Maandag 5 oktober

Goedemorgen! 

Fijn dat je er bent.


- Lever je telefoon alvast in.

- Pak je map en Chromebook uit de kast en log in. 


1 / 79
next
Slide 1: Slide
New lesson editorMentorlesVoortgezet speciaal onderwijsLeerroute 1

This lesson contains 79 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 120 min
Report this lesson

Items in this lesson

Goedemorgen! 

Fijn dat je er bent.


- Lever je telefoon alvast in.

- Pak je map en Chromebook uit de kast en log in. 


This item has no instructions

This item has no instructions

This item has no instructions

Lesprogramma:


1e uur: Geschiedenis

2e uur: Nederlands

Lezen


3e uur: Gym

4e uur: Rekenen/ Wiskunde


5e uur: PWS en werkuur

6e uur: Geschiedenis/ Biologie

This item has no instructions

1e lesuur: Geschiedenis

This item has no instructions

Van revolutie naar dictatuur

Deze les volgt drie stappen: het ontstaan van de communistische Sovjet-Unie, de ontwikkeling naar een totalitaire dictatuur onder Stalin en het ontstaan van de fascistische dictatuur in Italië.

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe de communistische Sovjet-Unie ontstond.

De gebruiker gaf meerdere doelen. Volgens de instructie is één leerdoel nodig; dit doel past het best als overkoepelend startpunt. De andere twee doelen worden uitgewerkt in de rest van de les.

Welke woorden passen bij revolutie, dictatuur en propaganda?

Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag kort door bij woorden als macht, geweld, Stalin, Lenin of Mussolini.

Rusland vóór 1917

  • Rusland was een keizerrijk onder tsaar Nicolaas II

  • De tsaar had veel macht en er was weinig inspraak

  • Veel boeren leefden in armoede

  • Arbeiders in steden hadden zware omstandigheden

Benadruk dat onvrede al vóór 1917 groot was. Leerlingen hoeven geen uitgebreide sociale geschiedenis te kennen, maar wel het contrast tussen rijke bovenlaag en arme bevolking.

De Eerste Wereldoorlog als breekpunt

De Eerste Wereldoorlog maakte de problemen in Rusland groter. Er waren veel doden, voedseltekorten en economische chaos. Daardoor verloor de tsaar steeds meer steun bij soldaten en burgers.

Koppel hier oorzaak en gevolg: de oorlog veroorzaakte geen onvrede uit het niets, maar maakte bestaande problemen veel erger.

De revoluties van 1917

  • In februari 1917 moest de tsaar aftreden

  • Er kwam een voorlopige regering

  • Die regering loste de problemen niet op

  • In oktober 1917 grepen de bolsjewieken onder Lenin de macht

Noem kort dat Rusland toen nog de oude en nieuwe kalender door elkaar gebruikte; voor VMBO is het genoeg om februari- en oktoberrevolutie te onderscheiden.

Waarom wonnen de bolsjewieken?

  • Zij beloofden vrede, land en brood

  • Ze wilden Rusland uit de oorlog halen

  • Ze spraken arbeiders en soldaten aan

  • Ze namen steeds meer controle over in de hoofdstad

Laat zien dat de bolsjewieken niet alleen met geweld, maar ook met aantrekkelijke beloften steun kregen.

Ontstaan van de Sovjet-Unie

  • Na de machtsovername volgde een burgeroorlog

  • De Roden versloegen hun tegenstanders, de Witten

  • In 1922 ontstond de Sovjet-Unie

  • De staat werd communistisch: bezit en economie moesten in handen van de staat komen

Leg kort uit dat 'communistisch' hier betekent: streven naar een samenleving zonder grote verschillen in bezit, met sterke staatscontrole in de praktijk van de Sovjetstaat.

Waardoor verloor de tsaar vooral steun in 1917?

A

Voedseltekorten

B

De Eerste Wereldoorlog

C

De geheime politie

D

De Mars op Rome

De oorlog was het breekpunt dat bestaande problemen verergerde. Voedseltekorten horen erbij, maar zijn onderdeel van het grotere effect van de oorlog.

Maak de samenvatting compleet

Rusland was eerst een keizerrijk onder de . In 1917 grepen de onder Lenin de macht. Na een ontstond in 1922 de .

Rusland was eerst een keizerrijk onder de
. In 1917 grepen de
onder Lenin de macht. Na een
ontstond in 1922 de
koning
fascisten
verkiezing
Italië

Correcte woorden: tsaar, bolsjewieken, burgeroorlog, Sovjet-Unie.

