De historische periodes in een referentiekader

Reizen door de tijdvakken

1 / 38
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGeschiedenisLager onderwijsLeerjaar 6

This lesson contains 38 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 50 min
Report this lesson

Items in this lesson

Reizen door de tijdvakken

Open met het idee dat geschiedenis heel lang duurt en dat historici daarom periodes gebruiken als een soort kapstokken om orde te brengen in het verleden.

Ons lesdoel

Ik kan de grote historische periodes in de juiste volgorde plaatsen en uitleggen dat die indeling een hulpmiddel is met afgesproken grenzen.

This item has no instructions

Welk woord denk jij bij ‘geschiedenis in periodes’ ?

Gebruik deze woordwolk om voorkennis te activeren. Pik woorden zoals tijdlijn, vroeger, oud, Romeinen, schrift, jaartallen op en verbind ze met het lesdoel.

Waarom delen we geschiedenis op?

  • De geschiedenis van de mens is heel lang en complex.

  • Historici verdelen die tijd in tijdvakken of periodes.

  • Zo kunnen we gebeurtenissen makkelijker ordenen.

  • Een periode helpt ons om veranderingen door de tijd te zien.

Benadruk dat periodisering geen natuurwet is. Het is een afspraak die helpt om overzicht te houden.

Een historisch referentiekader

  • Een historisch referentiekader is een kapstok voor het verleden.

  • Het toont welke periode eerst komt en welke later.

  • Zo kun je nieuwe leerstof beter plaatsen op een tijdlijn.

Leg de link met de overstap naar het secundair onderwijs: leerlingen zullen vaker gebeurtenissen moeten situeren in een tijdvak.

De volgorde van de periodes

Van oud naar recent:

prehistorie → oude Nabije Oosten → klassieke oudheid → middeleeuwen → vroegmoderne tijd → moderne tijd → hedendaagse tijd

Lees de reeks langzaam hardop en laat leerlingen horen dat dit de vaste volgorde is die ze moeten herkennen.

Waarom delen historici de geschiedenis op in periodes?

A

Voor overzicht

B

Voor spanning

C

Voor fantasie

D

Voor snelheid

Controleert het basisinzicht van slides 2-4: periodisering helpt om orde en overzicht te brengen in een lange, complexe geschiedenis.

Vul de juiste woorden in

Een historisch referentiekader helpt om het verleden te ordenen. De vaste volgorde van periodes toont wat eerst en later komt. Zo kun je leerstof op een tijdlijn plaatsen.

referentiekader
volgorde
tijdlijn
bron
grens
kaart
volk

Laat leerlingen de kernwoorden uit de eerste uitleg actief gebruiken.

Prehistorie

  • Tijd voor het schrift

  • We kennen deze periode via vondsten zoals werktuigen, botten en grottekeningen

  • Mensen leefden eerst als jagers-verzamelaars, later ook als boeren

Kernidee: het ontbreken van schrift maakt deze periode anders dan alle volgende tijdvakken. Bronnen zijn dus vooral materiële sporen.

Wanneer eindigt de prehistorie?

De prehistorie eindigt niet overal tegelijk.

Ze stopt waar mensen schrift beginnen te gebruiken. Daarom is de overgang naar een volgende periode afhankelijk van plaats en tijd.

Dit is een belangrijk voorbeeld om later het idee van conventionele grenzen te begrijpen: niet elke samenleving verandert op hetzelfde moment.

Het oude Nabije Oosten

  • Hier ontstaan enkele van de eerste steden en staten.

  • Schrift wordt gebruikt om informatie vast te leggen.

  • We denken aan gebieden zoals Mesopotamië en Egypte.

Hou het breed en inleidend. Het gaat hier niet om detailkennis over alle beschavingen, maar om hun plaats in het referentiekader.

Waarom is schrift zo belangrijk?

  • Met schrift kunnen mensen afspraken, wetten en handel noteren.

  • Historici krijgen daardoor geschreven bronnen.

  • Daarom vormt schrift vaak een belangrijk keerpunt in de tijdsindeling.

Maak het onderscheid tussen ongeschreven en geschreven bronnen duidelijk, zonder te diep in bronkritiek te gaan.

