Theater- les 5
Vwo4 - beschouwingen
Theater- les 5
Vwo4 - beschouwingen
This item has no instructions
Zou je liever op do het 4e u de theorieles hebben ipv. di het 8e u
Nee, dinsdag het 8e u is prima
Ja, donderdag het 4e u zou denk ik wel beter zijn.
Mij maakt het niet uit
This item has no instructions
Wat weet je nog van de vorige les
This item has no instructions
This item has no instructions
Vraag 16a: Faust
Welke twee muzikale aspecten versterken de opwinding van Mefisto en zijn gehoor?
Een rustig tempo en zachte dynamiek
Een krachtig ritme en toenemende dynamiek
Een langzame melodie en lange stiltes
Een gelijkmatige begeleiding en zachte zang
Bij deze vraag kijken we uitsluitend naar wat we horen. Het krachtige ritme en de dynamiek versterken de opwinding. Let op: noem bij een muzikale vraag geen mimiek of beweging. Dat zijn theatrale middelen.
Vraag 16b: Faust
Welke twee niet-muzikale aspecten versterken de opwinding?
Tempo en ritme
Melodie en dynamiek
Mimiek en gebaren
Toonhoogte en klankkleur
Nu kijken we juist naar wat we zien. De gezichtsuitdrukkingen en gebaren versterken het dramatische effect. Bij een beschouwing moet je dat onderscheid tussen muziek en theater goed kunnen maken
This item has no instructions
Vraag 17: Die Dreigroschenoper
Waaraan hoor je dat Mackie Messer geen traditionele opera is?
Aan de eenvoudige melodie en liedachtige zang
Aan de virtuoze zang en grote orkestbezetting
Aan de lange instrumentale passages
Aan de ingewikkelde melodie en versieringen
Het nummer klinkt eerder als een populair lied dan als een traditionele opera-aria. Juist die toegankelijkheid past bij het karakter van Die Dreigroschenoper.
Vraag 18: Mackie Messer
Welke combinatie verklaart de kinderlijke eenvoud van het lied?
Grote toonhoogtesprongen en complexe ritmes
Veel versieringen en wisselende maatsoorten
Sterke tempowisselingen en ingewikkelde akkoorden
Een eenvoudige melodie en herhalend ritme
Bij deze vraag gaat het niet om de inhoud van de tekst, maar om de muzikale vormgeving. De melodie is eenvoudig en het ritme herkenbaar. Daardoor ontstaat een opvallend contrast met de gewelddadige inhoud.
This item has no instructions
Vraag 19: twee versies van Mack the Knife
Welke drie muzikale aspecten zijn geschikt om de uitvoeringen te vergelijken?
Decor, kostuum en belichting
Tempo, instrumentatie en zangstijl
Mimiek, houding en beweging
Verhaal, personages en locatie
Het gaat hier om hetzelfde lied, maar met een andere uitvoering. We vergelijken dus hoe het klinkt: bijvoorbeeld het tempo, de gebruikte instrumenten en de manier van zingen. Dat zijn concrete muzikale aspecten.
This item has no instructions
This item has no instructions
Vraag 20: Goldfinger
Wat kan het effect zijn van krachtige orkestmuziek met sterke dynamiek?
De scène krijgt een neutrale uitstraling
De scène wordt rustiger en intiemer
De scène krijgt meer spanning en dramatiek
De muziek verliest haar invloed op de scène
Bij deze vraag moeten jullie een stap verder gaan. Je benoemt niet alleen wat je hoort, maar legt ook uit wat de muziek met de scène doet. Denk aan spanning, dreiging en dramatiek
Theater: voorstelling
Teksttheater, bewegingstheater, muziektheater
Locatietheater en cabaret
De vijf W's: wie, wat, waar, wanneer, waarom?
Net als bij film kijken we bij theater naar voorstelling, vormgeving en betekenis. Bij de voorstelling gaat het om wat er gebeurt en welk soort theater we zien. Bij teksttheater staan woorden centraal, bij bewegingstheater het lichaam en bij muziektheater de combinatie van spel en muziek. Met de vijf W's kun je de voorstelling beschrijven.