Na Lenin: strijd om de macht

  • Lenin stierf in 1924

  • Daarna ontstond een machtsstrijd in de partij

  • Stalin werkte tegenstanders stap voor stap weg

  • Zo kreeg hij steeds meer persoonlijke macht

Trotski kan hier kort genoemd worden als belangrijkste rivaal, zonder de slide te vol te maken.

Wat is een totalitaire dictatuur?

Een totalitaire dictatuur is een staat waarin de regering niet alleen de politiek beheerst, maar ook probeert het denken en leven van mensen te controleren. Er is geen echte vrijheid van mening, pers of oppositie.

Benadruk het verschil met een gewone dictatuur: totalitair gaat verder en wil grip op bijna alle delen van de samenleving.

Hoe Stalin controle kreeg

  • Eén partij had alle macht: de communistische partij

  • Tegenstanders werden ontslagen, verbannen of gearresteerd

  • De geheime politie hield de bevolking in de gaten

  • Kritiek op Stalin was gevaarlijk

Gebruik hier consequent de term 'communistische partij'. Vermijd te veel afkortingen of organisaties tegelijk voor deze doelgroep.

Propaganda en persoonsverheerlijking

  • Stalin werd voorgesteld als een grote leider

  • Kranten, posters en onderwijs verspreidden die boodschap

  • Veel informatie werd gestuurd door de staat

  • Zo probeerde de overheid het denken van mensen te beïnvloeden

Leg uit dat propaganda niet alleen informatie geeft, maar mensen bewust een bepaalde kant op stuurt.

Angst als middel

  • In de jaren 1930 kwamen er zuiveringen

  • Veel mensen werden beschuldigd zonder eerlijk proces

  • Gevangenschap en executies maakten mensen bang

  • Door die angst durfden weinig mensen zich te verzetten

Noem eventueel de Goelag mondeling als voorbeeld van strafkampen, maar houd de slide eenvoudig.

Waarom was dit totalitair?

Communistische partij krijgt alle macht → oppositie verdwijnt → propaganda en geheime politie controleren samenleving → angst houdt het systeem in stand

Dit is een samenvattende causale keten. Lees hem stap voor stap hardop en laat leerlingen horen hoe de onderdelen samenhangen.

Wat maakt een dictatuur totalitair?

A

Eén sterke koning

B

Controle op heel het leven

C

Alleen veel soldaten

D

Snelle economische groei

Laat leerlingen het verschil zien tussen gewone dictatuur en totalitaire dictatuur: niet alleen politiek, maar ook denken, pers en dagelijks leven.

Vul de kernwoorden in

Onder Stalin had één alle macht. De hield mensen in de gaten. Met probeerde de staat het denken van mensen te sturen. Zuiveringen zorgden daarna voor angst.

Onder Stalin had één
alle macht. De
hield mensen in de gaten. Met
Zuiveringen
koning
verkiezingen
parlement
vrijheid

Correcte woorden: partij, geheime politie, propaganda, zuiveringen.

Hoe hield Stalin volgens jou mensen onder controle?

Bespreek dat leerlingen oorzaken en middelen noemen zoals één partij, propaganda, geheime politie, zuiveringen, angst en geen oppositie. Laat ze oorzaak-gevolg verwoorden.

Italië na de Eerste Wereldoorlog

  • Italië hoorde bij de winnaars, maar was ontevreden

  • Er waren economische problemen en werkloosheid

  • Veel mensen waren bang voor onrust en revolutie

  • Het vertrouwen in de regering werd zwakker

Leg uit dat Italië zich een 'mislukte winnaar' voelde: officieel gewonnen, maar teleurgesteld over de opbrengst.

De opkomst van Mussolini

  • Benito Mussolini richtte een fascistische beweging op

  • Hij beloofde orde, kracht en nationaal herstel

  • Zijn aanhangers traden vaak gewelddadig op

  • Daardoor kreeg hij steeds meer invloed

Benadruk dat geweld en propaganda samenwerkten bij de groei van het fascisme.

De Mars op Rome

  • In 1922 trokken fascisten naar Rome

  • Dat zette druk op de regering

  • De koning benoemde Mussolini tot premier

  • Zo kwam Mussolini legaal aan de macht

Belangrijk historisch punt: Mussolini greep niet direct met een revolutie de macht, maar gebruikte druk en politieke zwakte.

