Les 3 : Woordkeuze

• New lesson editor
• Communicatie
• HBO
• Studiejaar 1

Les 3 - Woordkeuze

Meld je present in It's

Doel vandaag

Je kiest je woorden bewust waarbij je met een aantal dingen rekening houdt

(welke 'dingen'? -> daar kom je achter)

Even herhalen, omdat het kan.

Een actieve zin kenmerkt zich door?

A

Onderwerp en handelend persoon vallen samen.

B

Een vorm van 'worden' of 'zijn' in de regel

C

Een (al dan niet zichtbaar aanwezige) DOOR-constructie.

D

Korte krachtige zinnen met helder informatie

herhalen ook van regels rondom afmelden!

Als je denkt aan kiezen van woorden.

Waar kun je dan allemaal alert op zijn?

Laat de student eerst zelf goed nadenken over het fenomeen woordkeus.

We werken ze straks 1 voor 1 af en maken het concreet met voorbeelden.

Ons rijtje:

- maak specifiek

- schrijf beeldend

- maak concreet

- gebruik variatie in je zinnen

- gebruik synoniemen

Maak deze zin specifiek:

Zijn studie mislukte doordat hij met verkeerde dingen bezig was.

1. Specifiek

Vermijd vage woorden zoals dingen, spullen, iemand.

Kies voor woorden die precies aangeven wat of wie je bedoelt.

Voorbeeld: niet een voertuig, maar een rode Opel Corsa.

Valkuil: te vaag of algemeen blijven (een bron zei dat…, een gebouw in de stad).

Gevolg: de lezer mist details en het verhaal verliest geloofwaardigheid.

Tip: wees concreet waar mogelijk, maar respecteer anonimiteit als dat journalistiek nodig is.

Antwoord: Zijn studie mislukte doordat hij elke dag blowde en zich niet kon concentreren (bijv.). Er zijn uiteraard legio opties. Kijken hoe creatief ze zijn :-).

Bedenk zo veel mogelijk woorden voor 'lopen'. Denk beeldend.

2. Beeldend

Gebruik woorden die de lezer iets laten zien of ervaren.

Denk aan woorden die een sfeer of actie oproepen.

Voorbeeld: niet hij liep snel, maar hij sprintte de trap af.

Valkuil: doorschieten in mooischrijverij of metaforen.

Gevolg: het wordt eerder literatuur dan journalistiek, waardoor feitelijkheid en betrouwbaarheid in gevaar komen.

Tip: houd beeldend taalgebruik feitelijk onderbouwd en passend bij de toon van je medium.

Wat wil NOS-nieuws hier concreet vertellen?

Concreet

Abstracte begrippen (bijv. vrijheid, samenwerking, ontwikkeling) zijn soms nodig, maar worden sterker als je ze koppelt aan tastbare voorbeelden.

Voorbeeld: niet de sfeer was gespannen, maar in de zaal werd nauwelijks nog gesproken en stoelen schoven zenuwachtig heen en weer.

Valkuil: abstracte begrippen onverklaard laten (er is veel maatschappelijke onrust).

Gevolg: de lezer begrijpt niet wat er werkelijk speelt.

Tip: onderbouw abstracte woorden altijd met voorbeelden, cijfers of citaten.

Opdracht: herschrijf dit tot één vloeiende zin met meer variatie.

De trein was te laat. Mensen werden boos. Er ontstond chaos.

Variatie is als muziek.

Een lied dat alleen maar uit dezelfde toon bestaat, klinkt saai en monotoon. Pas als er hoge en lage noten, een refrein en een couplet in zitten, blijft de luisteraar geboeid.

Kortom: variatie is het afwisselen van lengte, structuur en woordgebruik zodat de tekst levendig, ritmisch en prettig leesbaar blijft.

Zinslengte: alleen korte zinnen maakt je tekst staccato en haperend; alleen lange zinnen maakt hem log en vermoeiend. Een afwisseling zorgt voor ritme.

Woordkeuze: steeds hetzelfde woord gebruiken voelt houterig; steeds een ander woord (zonder nuance) voelt rommelig. Een slimme afwisseling houdt de lezer bij de les.

Zinsstructuur: steeds dezelfde opbouw (onderwerp + werkwoord + lijdend voorwerp) wordt voorspelbaar. Variatie geeft dynamiek.

Kortom: variatie is het afwisselen van lengte, structuur en woordgebruik zodat de tekst levendig, ritmisch en prettig leesbaar blijft.

goede zin: Omdat de trein te laat was, werden mensen boos en ontstond er chaos op het perron.

De burgemeester zei in een verklaring dat de plannen waarschijnlijk niet door zullen gaan omdat de financiële middelen ontbreken en omdat er bovendien nog te veel weerstand is vanuit de gemeenteraad die vindt dat er eerst meer onderzoek moet worden gedaan.

Wat maakt deze zin lastig om te begrijpen? Hoe kan het anders?

nieuwe zin: minder log en korter/krachtiger.

De burgemeester verklaarde dat de plannen waarschijnlijk niet doorgaan. Er is te weinig geld en de gemeenteraad wil eerst meer onderzoek laten doen.

Synoniemen: Welke zin klopt?

1

Volgens het CBS steeg de inflatie in augustus met 3 procent.

2

Volgens het CBS steeg de prijsstijging in augustus met 3 procent.

Synoniemen

Gebruik synoniemen om herhaling te voorkomen, maar wees zorgvuldig.

Controleer altijd of het synoniem dezelfde lading heeft. Jongen en ventje hebben bijvoorbeeld een andere toon.

Valkuil: onnauwkeurig gebruik van synoniemen. (crimineel is niet hetzelfde als verdachte).

Gevolg: juridische of feitelijke fouten die tot klachten of reputatieschade kunnen leiden.

Tip: gebruik synoniemen alleen als ze precies dezelfde lading en juridische waarde hebben.

antwoord a klopt:

prijsstijging klinkt hetzelfde, maar inflatie is een specifiek economisch begrip met een officiële berekeningswijze.

Synoniemen: Welke zin klopt?

1

De Tweede Kamer hield een discussie over het nieuwe wetsvoorstel.

2

De Tweede Kamer hield een debat over het nieuwe wetsvoorstel.

Antwoord B is goed.

In de Kamer heet het officieel debat. Discussie is algemener en journalistiek gezien minder precies.

Synoniemen: Welke zin klopt?

1

De dader werd aangehouden door de politie.

2

De verdachte werd aangehouden door de politie.

antwoord 2.

Waarom: iemand is pas een dader na een veroordeling. Tot die tijd schrijf je verdachte.

samengevat (door ai).

Opdracht

1. Neem een alinea uit je eigen nieuwsverhaal en deel het met je buurman/vrouw.

2. Markeer welke woorden nog (te) vaag zijn.

3. Markeer wat je beeldender en/of concreter kunt schrijven.

4. Markeer waar je variatie en synoniemen kunt inzetten.

5. Herschrijf de alinea en bespreek de nieuwe versie.

10

minute

00

second

+30 s

Let op:

• volgende weekthema is: formuleren

• taaltoets tot vrijdagavond in te leveren op It's.

• hoe? zie mail Lydia

• klap het menuutje uit bij het resultaat zodat we op onderwerp kunnen zien hoe er gescoord is!

Doel behaald?

Je kiest je woorden bewust waarbij je rekening houdt met:

• maak specifiek

• schrijf beeldend

• schrijf passend

• varieer (bv door synoniemen)

Hoe kijk je terug op deze les?