Lichaam en stem
Lichaam: houding, gebaren, beweging, mimiek
Stem: volume, tempo, intonatie, accent
Samen bepalen ze hoe een personage overkomt
Een acteur vertelt niet alleen een verhaal met woorden. Een gebogen houding kan onzekerheid laten zien, terwijl grote gebaren juist kracht kunnen uitstralen. Ook de stem doet veel. Dezelfde zin kan door een andere intonatie ineens een heel andere betekenis krijgen
mise-en-scene
Plaatsing en beweging van acteurs
Decor en rekwisieten
Kostuums en grime
Belichting, kleur en geluid
Mise-en-scène kennen jullie al van film. Bij theater gaat het om de manier waarop alles op het podium is vormgegeven. Denk aan waar acteurs staan, welke kostuums ze dragen en hoe het decor eruitziet. De regisseur gebruikt deze middelen om sfeer en betekenis te creëren.
Speelstijl
Realistisch en naturalistisch spel
Method acting: sterke inleving
Commedia dell'arte: improvisatie en typetjes
Slapstick: fysieke humor
Vierde wand: grens tussen spel en publiek
Bij realistisch theater proberen acteurs geloofwaardig te spelen. Bij method acting leeft een acteur zich sterk in een personage in. Maar theater kan ook juist overdreven zijn, zoals bij commedia dell'arte of slapstick. En als een acteur rechtstreeks tegen het publiek spreekt, wordt de vierde wand doorbroken.
Betekenis
Vermaken en ontroeren
Maatschappelijke kritiek
Confronteren of vervreemden
Het publiek aan het denken zetten
Theater is niet alleen bedoeld om een verhaal te vertellen. Een voorstelling kan ook kritiek leveren op de samenleving of ons bewust laten nadenken over ons eigen gedrag. Bij de betekenis kijk je dus naar wat de makers willen bereiken en welk effect dat op het publiek heeft
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
Steden
This item has no instructions
Wat weet je nog van de vorige les?
This item has no instructions
23. Waarom worden gotische kerken vaak 'kerk in de steigers' genoemd?
Omdat ze eruitzien als bouwplaatsen
Omdat ze veel steigers hebben aan de buitenkant
Vanwege de luchtbogen die op steigers lijken waar het 'echte' gebouw onder zit
Omdat ze vaak gerestaureerd moeten worden vanwege hun ouderdom
De luchtbogen aan de buitenkant lijken op een constructie van steigers. Maar ze zijn onderdeel van het gebouw en helpen de krachten van het gewelf af te voeren.
apsis
dwarsschip
koor
Doksaal
kooromgang
Straalkapellen
viering
middenschip
zijbeuken
portaal
This item has no instructions
25. Wat is kenmerkend voor gotische beeldhouwkunst ten opzichte van romaanse?
Schematischer en stijver
Minder aandacht voor emoties
Sterker verbonden met het muurvlak
Natuurlijker houding en plooival
In de gotiek worden beelden geleidelijk natuurlijker. Je ziet meer beweging, een geloofwaardiger plooival en meer emotie.
26. Wat is geen bedoelde functie van het roosvenster?
De vensters laten veelkleurig licht naar binnen
Op de vensters staan verhalen en personages uit de Bijbel afgebeeld
De vensters laten kou en warmte binnen in de kerk
de vensters hebben een didactische functie
et roosvenster heeft een religieuze en didactische functie. Het gekleurde licht draagt bij aan de sfeer en de voorstellingen vertellen Bijbelverhalen.
27. Welk onderdeel draagt het dakgewelf van een gotische kerk niet?
Kruisribgewelven en pijlers
Roosvensters
Luchtbogen
Steunberen
Roosvensters zijn openingen met glas-in-lood. De krachten van het gewelf worden via de constructie van ribben, pijlers, luchtbogen en steunberen opgevangen.
28. Welke ontwikkeling maakte kerkmuziek in de kathedralen rijker?
Het ontstaan van meerstemmige zang
Het verdwijnen van alle zang
Het uitsluitend gebruiken van instrumenten
Het vervangen van de mis door wereldlijke liederen
Naast het gregoriaans ontwikkelde zich meerstemmige kerkmuziek. Ook liturgisch drama maakte religieuze verhalen toegankelijker. Dat zijn twee ontwikkelingen die bij de oorspronkelijke vraag horen.
