Soorten boeken herkennen

Soorten boeken herkennen

1 / 44
next
Slide 1: Slide
New lesson editor

This lesson contains 44 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Soorten boeken herkennen

Open breed en herkenbaar: leerlingen kennen al veel boeken uit thuis, school of de bibliotheek. Deze les ordent die voorkennis met duidelijke categorieën en kenmerken.

Dit ga je leren

Ik kan verschillende soorten boeken herkennen, benoemen en van elkaar onderscheiden op basis van doel, inhoud en opbouw.

This item has no instructions

Welke boeksoorten ken jij al?

Gebruik de woorden uit de cloud om voorkennis op te halen. Vraag eventueel door naar voorbeelden zoals stripboek, woordenboek of verhalenboek.

Boeken hebben niet allemaal hetzelfde doel

Sommige boeken zijn er om informatie te geven.

Andere boeken zijn er om een verhaal te vertellen.

Je kunt boeken dus herkennen aan hun doel, inhoud en opbouw.

Leg uit dat leerlingen niet alleen naar de kaft kijken, maar vooral naar wat een boek wil doen en hoe het is opgebouwd.

Fictie en non-fictie

Fictie is verzonnen.

Voorbeelden: verhalenboeken, veel stripboeken, veel prentenboeken, veel poëzie.


Non-fictie gaat over echte informatie of echte uitleg.

Voorbeelden: informatieve boeken, kookboeken, woordenboeken en andere naslagwerken.


Soms lijkt een boek op beide: een waar onderwerp kan ook in een verhalende vorm staan.

Houd het eenvoudig: fictie = verzonnen, non-fictie = echt/informatief. Benoem dat leerlingen later per soort gaan zien waar die vaak bij hoort.

Waar let je op bij een boek?

Je kunt een boek vergelijken met drie vragen:


  • Doel: wil het boek uitleggen, opzoeken of vermaken?

  • Inhoud: staan er feiten, een verhaal, gedichten of losse weetjes in?

  • Opbouw: zie je hoofdstukken, strips, rijm, veel afbeeldingen of een register?

Deze drie punten vormen de kapstok voor de rest van de les. Verwijs er steeds naar terug bij elke boeksoort.

Welk boek hoort meestal bij non-fictie?

A

avonturenroman

B

woordenboek

C

verhalenboek

D

stripverhaal

Toetst fictie/non-fictie met een bekend voorbeeld uit de slides.

Doel, inhoud en opbouw

Je kunt een boek herkennen aan het doel, de inhoud en de opbouw. Fictie is verzonnen, non-fictie geeft echte informatie.

doel
inhoud
opbouw
verzonnen
register
rijm
hoofdstuk
alfabetisch

De kernwoorden uit de eerste uitleg worden hier vastgezet.

Informatieve boeken

Een informatief boek wil vooral uitleg geven.

Het gaat over een onderwerp, zoals dieren, het heelal of het menselijk lichaam.

Je ziet vaak titels, tussenkopjes, foto's of tekeningen en soms een inhoudsopgave.

Gebruik herkenbare schoolvoorbeelden: een boek over roofdieren, planeten of het lichaam. Benadruk dat de informatie centraal staat, niet een verzonnen verhaal.

Kenmerken van informatieve boeken

  • doel: iets leren of uitleggen

  • inhoud: feiten, uitleg en voorbeelden

  • opbouw: vaak verdeeld in onderwerpen

  • taal: meestal duidelijk en precies

  • extra's: afbeeldingen, schema's of weetkaders

Maak het verschil met een verhaal duidelijk: je leest niet vooral om te weten hoe het afloopt, maar om iets te begrijpen.

Voorbeeld: kookboek

Een kookboek is ook een informatief boek.

Het geeft uitleg over gerechten en recepten.

Je herkent het aan ingrediëntenlijstjes, stappen en vaak foto's van eten.

Noem dat een kookboek niet alleen informatie geeft, maar ook instructies. Toch blijft het non-fictie en informatief van aard.

Wat past het best bij een kookboek?

A

rijm en strofen

B

vakjes en ballonnen

C

ingrediënten en stappen

D

hoofdpersoon en einde

Laat leerlingen kenmerken koppelen aan het voorbeeld kookboek.

Informatieve boeken

Een informatief boek wil vooral uitleg geven. De inhoud bestaat vaak uit feiten en voorbeelden. Je ziet vaak titels, tussenkopjes en foto's of tekeningen.

uitleg
feiten
foto's
dialogen
strofen
tekstballonnen
hoofdpersoon

Alle juiste woorden komen letterlijk of bijna letterlijk uit de slides over informatieve boeken.

Verhalenboeken

Een verhalenboek wil vooral boeien en vermaken.

Je leest over personages, een probleem of avontuur, en een begin, midden en einde.

Verhalenboeken zijn meestal fictie.

Noem eenvoudige verhaalelementen: hoofdpersoon, plaats, gebeurtenis. Houd het op A1/A2-niveau.

