Medicatie controleren, registreren en oraal toedienen

• New lesson editor
• Verzorgende
• MBO
• Studiejaar 1

Medicatie controleren, registreren en oraal toedienen

Lesdoelen

Aan het einde van de les kan de student:

1. Uitleggen wat de regel van 6 inhoudt bij medicatiecontrole.

2. Benoemen welke gegevens gecontroleerd worden op een baxterzakje en toedienlijst.

3. Verschillende orale medicijnvormen herkennen en benoemen.

4. Medicatie volgens de juiste stappen veilig controleren en registreren.

5. Uitleggen hoe orale medicatie correct wordt toegediend en welke observaties daarbij horen.

Wat moet je altijd controleren voordat je medicatie aan een zorgvrager geeft?

Doel van medicijnen / redenen van voorschrijven

Waarom worden medicijnen voorgeschreven?

• Curatief (causaal): genezen van ziekte
  Voorbeeld: antibiotica bij bacteriële infectie

• Symptoombestrijdend: klachten verminderen
  Voorbeeld: paracetamol bij pijn of koorts

• Substitutie / suppletie: aanvullen van tekorten
  Voorbeeld: insuline bij diabetes, vitamine D bij tekort

• Preventief (profylactisch): ziekte voorkomen
  Voorbeeld: tromboseprofylaxe (antistolling), vaccinaties

• Diagnostisch: voor onderzoek
  Voorbeeld: contrastvloeistof bij scan

• Placebo: geen werkzame stof, psychologisch effect
  Voorbeeld: placebo tablet in onderzoek

Bij welk doel hoort paracetamol? Leg uit waarom.

Indicatie en contra-indicatie

Indicatie
De reden waarom een medicijn wordt voorgeschreven.

Voorbeeld:

• Paracetamol → indicatie: pijn of koorts

• Antibiotica → indicatie: bacteriële infectie

Contra-indicatie
Een reden waarom een medicijn niet gebruikt mag worden bij een cliënt.

Voorbeeld:

• Ibuprofen → contra-indicatie: maagproblemen of maagzweer

• Bepaalde medicatie → contra-indicatie: allergie voor het medicijn

Noem een voorbeeld van een medicijn en bedenk daarbij een mogelijke indicatie of contra-indicatie.

Regel van 6 (veilig medicatie geven)

Bij het geven van medicatie controleer je altijd de regel van 6:

1. Juiste zorgvrager
   Controleer naam en geboortedatum

2. Juiste medicijn
   Vergelijk medicijn met de toedienlijst

3. Juiste tijdstip
   Geef medicatie op het afgesproken tijdstip

4. Juiste toedieningsroute
   Bijvoorbeeld oraal, inhalatie, injectie

5. Juiste dosering
   Controleer hoeveelheid en sterkte

6. Juiste registratie
   Aantekenen nadat medicatie is gegeven

Welke van onderstaande hoort bij de regel van 6?

A

Juiste kamer

B

Juiste verpleegkundige

C

Juiste zorgvrager

D

Juiste afdeling

Dubbele controle bij medicatie

Een dubbele controle betekent dat twee bevoegde zorgverleners samen controleren of de medicatie klopt.

Waarom doen we dubbele controle?

• Voor de veiligheid van de cliënt

• Om medicatiefouten te voorkomen

• Om zeker te weten dat:

  • het juiste medicijn wordt gegeven

  • de juiste dosering klopt

  • het juiste tijdstip wordt gebruikt

Voorbeeld:
Bij risicovolle medicatie, zoals insuline of opiaten, controleren twee zorgverleners samen de medicatie voordat deze wordt toegediend.

Opiaten en insuline: extra controle nodig

Voor sommige medicijnen gelden strengere regels omdat ze risicovol zijn.

Opiaten (bijv. morfine, oxycodon)
• altijd dubbele controle bij toedienen
• voorraadregistratie verplicht
• bewaren achter dubbel slot

Insuline (bij diabetes)
• voorraad bewaren in de koelkast
• juiste dosering extra controleren
• registratie van toediening

Baxterrol

Een baxterrol is een medicatierol met zakjes waarin de medicijnen per dag en tijdstip zijn verpakt.
Hierdoor krijgt de cliënt op het juiste moment de juiste medicatie.

