Herhalen thema 12 en 13 transport
Herhalen thema 12 en 13 transport
Thema 12 Transport en afweer
Wat zorgt voor het transport van zuurstof?
bloedplasma
rode bloedcellen
bloedplaatjes
witte bloedcellen
Wat zorgt voor de afweer van ziekteverwekkers?
bloedplasma
rode bloedcellen
bloedplaatjes
witte bloedcellen
welke bestanddelen uit bloedplasma heeft een patiënt nodig met een ernstige infectie?
rode bloedcellen
bloedplaatjes
witte bloedcellen
antistoffen
Wat zorgt voor het transport van voeding-en afvalstoffen en antistoffen?
bloedplasma
rode bloedcellen
bloedplaatjes
witte bloedcellen
welke bloedgroep kan van iedereen bloed ontvangen?
A
B
AB
O
Welke bloedgroep kan goed doneren?
A
B
AB
0
Van slagader naar ader
Wat betekend blauw en rood ookalweer?
Zuurstofarm -
kleine bloedsomloop
Zuurstofrijk -
grote bloedsomloop
Zuurstofrijk -
kleine bloedsomloop
Zuurstofarm -
grote bloedsomloop
Poortader
Leverader
Leverslagader
Darmslagader
Nierslagader
Leverslagader
Rechterkamer
Linkerkamer
Poortader
Herhaling BS 12.5
Wat zijn de 2 functies van het lymfevatenstelsel?
Hoe ontstaat weefselvloeistof?
Wat is de functie van weefselvloeistof?
Wat is lymfe?
Wat doen lymfeknopen?
Leerdoel
Je kunt de bestanddelen van bloed noemen met hun kenmerken en functies.
Samenstelling bloed
=vloeistof
Bloedplasma
Bloedplasma bestaat uit water met opgeloste stoffen.
Functie: vervoeren van:
• voedingsstoffen
• afvalstoffen (koolstofdioxide)
• antistoffen
• overige stoffen, zoals hormonen, enzymen
Rode bloedcellen
- Ronde schijfjes in het midden een inkeping
- Hebben geen celkern
-Rode bloedcellen ontstaan uit stamcellen in het rode beenmerg, net als witte bloedcellen en bloedplaatjes
Functie: Rode bloedcellen vervoeren zuurstof.
Eiwit Hemoglobine
In rode bloedcellen zit het eiwit hemoglobine.
Hemoglobine geeft rode bloedcellen hun kleur.
Eiwit in rode bloedcellen dat zorgt voor de binding met zuurstof.
Tekort aan hemoglobine zorgt voor bloedarmoede.
hemoglobine----->
Witte bloedcellen
- Hebben geen vaste vorm
- Hebben wel een celkern
Functie: Ze maken ziekteverwekkers onschadelijk
Witte bloedcellen
3 type witte bloedcellen
Witte bloedcellen die bacteriën doden
Witte bloedcellen die antistoffen maken tegen ziekteverwekkers
Witte bloedcellen die dode cel resten opruimen
Bloedplaatjes
- Zijn geen cellen, maar stukjes van uiteengevallen cellen
- Hebben geen celkern
Functie: Helpen bij de bloedstolling --> het maken van een korstje buiten het bloedvat
Bloedprop binnen in het bloedvat --> TROMBOSE
Bloedstolling
Fibrinogeen
wordt omgezet
in fibrine
Leukemie
(kanker)
In het beenmerg
Te veel onrijpe witte bloedcellen worden gemaakt
Gevolg te weinig rode bloedcellen en bloedplaatjes
Gevolg is een slechte afweer
Leerdoelen
12.2.1 Je kunt in de dubbele bloedsomloop van de mens de kleine en de grote bloedsomloop onderscheiden met hun functies.
12.2.2 Je kunt de drie typen bloedvaten noemen met hun kenmerken en functies.
12.2.3 Je kunt in het bloedvatenstelsel van de mens slagaders en aders benoemen en je kunt de samenstelling van het bloed daarin aangeven.
Herhaling
Wat is de werking van bloedplaatjes?
Wat is de werking van witte bloedcellen?
Wat is de werking van rodebloedcellen?
Wat is hemoglobine?
Waar zitten de stamcellen en wat doen ze?