Kenmerken van verhalenboeken

  • doel: een verhaal vertellen

  • inhoud: gebeurtenissen, gevoelens en dialogen

  • opbouw: vaak hoofdstukken

  • je leest door om te weten hoe het verdergaat

  • de schrijver gebruikt verbeelding

Laat zien dat hoofdstukken ook in andere boeken kunnen voorkomen, maar dat hier het verhaal de kern is.

Voorbeeld: avonturenroman

Een avonturenroman is een verhalenboek.

Er gebeurt vaak veel: reizen, gevaar, spanning of een zoektocht.

Je verwacht hoofdstukken, een hoofdpersoon en een spannend verloop.

Gebruik 'roman' hier eenvoudig als langer verhaalboek. Geen literaire verdieping nodig.

Waarom lees je vaak door in een verhalenboek?

A

voor één feit

B

voor een recept

C

voor het vervolg

D

voor alfabet

Controleert of leerlingen het doel en leesgedrag bij verhalenboeken begrijpen.

Wat helpt jou het meest om een verhalenboek te herkennen?

1

hoofdstukken

2

hoofdpersoon

3

spanning

4

begin-midden-einde

This item has no instructions

Stripboeken

Een stripboek vertelt een verhaal met plaatjes en tekst samen.

De tekst staat vaak in tekstballonnen of korte stukjes.

Veel stripboeken zijn fictie, maar informatieve strips bestaan ook.

Benadruk dat beeld hier een groot deel van het verhaal vertelt. Dat maakt strips anders dan gewone verhalenboeken met af en toe een afbeelding.

Kenmerken van stripboeken

  • doel: vertellen en vermaken

  • inhoud: scènes, gesprekken en actie

  • opbouw: vakjes in een volgorde

  • tekst: kort en direct

  • beeld helpt om het verhaal snel te begrijpen

Wijs eventueel op leesrichting van vakjes en hoe leerlingen de volgorde kunnen volgen.

Wat maakt een strip anders?

Bij een verhalenboek staat vooral lopende tekst centraal.

Bij een stripboek werken tekeningen en tekst samen.

Daardoor kun je veel van het verhaal al zien zonder lange uitleg.

Dit contrast voorkomt dat leerlingen stripboeken alleen als 'gewone verhalen' zien. Het verschil in opbouw is hier het belangrijkste.

Wat maakt een strip anders dan een verhalenboek?

A

rijm

B

register

C

vakjes met beeld

D

alfabetische lijst

Distractors komen uit andere boeksoorten: poëzie en naslagwerken.

Stripboeken

Een stripboek vertelt een verhaal met plaatjes en tekst samen. De tekst staat vaak in tekstballonnen. De opbouw bestaat uit vakjes in een volgorde.

plaatjes
tekstballonnen
vakjes
strofen
register
hoofdstukken
ingrediënten

Herhaalt de drie sterkste herkenningspunten van een stripboek.

Prentenboeken

Een prentenboek is een boek waarin afbeeldingen heel belangrijk zijn.

Tekst en beeld horen bij elkaar.

Prentenboeken worden vaak gelezen door jonge kinderen, maar ze kunnen voor alle leeftijden gemaakt zijn.

Voorkom de misvatting dat prentenboeken 'alleen voor peuters' zijn; de kern is de rol van beeld.

Kenmerken van prentenboeken

  • doel: een verhaal of idee duidelijk maken

  • inhoud: korte tekst met sterke afbeeldingen

  • opbouw: per bladzijde of dubbele pagina

  • beeld vertelt mee wat er gebeurt

  • vaak weinig tekst per pagina

Maak onderscheid met stripboeken: geen vakjes en tekstballonnen als basis, maar grote illustraties per pagina.

Prentenboek of stripboek?

Beide gebruiken afbeeldingen, maar ze zijn niet hetzelfde.


  • Prentenboek: grote illustraties, weinig tekst, vaak bladzijde voor bladzijde

  • Stripboek: vakjes, tekstballonnen, scènes na elkaar


Het verschil zit vooral in de opbouw.

Deze vergelijking helpt leerlingen twee visuele boeksoorten uit elkaar te houden.

Wat is typisch voor een prentenboek?

A

grote illustraties

B

alfabetische woorden

C

losse feiten

D

rijmregels

Toetst het verschil tussen prentenboek en andere soorten.

Waarin zit vooral het verschil tussen prentenboek en stripboek?

A

de kaft

B

de opbouw

C

de schrijver

D

de prijs

Sluit direct aan op slide 16, waar dit onderscheid expliciet wordt genoemd.

Poëziebundels

Een poëziebundel is een boek met gedichten.

Een gedicht is vaak kort en speelt met taal, klank en gevoel.

Poëzie kan gaan over gewone dingen, maar dan op een bijzondere manier.

Houd poëzie laagdrempelig: het hoeft niet 'moeilijk' te zijn. Het gaat om vorm en taalgebruik.