Van premier naar dictator

  • Daarna schakelde Mussolini tegenstanders uit

  • Andere partijen verloren hun vrijheid

  • De pers kwam onder controle te staan

  • Italië werd een fascistische dictatuur

Laat zien dat de dictatuur niet in één dag ontstond, maar stap voor stap werd opgebouwd.

Fascisme en communisme

  • Beide systemen waren dictaturen

  • Beide gebruikten propaganda en geweld

  • In beide staten was weinig ruimte voor oppositie

  • Maar fascisme draaide om nationalisme, communisme om klassenstrijd en gelijkheid

Maak duidelijk dat leerlingen overeenkomsten én verschillen moeten zien. Vermijd de fout dat 'alles hetzelfde' zou zijn.

Hoe kwam Mussolini in 1922 aan de macht?

A

Door een burgeroorlog

B

Door vrije verkiezingen

C

Door druk op de koning

D

Door steun van Lenin

De Mars op Rome zette druk op de regering en de koning benoemde hem tot premier. Dat is iets anders dan een directe revolutie.

Maak de vergelijking af

In Italië groeide het door onvrede na de Eerste Wereldoorlog. Mussolini beloofde orde en . Net als in de Sovjet-Unie gebruikte de dictatuur ook en geweld tegen .

In Italië groeide het
door onvrede na de Eerste Wereldoorlog. Mussolini beloofde orde en
. Net als in de Sovjet-Unie gebruikte de dictatuur ook
en geweld tegen
communisme
brood
verkiezingen
bondgenoten

Correcte woorden: fascisme, herstel, propaganda, tegenstanders.

Welke vergelijking vind jij het duidelijkst?

1

Beide dictaturen

2

Beide propaganda

3

Verschil in ideeën

4

Manier van macht

This item has no instructions

Aan de slag!

30

minute

00

second

This item has no instructions

2e lesuur: Nederlands

This item has no instructions

Waarde van AI

Open bij een herkenbare context: leerlingen komen AI tegen in apps, zoekmachines en schoolwerk. De les gaat niet over programmeren, maar over lezen, begrijpen en schrijven van teksten over AI.

Leerdoel

Ik kan informatie over AI begrijpen, ordenen en gebruiken om zelf een duidelijke instructie te schrijven.

This item has no instructions

Waar denk je aan bij AI in teksten?

Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Verwachte antwoorden: chatbot, samenvatten, vertalen, snel, handig, fout, controleren, opdracht.

Inleiding en slot

Bij een tekst over AI hebben inleiding en slot een eigen functie.


  • De inleiding maakt het onderwerp duidelijk

  • De inleiding wekt interesse

  • Het slot rondt de tekst af

  • Het slot laat de hoofdgedachte nog eens zien

Benadruk dat leerlingen deze functies moeten kunnen herkennen én benoemen. Koppel aan korte informatieve teksten of instructieteksten over AI.

Wat doet een inleiding?

Een goede inleiding helpt de lezer meteen op weg. Bij een tekst over AI vertelt de inleiding waar de tekst over gaat en waarom dat onderwerp belangrijk is. Soms stelt de schrijver ook een centrale vraag, zoals: Waarvoor kun je AI gebruiken?

Noem dat een inleiding nog niet alle details geeft. De functie is oriënteren, niet alles uitleggen.

Wat doet een slot?

Het slot sluit de tekst netjes af. De schrijver vat vaak kort samen wat het belangrijkste punt was. In een tekst over AI kan het slot bijvoorbeeld duidelijk maken dat AI handig is, maar dat je kritisch moet blijven kijken naar de uitkomsten.

Veel leerlingen verwarren een slot met een nieuw argument. Leg uit dat een slot meestal afrondt in plaats van nieuwe kerninformatie toevoegt.

Signalen in de tekst

Je herkent inleiding en slot vaak aan signaalwoorden en plaats in de tekst.


  • Begin: introductie van het onderwerp

  • Midden: uitleg, voorbeelden, argumenten

  • Eind: conclusie of samenvatting

  • Woorden als kortom, dus of samengevat wijzen vaak op een slot

This item has no instructions

Welke functie past het best bij een slot?

A

Onderwerp openen

B

Nieuw voorbeeld geven

C

Tekst afronden

D

Details uitleggen

Controleert of leerlingen het verschil zien tussen oriënteren en afronden.