Klassieke oudheid

  • De periode van Grieken en Romeinen

  • Steden, bestuur, cultuur en gebouwen hebben veel invloed gehad

  • Veel ideeën uit deze tijd werken later nog door in Europa

Voor deze leeftijd is herkenning belangrijk: tempels, wegen, amfitheaters, mythes, Romeinen in onze streken kunnen eventueel kort genoemd worden mondeling.

Een erfenis die blijft

De klassieke oudheid is niet alleen 'lang geleden'.

Taal, recht, architectuur en verhalen uit Griekenland en Rome hebben later samenlevingen mee beïnvloed.

Gebruik eenvoudige voorbeelden: woorden uit het Latijn, zuilen in gebouwen, Romeinse wegen, verhalen over goden en helden.

Waardoor eindigt de prehistorie op een plaats?

A

Door kastelen

B

Door machines

C

Door schrift

D

Door steden

De distractor ‘steden’ is bewust plausibel, want steden horen bij het oude Nabije Oosten, maar de echte grens op deze slides is het gebruik van schrift.

Vul de juiste woorden in

In de prehistorie was er nog geen schrift. In het oude Nabije Oosten ontstaan vroege steden en wordt schrift gebruikt. In de klassieke oudheid denken we aan Grieken en Romeinen.

prehistorie
steden
klassieke oudheid
middeleeuwen
fabrieken
computers
kastelen

Dit checkt of leerlingen drie vroege periodes juist kunnen koppelen aan hun kenmerk.

Waarom is schrift belangrijk voor historici?

Verwachte elementen: schrift levert geschreven bronnen op; historici kunnen afspraken, wetten, handel en informatie lezen; daardoor weten we meer over het verleden dan alleen via voorwerpen of botten.

Middeleeuwen

  • De periode na de klassieke oudheid

  • Kastelen, landbouw, steden en ambachten zijn belangrijke kenmerken

  • Ook het christendom speelt in Europa een grote rol

Vermijd het beeld van de middeleeuwen als enkel 'donker'. Het is een lange periode met veel verandering, zoals groei van steden en handel.

Verandering binnen één periode

De middeleeuwen duren eeuwenlang.

In die lange tijd verandert er veel: dorpen groeien, steden ontstaan en mensen leven niet overal op dezelfde manier.

Deze slide ondersteunt het inzicht dat een periode nooit overal hetzelfde is van begin tot einde.

Vroegmoderne tijd

  • Een tijd van ontdekkingsreizen en grotere contacten tussen werelddelen

  • Ook kunst, wetenschap en handel veranderen sterk

  • Nieuwe ideeën verspreiden zich sneller

In Vlaamse context kun je mondeling verwijzen naar de boekdrukkunst en groeiende handelssteden als voorbeelden van verandering.

Waarom 'vroegmodern'?

Deze periode ligt tussen de middeleeuwen en de moderne tijd.

Er zijn nog oude kenmerken, maar je ziet ook al veranderingen die naar een nieuwere wereld leiden.

Leg uit dat namen van periodes vaak achteraf gegeven worden door historici. Ze helpen om overgangen te beschrijven.

Welke periode komt na de klassieke oudheid?

A

Moderne tijd

B

Middeleeuwen

C

Prehistorie

D

Oude Nabije Oosten

Snelle volgordecheck na de overgang naar de middeleeuwen.

Vul de juiste woorden in

De middeleeuwen duren heel lang. In die periode groeien dorpen uit tot steden. De vroegmoderne tijd ligt tussen de middeleeuwen en de moderne tijd.

middeleeuwen
steden
vroegmoderne tijd
fabrieken
prehistorie
tabletten
machines

Beklemtoont dat er ook binnen één periode verandering is en dat vroegmodern een overgangsperiode is.

Wat past het best bij de vroegmoderne tijd?

1

Ontdekkingsreizen

2

Grottekeningen

3

Romeinse tempels

4

Stoommachines

This item has no instructions

Moderne tijd

  • Industrie en machines veranderen werk en vervoer

  • Steden groeien snel

  • Ook politiek en samenleving veranderen sterk

Hou het algemeen: industrialisering is hier het duidelijkste herkenningspunt voor 11-jarigen.

Snelle veranderingen

In de moderne tijd volgen veranderingen elkaar sneller op dan vroeger.

Nieuwe uitvindingen en nieuwe ideeën hebben grote invloed op het dagelijks leven van veel mensen.