Kenmerken van poëziebundels

  • doel: iets laten voelen, voorstellen of mooi zeggen

  • inhoud: gedichten

  • opbouw: regels en strofen

  • taal: rijm komt vaak voor, maar niet altijd

  • woorden zijn zorgvuldig gekozen

Noem kort dat niet elk gedicht rijmt. Zo voorkom je een te strak beeld van poëzie.

Hoe herken je poëzie?

Je ziet vaak geen lange alinea's, maar korte regels.

Soms hoor je rijm of een ritme.

De vorm van de tekst is dus een belangrijk kenmerk.

Leg eventueel 'strofe' mondeling uit met een simpel voorbeeld: een groepje regels bij elkaar.

Poëziebundels

Een poëziebundel is een boek met gedichten. Je ziet vaak korte regels en soms hoor je rijm of ritme.

gedichten
regels
rijm
vakjes
trefwoorden
ingrediënten
hoofdstukken

Eenvoudige herkenningskenmerken van poëzie zonder extra theorie.

Hoe herken je poëzie in een boek?

Bespreek dat goede antwoorden gaan over vormkenmerken: korte regels, gedichten, rijm of ritme, zorgvuldig gekozen woorden. Geen exacte antwoordset nodig.

Naslagwerken

Een naslagwerk gebruik je om iets snel op te zoeken.

Je leest het meestal niet van begin tot eind.

Voorbeelden zijn een woordenboek, atlas of encyclopedie.

Het verschil met een informatief boek is hier vooral het gebruik: opzoeken in plaats van doorlezen.

Kenmerken van naslagwerken

  • doel: informatie snel vinden

  • inhoud: losse gegevens of korte uitleg

  • opbouw: alfabetisch of per onderwerp

  • hulpmiddelen: register, trefwoorden of tabbladen

  • je zoekt gericht naar één woord of feit

Leg 'register' eenvoudig uit als een lijst achter in het boek waarmee je een onderwerp kunt vinden.

Voorbeeld: woordenboek

Een woordenboek is een naslagwerk.

Je zoekt een woord op alfabetische volgorde.

Daar vind je bijvoorbeeld de betekenis, spelling of uitspraak.

Omdat dit een bekend voorbeeld is, kun je hier de term 'alfabetische volgorde' nog eens stevig verankeren.

Informatief boek of naslagwerk?

Allebei zijn meestal non-fictie, maar je gebruikt ze anders.


  • Informatief boek: je leest om meer over een onderwerp te leren

  • Naslagwerk: je zoekt snel één woord, feit of onderwerp op


Het verschil zit vooral in het doel van lezen.

Dit is een belangrijk onderscheid; leerlingen halen deze twee soorten vaak door elkaar.

Boeksoorten vergelijken

  • Informatief boek: uitleg en feiten

  • Verhalenboek: doorlopend verhaal

  • Stripboek: verhaal in vakjes met beeld en tekst

  • Prentenboek: afbeeldingen dragen het verhaal sterk

  • Poëziebundel: gedichten in regels en strofen

  • Naslagwerk: snel iets opzoeken

Deze samenvattende vergelijking brengt alle soorten weer samen op één moment in de les.

Waarom gebruik je een naslagwerk?

A

om te rijmen

B

om snel op te zoeken

C

om spanning te lezen

D

om plaatjes te bekijken

Toetst het doel van een naslagwerk.

Naslagwerk of informatief boek

Een naslagwerk gebruik je om snel iets op te zoeken. Een informatief boek lees je om meer over een onderwerp te leren. Een woordenboek staat vaak in alfabetische volgorde.

naslagwerk
informatief boek
alfabetische volgorde
strofen
tekstballonnen
hoofdpersoon
dubbele pagina

Brengt het belangrijke verschil in gebruik terug, plus het voorbeeld woordenboek.

Wat heb jij vandaag geleerd over boeken?

Laat leerlingen in eigen woorden samenvatten wat ze echt hebben onthouden. Er zijn geen foute antwoorden.

Welk verschil vond jij het lastigst?

Gebruik dit om zicht te krijgen op lastige onderscheidingen, bijvoorbeeld stripboek/prentenboek of informatief boek/naslagwerk.

Glossarium

fictie - een verzonnen verhaal of verzonnen inhoud

non-fictie - een boek met echte informatie of uitleg

inhoud - wat er in een boek staat

opbouw - hoe een boek is ingedeeld of gemaakt

hoofdstuk - een deel van een groter verhaal of boek

register - een lijst waarmee je onderwerpen in een boek kunt opzoeken

rijm - woorden die hetzelfde of bijna hetzelfde klinken aan het eind

This item has no instructions

Glossarium

strofe - een groep regels in een gedicht

tekstballon - de vorm in een strip waarin tekst van een personage staat

illustratie - een tekening of afbeelding in een boek

alfabetische volgorde - de volgorde van de letters van a tot z

naslagwerk - een boek waarin je snel informatie kunt opzoeken

poëziebundel - een boek met gedichten

This item has no instructions