Op elk baxterzakje staan:

• Naam van de zorgvrager

• Geboortedatum

• Naam van het medicijn

• Dosering

• Tijdstip van toediening

Voorbeeld van de inhoud van een baxterzakje:
Een zakje voor de ochtend kan er als volgt uitzien:

• Patiënt: Mevrouw A. Jansen

• Datum: 10-02-2026

• Tijdstip: 08:00

• Inhoud:

  • 1x Metoprololsuccinaat 50 mg (blauwe tablet - bloeddruk)

  • 1x Simvastatine 40 mg (witte tablet - cholesterol)

  • 1x Aspirine 100 mg (klein tabletje - bloedverdunner)

Medicatie buiten de baxterrol

Niet alle medicatie zit in een baxterrol. Sommige medicijnen worden los verstrekt, bijvoorbeeld omdat:

• de dosering vaak verandert

• het geen tabletten zijn

• het zo nodig medicatie is

Voorbeelden van medicatie die niet in de baxterrol zit:

• Antibiotica

• Inhalatiemedicatie

• Oogdruppels

• Zalven

• Insuline

• Zo nodig-medicatie (PRN)

• Pleisters

• Zetpillen

• Injecties

• Medicinale drank

Deze medicatie moet je apart controleren, toedienen en registreren.

Medicijnvormen oraal

Oraal toedienen betekent dat medicatie via de mond wordt ingenomen.

De meest voorkomende vormen zijn:

• Tablet – doorslikken met water, Voorbeeld: Paracetamol tablet

• Capsule – omhulsel met poeder of korrels, Voorbeeld: Amoxicilline capsule

• Dragee – tablet met beschermlaag, niet breken of kauwen, Voorbeeld: Omeprazol dragee

• Bruistablet – eerst oplossen in water, Voorbeeld: Paracetamol bruistablet

• Drank (vloeibaar) – juiste hoeveelheid afmeten, Voorbeeld: Lactulose drank

• Poeder / granulaat (zakje) – oplossen in water of yoghurt, Voorbeeld: Macrogol zakje

• Smelttablet – smelt op de tong, Voorbeeld: Ondansetron smelttablet

Belangrijk bij orale medicatie

• Controleer altijd de regel van 6

• Sommige tabletten niet breken, malen of kauwen (bijvoorbeeld met beschermlaag of vertraagde afgifte)

• Controleer of de medicatie daadwerkelijk is ingenomen

Welke medicatie moet je eerst oplossen in water voordat de cliënt deze inneemt?

A

Capsule

B

Bruistablet

C

Poeder / granulaat

D

Tablet

Toedienen van medicatie

Eerst bepaal je wie verantwoordelijk is voor de medicatie:

• Aanreiken: cliënt neemt de medicatie zelf in (eigen beheer)

• Overname van beheer: zorgverlener geeft de medicatie en controleert de inname

Bij overname van beheer let je op:

• Medicatie geven op het juiste tijdstip

• Juiste toedieningswijze gebruiken (tablet, drank, etc.)

• Blijf bij de cliënt tot de medicatie is ingenomen

• Vertel altijd welke medicatie je geeft

• Let op slikproblemen

• Controleer de toedienlijst, niets zelf aanpassen

Systemische en lokale werking van medicatie

Medicatie kan op twee manieren werken:

Systemische werking
Het medicijn wordt opgenomen in het bloed en werkt in het hele lichaam.
Voorbeeld: paracetamol tablet tegen pijn

Lokale werking
Het medicijn werkt alleen op de plaats waar het wordt toegediend.
Voorbeeld: zalf op de huid of oogdruppels in het oog

Belangrijk:
Bij systemische medicatie kunnen vaker bijwerkingen in het hele lichaam optreden.

Welke medicatie heeft meestal een lokale werking?

Wie doet wat bij medicatie?

Bij medicatie hebben verschillende zorgverleners een eigen taak.

Arts

• Stelt diagnose

• Schrijft medicatie voor

• Bepaalt dosering en toedieningsroute
  Voorbeeld: arts schrijft antibiotica 3× per dag voor

Apotheek

• Controleert het recept

• Levert de medicatie

• Verpakt medicatie (bijv. baxterrol)

• Geeft informatie over gebruik
  Voorbeeld: apotheek levert de baxterrol aan de afdeling

Jij

• Controleert medicatie (regel van 6)

• Dient medicatie toe

• Observeert werking en bijwerkingen !!