Vul de juiste woorden in

De inleiding maakt het onderwerp duidelijk en wekt interesse. Het slot rondt de tekst af. Woorden als samengevat wijzen vaak op het einde van een tekst.

inleiding
slot
samengevat
titel
midden
voorbeeld
kortom
uitleg

Alle woorden komen letterlijk of bijna letterlijk uit de behandelde slides over inleiding, slot en signaalwoorden.

Hoofdzaak of bijzaak?

In een tekst over AI is niet alle informatie even belangrijk.


  • Hoofdzaak: de belangrijkste boodschap

  • Bijzaak: extra uitleg of een voorbeeld

  • Hoofdzaken heb je nodig om de tekst te begrijpen

  • Bijzaken maken de tekst duidelijker of interessanter

Gebruik eventueel een eenvoudig voorbeeld: 'AI kan teksten samenvatten' is hoofdzaak; 'dat gebeurt ook in sommige apps' is bijzaak.

Zo herken je hoofdzaken

Let op deze aanwijzingen:


  • Ze staan vaak in titel, tussenkopjes of eerste zinnen

  • Ze komen meerdere keren terug

  • Zonder deze informatie begrijp je de tekst niet goed

  • Voorbeelden, cijfers en extra details zijn vaker bijzaken

Wijs erop dat bijzaken wel nuttig kunnen zijn. Het verschil zit in functie, niet in 'goed' of 'fout'.

AI als voorbeeld

Bij de zin AI helpt mensen sneller informatie te verwerken gaat het om de hoofdzaak.


Bijzinnen zoals bijvoorbeeld in vertaalapps of chatbots zijn bijzaken: ze geven extra uitleg, maar veranderen de kern niet.

Lees de voorbeeldzin hardop en haal de extra informatie weg. Laat zien dat de kern dan blijft staan.

Waarom dit belangrijk is

Als je hoofd- en bijzaken onderscheidt:


  • begrijp je sneller waar de tekst echt over gaat

  • kun je beter samenvatten

  • zie je welke informatie je nodig hebt

  • raak je minder snel afgeleid door details

This item has no instructions

Wat is in deze zin de hoofdzaak?

A

in vertaalapps

B

of chatbots

C

sneller verwerken

D

AI helpt mensen

Sluit aan bij het voorbeeld op slide 8. De bijzaken zijn voorbeelden; de kern blijft staan zonder die extra info.

Hoe herken je een bijzaak?

Goede antwoorden noemen dat bijzaken extra uitleg, voorbeelden, cijfers of details geven, terwijl hoofdzaken nodig zijn om de tekst goed te begrijpen.

Informatie ordenen

Bij AI-teksten helpt ordenen om overzicht te krijgen.


  • eerst het onderwerp vaststellen

  • daarna de belangrijkste punten kiezen

  • verwante informatie bij elkaar zetten

  • informatie in een logische volgorde plaatsen

Maak duidelijk dat ordenen een stap is tussen lezen en schrijven: eerst grip krijgen op de informatie.

Manieren van ordenen

Bij een tekst over AI

Veelgebruikte volgordes

  • eerst wat AI is

  • daarna waarvoor je het gebruikt

  • daarna waar je op moet letten

  • van algemeen naar specifiek

  • van stap 1 naar stap 2

  • van probleem naar oplossing

Leg uit dat de volgorde afhangt van het doel van de tekst. Een instructie vraagt vaak om stap voor stap.

Informatie analyseren

Analyseren betekent dat je niet alleen leest wat er staat, maar ook bekijkt hoe de informatie samenhangt.


Je let bijvoorbeeld op oorzaak en gevolg, op overeenkomsten en verschillen en op de vraag welke informatie de kern ondersteunt.

Houd analyse op A2/B1-niveau: verbanden zien, niet ingewikkelde theorie.

Van losse info naar overzicht

Bij AI kun je informatie zo ordenen:


  • Wat is AI?

  • Wat kan AI doen?

  • Wat zijn voordelen?

  • Waar moet je kritisch op letten?

Deze indeling helpt leerlingen later bij het schrijven van een instructie of uitleg.

Welke volgorde past het best bij een instructie?

A

Algemeen-specifiek

B

Stap voor stap

C

Mening-reactie

D

Vraag-antwoord

Verbindt ordenen aan het latere schrijven van een instructie.

Vul de juiste woorden in

Bij het ordenen van informatie stel je eerst het onderwerp vast. Daarna kies je de belangrijkste punten en zet je verwante informatie bij elkaar. Zo ontstaat meer overzicht.

onderwerp
punten
elkaar
slot
stappen
kritiek
apart
voorbeeld

Checkt de kernstappen van ordenen uit slide 10 en 13.

