Ontdekkingsreizen BLC - Les 8

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo t, havo, vwo
• Leerjaar 1

Ontdekkingsreizen

Periode

Klas 7

Wat gaan we doen?

• 
  

• De overwintering op Nova Zembla 

Let op: tijdens deze les maak je aantekening in KLAD, daarna ga je uitwerken!

Nova Zembla bespreek ik heel kort en alleen als voorbereiding op de film die we kijken. Alle dia's zijn eigenlijk voor mij (en voor jou) om informatie van te krijgen. 

Specerijen uit Indië

• Eten meer smaak geven

• Medicijnen en parfum van maken

• Geneeskrachtige werking

• Statussymbool voor de rijken (want DUUR!)

Specerijen herkennen

1. Verdelen in 6 groepjes

2. Ieder groepje 1 bakje

3. Probeer erachter te komen wat er in het bakje zit (ruiken/proeven met roerstaafje!) 

4. Na 90 sec. bakje doorgeven aan volgende groepje

5. Na 6 rondes: klassikaal nabespreken

2

minute

00

second

+30 s

Schrijf op bekertjes de nummers 1 t/m 6. Verdeel de klas in 6 groepen en spreek af wie met elkaar gaat doorwisselen steeds (anders wordt het chaos). Groepje 1 geeft door aan groepje 2 enzovoorts.

Ik geef iedere leerling een houten roerstokje van de koffieautomaat om mee te proeven. NIET met natte vingers in die bekertjes om te proeven want dat is vies.

Specerijen herkennen

• Kaneel: wordt meestal gebruikt in zoete gerechten, zoals appelmoes of stoofperen, en in veel soorten gebak

• Nootmuskaat: wordt vooral gebruikt bij gekookte sperziebonen, bloemkool of spruitjes

• Peper: versterkt de smaak van bijv. vlees en geeft een pittige smaak

• Kruidnagel: wordt veel gebruikt in stoofgerechten, zoals zuurvlees

• Gember: versterkt de smaak van bijv. sauzen of noedels. Heeft een scherpe smaak.

• Kardemom: Zoete, scherpe geur. Smaakt naar bergamot en citroen. Zit vaak in thee.

Eerst klassikaal nabespreken wat de leerling geproeft, geroken en gedacht hebben. Daarna pas verklappen welke specerijen er daadwerkelijk in de bekertjes zat. Zorg dat je van tevoren goed opschrijft wat in welk bekertje zit. Ik schrijf dat voor de les op de achterkant van het bord zodat ik het makkelijk aan de leerlingen kan laten zien.

Specerijen herkennen

Opdracht:

Schrijf een verslag over de activiteit. Wat vond je ervan?

Herkende je de geuren?

Wat vond je vies/lekker?

Hoe ging het in jullie groepje?

Half A4 + illustratie

Verslag komt in het schrift. Dat blaadje over het proeven hoeft niet.

Nederlanders op ontdekkingsreis

• Spanje en Portugal hadden het monopolie op de specerijenhandel  via de route om Afrika heen

• Nederlanders wilden een eigen route vinden --> via het noorden 

Nederlanders op ontdekkingsreis

• Spanje en Portugal hadden de monopolie op de specerijenhandel via de route om Afrika heen

• Nederlanders wilden een eigen route vinden --> via het noorden 

Willem Barentsz en de zoektocht naar de Noord-oostpassage

• Willem Barentsz maakte drie expedities (1594, 1595 en 1596)

• De hoop: een kortere route naar China en India via het noorden

• Het probleem: zee-ijs maakte de reis onmogelijk

Jacob van Heemskerck was een Nederlands zeevaarder en viceadmiraal bij de Admiraliteit van Amsterdam.

Willem Barentsz was een Nederlandse zeevaarder, cartograaf en ontdekkingsreiziger, die drie reizen maakte om de Noordoostelijke Doorvaart te vinden, waarbij hij de kusten van Nova Zembla verkende en Bereneiland en Spitsbergen ontdekte.

Gerrit de Veer was een van de lagere officieren tijdens de tweede en derde tocht van Jacob van Heemskerk en Willem Barentsz. Gerrit de Veer hield een dagboek van de tocht en de overwintering bij en publiceerde dit later in Nederland.

De bemanning

Schipbreuk en de overwintering op Nova Zembla

• Barentsz en zijn bemanning strandden op Nova Zembla en bouwden 'Het Behouden Huys'

• Strenge kou, honger en aanvallen van ijsberen maakte overleving moeilijk

Waarom op reis?

De Nederlanden zijn nog deel van het Spaanse Rijk. De spanning tussen de Nederlanden en Spanje zijn hoog opgelopen, de 80 jarige Opstand is een aantal jaar onderweg. Nu kunnen de Nederlanders zelf op zoek naar een manier om de specerijen uit het Verre Oosten in handen te krijgen, net als Spanje. Als ze via het zuiden zouden gaan, komen ze langs Spanje. Dus dan maar via de noordzijde proberen... 