• Registreert en rapporteert
  Voorbeeld: verzorgende geeft de medicatie aan de cliënt en tekent af op de toedienlijst

Wie schrijft de medicatie voor?

BEM-categorieën

BEM betekent dat wordt beoordeeld in hoeverre een cliënt zelf medicatie kan beheren.

Categorie 1 – Volledig eigen beheer
Cliënt bestelt, bewaart en neemt medicatie zelfstandig in.
Voorbeeld: cliënt woont zelfstandig en gebruikt dagelijks zelf zijn tabletten.

Categorie 2 – Zorg bestelt, cliënt gebruikt zelf
De zorgorganisatie bestelt de medicatie, maar de cliënt bewaart en neemt deze zelf in.
Voorbeeld: medicatie wordt via de zorg besteld, cliënt neemt deze zelfstandig volgens schema.

Categorie 3 – Cliënt bestelt, zorg helpt bij medicatie
Cliënt bestelt zelf de medicatie, maar krijgt hulp bij een deel van de medicatie (bijvoorbeeld klaarzetten).
Voorbeeld: cliënt bestelt medicatie zelf, zorg zet de medicatie in een medicijndoosje.

Categorie 4 – Zorg bestelt en helpt bij medicatie
De zorgorganisatie bestelt de medicatie en helpt bij het klaarzetten of aanreiken van medicatie.
Voorbeeld: zorg zet medicatie klaar in baxterrol en reikt deze aan.

Categorie 5 – Zorg volledig verantwoordelijk
De zorgorganisatie bestelt medicatie, geeft deze en controleert of de cliënt de medicatie daadwerkelijk inneemt.
Voorbeeld: verpleegkundige geeft medicatie en blijft bij de cliënt totdat deze is ingenomen.

Medicatie weigering en medicatiefouten

Medicatie weigering
Een cliënt heeft altijd het recht om medicatie te weigeren.

Wat doe je als zorgverlener?

• Vraag rustig waarom de cliënt weigert

• Geef zo nodig uitleg

• Dwing nooit

• Rapporteer de weigering en geef dit door aan de verantwoordelijke zorgverlener / arts

Wanneer medicatie niet is ingenomen (bijvoorbeeld uitgespuugd):

• rapporteer dit

• overleg met de verantwoordelijke zorgverlener

• volg de meldprocedure van de organisatie

---

Medicatiefouten
Een medicatiefout betekent dat medicatie verkeerd is klaargezet, toegediend of geregistreerd.

Bij een medicatiefout:

• Meld het incident volgens de organisatieprocedure

• Dit heet in sommige organisaties VIM (Veilig Incident Melden)

• In andere organisaties wordt dit nog MIC (Melding Incident Cliënt) genoemd

• Informeer de verantwoordelijke collega / arts

• Observeer de cliënt indien nodig

Waarom is het belangrijk dat medicatiefouten altijd worden gemeld?

Opslag en beheer van medicatie

Medicatie moet altijd:
• veilig opgeborgen zijn
• overzichtelijk bewaard worden
• correct geregistreerd worden

Hoe slaan we medicatie veilig op?
• Medicatiekast of medicatiekar altijd op slot
• Medicatie per cliënt gescheiden bewaren
• Koelmedicatie in de koelkast (2-8°C)
• Opiaten achter dubbel slot

Administratie
• Toediening registreren op de toedienlijst
• Voorraad registreren (bijv. opiaten en insuline)

Belangrijk:
Bij eigen beheer bewaart de cliënt zelf de medicatie en is de cliënt verantwoordelijk.

Praktijkopdracht medicatie

Vandaag werken jullie aan de medicatieopdracht (opdracht A en B).

Deze opdrachten sluiten aan bij de observatie die jullie al op stage hebben uitgevoerd.

Wat ga je doen?

• Maak de medicatieopdracht in het boekje (opdracht A en B)

• Controleer de medicatie volgens de stappen uit de les

• Werk zorgvuldig en noteer je bevindingen

Wanneer je de opdracht hebt afgerond:

• Kom je langs bij de docent om te laten controleren

• Daarna wordt je boekje afgetekend