28. Welke reeks bevat de vijf vaste onderdelen van het ordinarium van de mis?
Introïtus, Kyrie, Credo, Sanctus, Gloria
Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Agnus Dei
Gloria, Credo, Alleluia, Sanctus, Kyrie
Kyrie, Credo, Graduale, Sanctus, Agnus Dei
De vijf onderdelen zijn Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus en Agnus Dei. Deze onderdelen vormen het ordinarium: de vaste gezongen teksten van de mis.
This item has no instructions
30. Wat is een cantus firmus?
Een instrumentale afsluiting
Een vrij geïmproviseerde solo
Een vaststaande melodie als basis
Een ritmisch patroon zonder melodie
De cantus firmus is een bestaande melodie die als basis dient voor een meerstemmige compositie. Bij Pérotin kan een gregoriaanse melodie bijvoorbeeld in lange tonen klinken, terwijl andere stemmen daarboven bewegen
31. Wat onderscheidt liturgisch drama van een gewone Bijbellezing?
Het verhaal wordt uitgebeeld met dialogen en spel
De tekst wordt uitsluitend voorgelezen
Er worden geen Bijbelverhalen gebruikt
De uitvoering bestaat alleen uit instrumentale muziek
This item has no instructions
Wat is de belangrijkste verandering in §2.3?
De kerk krijgt alle macht terug
De handel verdwijnt uit de steden
Burgers en stadsbesturen krijgen meer invloed
Kunst wordt uitsluitend religieus
Dit is de belangrijkste ontwikkeling die jullie moeten onthouden. De kerk blijft belangrijk, maar de stad en haar burgers krijgen steeds meer invloed op het bestuur, de samenleving en de kunst.
Steden
This item has no instructions
Van kerk naar stad
Groei van handel en steden
Burgerij krijgt meer macht
Meer wereldlijke opdrachtgevers
Kunst krijgt nieuwe functies
In de vorige paragrafen stond de kerk centraal. Maar vanaf de late middeleeuwen worden steden steeds belangrijker. Handel zorgt voor welvaart en burgers krijgen meer invloed. Dat zie je ook terug in de kunst. Niet alleen de kerk, maar ook stadsbesturen en rijke burgers geven opdrachten.
Het Palazzo Pubblico
Siena: belangrijk handelscentrum
Stadhuis aan het centrale plein
Symbool van stedelijke macht
Architectuur toont welvaart en zelfstandigheid
Het Palazzo Pubblico in Siena is een mooi voorbeeld van die veranderende machtsverhoudingen. Het is geen kerk, maar een stadhuis. De ligging aan het centrale plein en de indrukwekkende architectuur laten zien dat het stadsbestuur steeds belangrijker wordt.
Theater buiten de kerk
Religieuze voorstellingen op straat
Opvoeringen tijdens stadsfeesten
Volkstaal wordt belangrijker
Theater bereikt een groter publiek
We hebben net gezien dat het liturgisch drama in de kerk ontstond. In de steden verplaatsen voorstellingen zich steeds vaker naar buiten. Tijdens feesten worden Bijbelverhalen op straat gespeeld. Daarbij wordt de volkstaal gebruikt, zodat meer mensen de verhalen kunnen begrijpen.
Kunstenaars en burgers
Kunstenaars werken voor nieuwe opdrachtgevers
Steden tonen hun rijkdom met kunst
Meer aandacht voor het dagelijks leven
Vooruitblik op de renaissance
Doordat steden rijker worden, ontstaan nieuwe mogelijkheden voor kunstenaars. Ze werken niet meer alleen voor de kerk, maar ook voor burgers en stadsbesturen. Hun werk krijgt daardoor andere onderwerpen en functies. Deze ontwikkeling vormt een belangrijke voorbereiding op de renaissance.
32. Welke combinatie hoort bij gotische architectuur?
Rondbogen, dikke muren en kleine ramen
Tongewelven, rondbogen en lage gebouwen
Horizontale gevels, dikke muren en kleine ramen
Spitsbogen, luchtbogen en grote ramen
Bij gotiek moet je direct denken aan hoogte, licht en een skeletachtige constructie. Spitsbogen, kruisribgewelven en luchtbogen maken grote ramen mogelijk. Vergelijk dat met de zware muren en rondbogen van de romaanse bouwkunst.