Uitleg begrijpen

Een uitlegtekst over AI maakt duidelijk hoe iets werkt of wat iets betekent.


  • de schrijver legt begrippen uit

  • de tekst geeft samenhang tussen ideeën

  • voorbeelden maken moeilijke informatie begrijpelijk

  • signaalwoorden helpen om de opbouw te volgen

Benadruk verschil met instructie: uitleg vertelt hoe iets zit; instructie vertelt wat je moet doen.

Instructies begrijpen

Een instructie vertelt welke stappen je moet uitvoeren.


  • de volgorde is belangrijk

  • werkwoorden geven aan wat je moet doen

  • stappen zijn kort en duidelijk

  • soms staan waarschuwingen of tips erbij

Koppel aan een bekend voorbeeld zoals inloggen, een app gebruiken of een prompt invoeren.

Uitleg of instructie?

Het verschil zit in het doel van de tekst.


  • Uitleg: je begrijpt een onderwerp

  • Instructie: je voert handelingen uit

  • Bij AI heb je vaak eerst uitleg nodig en daarna pas een instructie

Laat zien dat beide tekstsoorten elkaar kunnen aanvullen in één les of artikel.

Wat helpt jou het meest om uitleg te begrijpen?

1

Voorbeelden

2

Signaalwoorden

3

Korte zinnen

4

Duidelijke opbouw

This item has no instructions

Kenmerken van duidelijke stappen

Goede instructies zijn makkelijk te volgen.


  • gebruik een vaste volgorde

  • schrijf per stap één handeling

  • gebruik duidelijke werkwoorden

  • vermijd onnodig moeilijke woorden

  • controleer of er geen stap ontbreekt

This item has no instructions

Een instructie schrijven

Bij een instructie over AI schrijf je gericht en precies.


  • noem eerst het doel

  • zet de stappen in logische volgorde

  • gebruik gebiedende wijs of korte opdrachten

  • houd de tekst concreet en overzichtelijk

Noem eventueel dat de lezer zonder extra uitleg moet kunnen handelen.

Opbouw van een instructie

  • wat is het doel?

  • wat heb je nodig?

  • voor wie is de instructie?

  • stap voor stap uitvoeren

  • eventueel een tip of waarschuwing

  • afsluiten met het verwachte resultaat

Daarna

Vooraf

Deze opbouw helpt leerlingen om niet meteen in losse stappen te beginnen.

Voorbeeldonderwerp

Een instructie kan gaan over:


Zo gebruik je AI om een tekst samen te vatten


Dan moet duidelijk zijn:

  • wat je invoert

  • welke stap eerst komt

  • hoe je controleert of de samenvatting klopt

Benadruk kritisch gebruik: AI-uitkomsten moet je controleren op juistheid en volledigheid.

Taal van een instructie

De taal moet actief en precies zijn.


  • schrijf: Open het programma

  • schrijf: Voer de tekst in

  • schrijf: Controleer de uitkomst


Korte zinnen maken een instructie duidelijker.

Wijs op de rol van werkwoorden. Dat maakt de opdracht uitvoerbaar.

Welke zin past het best in een instructie?

A

AI is een handige techniek

B

Soms werkt AI heel snel

C

Open het programma

D

Veel apps gebruiken AI

De correcte optie gebruikt een duidelijke handeling in de gebiedende wijs.

Vul de juiste woorden in

Een duidelijke instructie noemt eerst het doel. Daarna zet je de stappen in logische volgorde. Aan het eind controleer je de uitkomst.

doel
stappen
uitkomst
slot
mening
beelden
vraag
lezer

Gebaseerd op slide 18 t/m 21 over opbouw en taal van een instructie.

Aan de slag!

30

minute

00

second

This item has no instructions

Lezen

30

minute

00

second

This item has no instructions

Pauze

15

minute

00

second

This item has no instructions

3e lesuur: Gym

This item has no instructions

Aan de slag!

30

minute

00

second

This item has no instructions

4e lesuur: Rekenen/ Wiskunde

This item has no instructions

Aan de slag!

30

minute

00

second

This item has no instructions

Pauze

15

minute

00

second

This item has no instructions

5e lesuur: PWS/ Werkuur

This item has no instructions

Aan de slag!

30

minute

00

second

This item has no instructions

6e lesuur: Geschiedenis/ Biologie

This item has no instructions

Aan de slag!

30

minute

00

second

This item has no instructions

Afsluiting

This item has no instructions