak.


Zo kun je ook de persoonsvorm herkennen.

Kies eenvoudige, herkenbare zinnen. Het doel is hier vooral zien dat de persoonsvorm de tijd van de zin draagt.

Tijd herkennen in zinnen

Let op twee dingen:

  • het signaalwoord

  • de persoonsvorm


Voorbeelden:

  • Vandaag wandelt Noor naar school. → tegenwoordige tijd

  • Gisteren wandelde Noor naar school. → verleden tijd

Benadruk dat vooral de persoonsvorm doorslaggevend is. Signaalwoorden helpen, maar kunnen soms ontbreken.

Alles samen in één zin

Voorbeeldzin:

Gisteren bakte oma pannenkoeken.


  • Persoonsvorm: bakte

  • Onderwerp: oma

  • Tijd: verleden tijd


Zo hangen persoonsvorm, onderwerp en tijd samen.

This item has no instructions

Welke zin staat in de verleden tijd?

A

Wij spelen buiten.

B

Ik werk nu stil.

C

Noor wandelt naar school.

D

Oma bakte pannenkoeken.

De drie foute opties lijken op voorbeelden uit de les in tegenwoordige tijd. Laat leerlingen letten op de persoonsvorm.

Vul de tijdwoorden en vormen in

Vandaag wandelt Noor naar school. Dat is de tegenwoordige tijd. Gisteren wandelde Noor naar school. Dat is de verleden tijd.

wandelt
tegenwoordige tijd
wandelde
verleden tijd
wandelen
loopt
morgen
onderwerp

Deze oefening koppelt de persoonsvorm aan de tijd van de zin, zoals op de voorbeelden met vandaag en gisteren.

Voorbeeld 1

Wat je ziet

  • Persoonsvorm: speelt

  • Onderwerp: Lotte

  • Tijd: tegenwoordige tijd

Morgen speelt Lotte een wedstrijd.

Zin

Hoewel 'morgen' naar de toekomst wijst, blijft de werkwoordsvorm hier tegenwoordige tijd. Houd het eenvoudig en focus op de vorm van de persoonsvorm.

Voorbeeld 2

  • Persoonsvorm: maakten

  • Onderwerp: De kinderen

  • Tijd: verleden tijd

Wat je ziet

De kinderen maakten een toren.

Zin

This item has no instructions

Voorbeeld 3

Wat je ziet

Het regent hard buiten.

  • Persoonsvorm: regent

  • Onderwerp: Het

  • Tijd: tegenwoordige tijd

Zin

Deze zin is nuttig omdat het onderwerp geen naam of dier is. Zo voorkom je de misvatting dat het onderwerp altijd 'iemand' moet zijn.

Stappenplan bij een zin

  1. Zoek de persoonsvorm met de tijdproef of vraagproef.

  2. Vraag: wie of wat + persoonsvorm?

  3. Zoek zo het onderwerp.

  4. Kijk of de persoonsvorm in de tegenwoordige tijd of verleden tijd staat.

Gebruik dit als samenvattend anker. Laat leerlingen telkens in dezelfde volgorde werken om houvast te geven.

Wat is de juiste volgorde van werken?

A

tijd, onderwerp, persoonsvorm

B

persoonsvorm, onderwerp, tijd

C

onderwerp, tijd, persoonsvorm

D

onderwerp, persoonsvorm, tijd

Sluit aan bij het stappenplan op de samenvattende slide.

Werk met het stappenplan

In de zin De kinderen maakten een toren zoek je eerst de persoonsvorm: maakten. Daarna vraag je wie of wat maakten. Dan vind je het onderwerp: de kinderen. De zin staat in de verleden tijd.

persoonsvorm
maakten
onderwerp
verleden tijd
tegenwoordige tijd
maakte
gezegde
Lotte

Hier passen alle drie de doelen samen: persoonsvorm, onderwerp en tijd.

Wat heb jij vandaag het best geleerd?

Laat leerlingen één duidelijk lesonderdeel noemen, bijvoorbeeld hoe je de persoonsvorm vindt, hoe je het onderwerp zoekt of hoe je de tijd herkent.

Wat hielp jou het meest om dit te begrijpen?

Bedoeld als reflectie. Mogelijke antwoorden: de tijdproef, de vraagproef, voorbeelden, samen oefenen, het stappenplan.

Wat vond je nog moeilijk aan deze les?

Gebruik de antwoorden om te zien wat nog extra inoefening vraagt, zoals onderwerp bij Het regent of tijd herkennen zonder signaalwoord.

Begrippenlijst

persoonsvorm - de werkwoordsvorm in de zin die mee verandert met tijd of persoon

onderwerp - wie of wat bij de persoonsvorm hoort

tegenwoordige tijd - een werkwoordsvorm voor wat nu gebeurt of vaak gebeurt

verleden tijd - een werkwoordsvorm voor wat vroeger gebeurde

tijdproef - een manier om de persoonsvorm te vinden door de tijd van de zin te veranderen

vraagproef - een manier om de persoonsvorm te vinden door van de zin een vraag te maken

signaalwoord - een woord dat helpt om de tijd van een zin te herkennen

This item has no instructions