Bloed
* vervoer van stoffen
* warmte transport (bloedvaten worden wijder als je het koud hebt, hierdoor wordt je huid roder)
Dubbele bloedsomloop
Kleine bloedsomloop
(hart & longen)
Grote bloedsomloop
(hart & de rest
Kleine bloedsomloop
De grote Bloedsomloop
Kleine bloedsomloop
Grote bloedsomloop
Dubbele bloedsomloop
Ons bloed komt 2x door het hart heen. Dus dubbel
Van slagader naar ader
Wat betekend blauw en rood ook alweer?
Slagaders
Zuurstof rijk (rode kleur)
Je voelt je hartslag hierin
Dikke gespierde wand om het bloed rond te pompen, hoge bloeddruk
Aders
Zuurstof arm (blauwe kleur)
Je voelt geen hartslag
bloed wordt vervoerd via kleppen
Dunne wanden, lage bloeddruk
Aders zijn goed te zien en vaak blauw van kleur
Haarvaten
1 cellaag dik.
Uitwisseling van stoffen
Slagaders en aders
Namen van bloedvaten:
Van het hart naar orgaan: slagader
Van orgaan naar het hart: ader
+ de naam van het orgaan
Dus hoe noem je de ader die naar
de nier toegaat?
Uitzonderingen
Aorta: Grote slagader die zuurstofrijk bloed verspreid door lichaam
Bovenste holle ader: zuurstofarm bloed vanaf de bovenkant van het lichaam stroomt via hier naar het hart
Onderste holle ader: zuurstofarm bloed vanaf de onderkant van het lichaam stroomt via hier naar het hart
> Poortader:
De poortader
Tussen de darmen+ maag en de lever
= zuurstof arm maar vol met voedingsstoffen (uit de darmen en maag)
vervoert bloed van de darmwand naar de lever, in de darmwand krijgt hij de voedingsstoffen
Leerdoelen
12.3.1 Je kunt de delen van het hart en de aansluitende bloedvaten noemen met hun kenmerken en functies.
12.3.2 Je kunt beschrijven hoe een hartslag verloopt.
Het hart
Je ziet hier het buitenaangezicht van het hart.
Het hart = een holle spier
Om het hart lopen kransslagaders om zuurstof en voedingsstoffen aan het hart te geven.
Het hart aan de binnenkant
Kleppen hart
- De kleppen in het hart zorgen ervoor dat het bloed niet terugstroomt.
- Hartkleppen voor de
kamers, na de
boezems.
- Halvemaanvormige
kleppen na de kamers.
Werking van de hartkleppen
Hartkleppen:
Bloed kan alleen van de boezems, naar de kamers.
Halve maanvormige kleppen:
Bloed kan alleen de slagader in, en niet terug de kamer in.
De bouw van het hart
Het hart::
twee boezems
twee kamers
hartkleppen
halvemaanvormige kleppen
Leerdoelen
12.4.1 Je kunt de gevolgen van hart- en vaatziekten noemen en aangeven hoe je de kans op hart- en vaatziekten kunt verkleinen.
Hoge en lage bloeddruk
Lage bloeddruk
Duizeligheid, vermoeidheid en
flauwvallen.
Komt niet vaak voor
Hoge bloeddruk
Hoofdpijn en bloedvaten en organen
beschadigen
Komt vaker voor
Slagaderverkalking
Vettige stoffen plakken aan de wand --> ontstaan slagaderverkalking.
Cholesterol is de vettige stof die het meest zorgt voor slagaderverkalking.
De wanden van de slagaders worden minder elastisch.
Slagaderverkalking
De verdikking wordt ook wel ' Plaque' genoemd
Wat gebeurt er als een bloedvat helemaal wordt afgesloten?
Hoe zou je eerder slagaderverkalking kunnen krijgen?
Hartinfarct
Hartaanval
Bij een bypass operatie wordt een ander bloedvat gebruikt om een afgesloten gedeelte van het hart weer van bloed te voorzien.
Hartritme stoornissen
Langdurige verstoringen van het normale hartritme (hartslagfrequentie)
Oorzaak: Verstoring van de impulsen van het hart
Gevolg: Bloedstroom wordt onregelmatig, kan zelfs stoppen
Normaal
Storing
Kloppend hart (gem 70x per minuut)
Hartritme stoornis
Het hart klopt niet volgens een vast ritme.
Te hoog, te laag of onregelmatig
Hoezo is dit erg?
Een pacemaker kan helpen met het ritme weer op te zoeken.