Je kunt mondeling voorbeelden geven zoals trein, fabriek, elektriciteit of veranderende arbeidsomstandigheden.

Hedendaagse tijd

  • Dit is de meest recente periode

  • De wereld is sterk verbonden door media, vervoer en technologie

  • Gebeurtenissen uit deze tijd hebben nog invloed op ons leven vandaag

Maak duidelijk dat ook deze periode ooit verleden wordt. Geschiedenis stopt niet.

Dicht bij ons, maar ook geschiedenis

De hedendaagse tijd voelt dichtbij, maar historici bestuderen ook deze periode.

Ze gebruiken bronnen zoals foto's, films, kranten, voorwerpen en getuigenissen.

Verbind met het vak geschiedenis: ook recente gebeurtenissen worden onderzocht met bronnen en vanuit verschillende perspectieven.

Zijn de grenzen hard?

  • Nee. Grenzen tussen periodes zijn afspraken.

  • Verandering gebeurt meestal geleidelijk.

  • Niet elke plaats in de wereld verandert op hetzelfde moment.

  • Periodisering is dus een hulpmiddel, geen perfecte scheiding.

Dit is het kerninzicht van de les. Laat zien dat een jaartal handig is, maar dat de werkelijkheid rommeliger is dan een strakke lijn.

Een tijdlijn helpt, maar vereenvoudigt

  • Een tijdlijn maakt de volgorde duidelijk.

  • Maar binnen één periode bestaan verschillen naast elkaar.

  • Oude en nieuwe kenmerken kunnen een tijdlang samen voorkomen.

Voorbeeld om mondeling te geven: terwijl ergens schrift bestaat, leven elders nog samenlevingen zonder schrift. Zo overlappen ontwikkelingen.

Van tijdvakken naar inzicht

Als je een gebeurtenis in een tijdvak kunt plaatsen, begrijp je beter:

  • wat eraan voorafging

  • wat er typisch was voor die tijd

  • hoe samenlevingen veranderden

Deze slide laat landen waarom het referentiekader nuttig is voor verdere geschiedenislessen in het secundair.

Wat is typisch voor de moderne tijd?

A

Landbouwdorpen

B

Industrie

C

Kleitabletten

D

Grotkunst

Controleert het duidelijkste herkenningspunt van slides 15-16.

Vul de juiste woorden in

In de hedendaagse tijd is de wereld sterk verbonden door media en technologie. Grenzen tussen periodes zijn geen harde lijnen, maar afspraken. Periodisering is dus een hulpmiddel om het verleden te begrijpen.

hedendaagse tijd
afspraken
hulpmiddel
kastelen
natuurwet
toeval
boeren

Verankert het kerninzicht van de les: periodisering helpt, maar vereenvoudigt.

Waarom zijn grenzen tussen periodes niet hard?

Verwachte elementen: grenzen zijn afgesproken/conventioneel; verandering gaat geleidelijk; niet elke plaats verandert tegelijk; oude en nieuwe kenmerken kunnen naast elkaar bestaan.

Wat heb jij vandaag het best onthouden?

Laat leerlingen één concreet leerpunt formuleren. Mogelijke thema’s: volgorde van periodes, schrift als keerpunt, grenzen zijn afspraken, tijdlijn helpt om te ordenen.

Wat vond jij vandaag nog moeilijk?

Gebruik de antwoorden om te zien wat nog herhaald moet worden voor de overstap naar het secundair.

Begrippenlijst

tijdvak - een deel van de geschiedenis met typische kenmerken

periode - een andere naam voor een tijdvak

historisch referentiekader - een indeling die helpt om het verleden te ordenen

periodisering - het opdelen van de geschiedenis in periodes

prehistorie - de tijd voor het gebruik van schrift

schrift - tekens waarmee mensen informatie vastleggen

bron - iets waaruit historici informatie over het verleden halen

This item has no instructions

Begrippenlijst

oude Nabije Oosten - oude beschavingen in gebieden zoals Mesopotamië en Egypte

klassieke oudheid - de periode van de Grieken en Romeinen

middeleeuwen - de periode na de klassieke oudheid en voor de vroegmoderne tijd

vroegmoderne tijd - de overgangsperiode tussen middeleeuwen en moderne tijd

moderne tijd - de periode van onder meer industrialisering en snelle verandering

hedendaagse tijd - de meest recente periode van de geschiedenis

This item has no instructions