De expeditie waar deze les over gaat is eigenlijk al de derde poging om via het noorden in Azië te komen. De twee eerdere pogingen waren mislukt. In mei 1596 vertrokken twee schepen vanuit Amsterdam. Jacob van Heemskerck had als 29-jarige koopman het bevel over het ene en Jan Conrelisz Rijp over het andere schip. 

Willem Barentsz was stuurman aan boord bij Van Heemskerck. Hij had de meeste kennis over de route.

Al vrij snel ontstond er enige onenigheid tussen Barentsz en Rijp. Rijp wilde pal richting het noorden blijven varen en Barentsz naar het noordoosten. Rijp won en ze voeren verder naar het noorden.

De poging om noordelijker te reizen mislukte en ze kwamen weer uit op hun beginpunt. Hier besloten de twee schepen uit elkaar te gaan: Barentsz ging richting het noordoosten en Rijp deed nog een poging via het noorden. Deze poging mislukte ook, waarna Rijp besloot om toch Barentsz achterna te gaan. Tevergeefs, want het ijs blokkeerde zijn pad voordat hij Barentsz kon inhalen.

De overwintering

Deze les heet de 'overwintering op Nova Zembla', niet 'de geslaagde reis naar het verre oosten'. Het zal dan ook niet als een grote verrassing komen dat de reis geen succes was. 

Maar waarom dan niet? Ze hadden toch kaarten? Ze wisten toch wat ze tegen gingen komen? Ja en nee. Er waren zeker kaarten, maar het Noordpoolgebied was nog onbekend en mysterieus. Het hoge noorden was nog maar beperkt in kaart gebracht en het schip was niet voorbereid op de grote ijsmassa's. 

Het optrekkend ijs haalde Barentsz en Van Heemskerck in en het schip vroor vast. Het schip zelf zou niet genoeg bescherming bieden voor de strenge winter, dus werd het besluit genomen het land op te gaan en een huis te bouwen. Maar met welk materiaal? 

Van Heemskerck wilde het schip zo lang mogelijk intact houden. Hij wilde het namelijk niet aan de stok krijgen met de investeerders die de reis hadden betaald. Gelukkig lag er aangespoeld hout op het strand. Het schip hoefde niet gesloopt te worden en hun schuilplaats, het Behouden Huys, kon gebouwd worden.

Het Behouden Huys was af en de laatste voorraden konden vanaf het schip overgeplaatst worden. En dat allemaal net op tijd. Een week later werd de zon voor het laatst gezien en was de lange winter daadwerkelijk begonnen. De gemiddelde temperatuur is in dit gebied -22 graden Celsius, maar kan zelfs zakken tot 40 graden onder nul. 

Met 16 man leefden ze in het huis, onder het strenge bewind van Van Heemskerck. Er was een goede taakverdeling (sneeuwruimen, schoonmaken en vuur bewaken), men moest verplicht sporten (hardlopen, schieten en hout kloven), maar er was ook tijd voor vermaak. Tijdens de avond van de Driekoningen legde iedereen wat rantsoen van zichzelf in en werd een feestmaal gemaakt. Dit zorgde voor een morele oppepper. 

Na de lange winter kwam eindelijk de zon weer tevoorschijn. En de zon bracht ook leven mee: de poolvossen en ijsberen kwamen terug. Uiteindelijk zijn er zo’n 25 vossen aan het spit beland, dit zorgde voor de essentiële vitamine C waardoor de hoeveelheid scheurbuikgevallen meeviel. 

De bemanning was inmiddels aangesterkt en had voldoende moed om Barentsz te vragen wanneer ze huiswaarts zouden gaan. Barentsz en Van Heemskerck stemden in. Het schip lag nog vast in het ijs, maar de sloepen werden klaargemaakt voor vertek. 

Op 13 juni 1597 was het zover. De terugreis kon beginnen. Eind goed, al goed? Helaas, zo makkelijk ging dat niet. Barentsz was in de laatste weken voor het vertrek ziek geworden en kwam een week na vertrek te overlijden.  

Na een vermoeiende roeitocht van tweeduizend kilometer wist de bemanning in augustus Kola (een grensgebied tussen Rusland & Zweden) te bereiken. Tot hun grote verbazing kwamen ze hier Jan Cornelisz Rijp tegen, die na een mislukte poging hen te achtervolgen terug naar Nederland was gegaan. Hij nam hen mee terug naar huis. Op 1 november 1597 kwamen ze aan in Amsterdam.  

Overleven op Nova Zembla

Lees de opdracht goed door.

Je hoeft maar 1 A4 te gebruiken!