Oorzaken hart- en vaatziekten
Erfelijkheid
Ongezonde leefstijl
Overgewicht
Roken
Te weinig beweging
Te zware inspanning
Stress
Hart- en vaatziekten voorkomen
Kan erfelijk zijn > medicatie om cholesterolgehalte te verlagen
Leerdoelen
12.5.1 Je kunt de kenmerken en functies van weefselvloeistof en lymfe noemen.
Lymfestelsel
Wat doet je lymfevatenstelsel?
Lymfevaten vervoeren lymfe naar de lymfeknopen (of lymfeklieren).
In de lymfeklieren wordt de lymfe gecontroleerd op de aanwezigheid van ziekteverwekkers en afvalstoffen.
Dit gebeurt door de witte bloedcellen.
Bij veel ziekteverwekkers zwelt een lymfeklier op
Lymfe en weefselvloeistof
Weefselvloeistof (buiten de haarvaten)
Lymfe (in een lymfevat)
Haarvaten zijn 1 cel dik waardoor de witte bloedcellen er makkelijk doorheen kunnen
lymfe
De lymfevaten bevatten ook kleppen zodat het lymfevloeistof maar 1 kant op gaat.
Lymfe en lymfevaten
Lymfe heet pas lymfe als het in de lymfevaten zit
Lymfe bevat o.a. koolstofdioxide en andere afvalstoffen, hormonen, zuurstof, voedingsstoffen
Er kunnen ook witte bloedcellen (met ziekteverwekkers) in lymfe zitten
Lymfe in lymfevaten met kleppen
Lymfeklieren zuiveren de lymfe
Lymfeklieren maken ook witte bloedcellen aan
Gezuiverde vloeistof komt terug in bloedbaan
Afweer tegen ziekte verwekkers
Bestaat uit lymfevaten en lymfeknopen.
Functies:
Afvoer van vocht met afvalstoffen
Afweer tegen ziekten verwekkers
Lymfeknoop
Leerdoelen
Je kunt beschrijven hoe antistoffen bescherming bieden tegen infecties en op welke manieren immuniteit kan ontstaan.
Je kunt omschrijven hoe stoffen een allergische reactie kunnen veroorzaken.
Afweer
= de verdediging van je lichaam tegen ziekteverwekkers
Niet-specifieke afweer:
Huid: talg en andere bacteriën voor bescherming
Slijmvliezen in luchtwegen en darmkanaal
Maagsap
Witte bloedcellen sluiten bacteriën in
Antistoffen
Ziekteverwekker bevat antigeen
Witte bloedcel reageert door antistoffen te maken
Antistoffen hechten op ziekte verwekker aan antigeen
Ziekte verwekker is onschadelijk
Is specifiek!
Wat is het verschil tussen antistoffen en antigenen?
Antistoffen zitten op cellen en antigenen herkennen die
Antigenen zitten op cellen en antistoffen herkennen die
Er is geen verschil: is hetzelfde maar een andere naam
Natuurlijke immuniteit
= Ontstaat doordat de persoon de ziekte doormaakt
Immuun
Bij eerste infectie met ziekte leren witte bloedcellen de antistoffen te maken
Eerste infectie: ziek
Tweede infectie: witte bloedcellen maken snel veel antistoffen --> je wordt niet meer ziek = immuun
Kunstmatige immuniteit
Ontstaat door inenting (vaccinatie)
Actieve immunisatie: wordt vaccin ingeënt met een dode of verzwakte ziekteverwekker --> persoon vormt zelf antistoffen
Passieve immunisatie: wordt serum ingeënt, met een of meer antistoffen --> persoon vormt zelf geen antistoffen
Bestrijden ziekteverwekkers
Bacteriën: antibiotica
Virussen zijn niet te bestrijden, moet je uitzieken
Tuberculose
Ziekte die dodelijk kan zijn
Komt binnen via de longen en verzwakt deze
Wordt via het bloed verspreid
Antibiotica werkt goed hiervoor
Allergische reactie
Sterke reactie op een stof die niet in je lichaam thuis hoort
Inademen
Voedsel
Contact met huid
Voorbeeld: hooikoorts. Allergische reactie op stuifmeelkorrels.
Symptomen allergische reactie
Huiduitslag
Branderig gevoel
Jeuk
Ontsteking
Opgezwollen ogen
Etc etc
Wat hebben we geleerd?
Noem voorbeelden van delen in ons lichaam die zorgen voor niet-specifieke afweer.
Wat is het verschil tussen antistoffen en antigenen?
Wanneer bouw je natuurlijke immuniteit op?
Welke twee soorten kunstmatige immuniteit zijn er?
Hoe bestrijdt je bacteriën en virussen?