Kun je een mobiel
opladen met 'plantenstroom'?
Bereken wat deze link tussen fotosynthese en batterijen oplevert.
Kun je een mobiel
opladen met 'plantenstroom'?
Bereken wat deze link tussen fotosynthese en batterijen oplevert.
This item has no instructions
Informatie voor de docent
Vooraf
Deze les gaat over fotosynthese, stroom, batterijen en start-ups.
Vaardigheden: rekenen aan stroom
Benodigdheden
Iconen
Zet het vinkje 'toon bij leerling' aan
Toon notities bij elke dia
Navigeren door de les
Vergroot een afbeelding
Klik hier
Hotspot met meer informatie
laptop voor elke leerling
rekenmachine voor elke leerling
This item has no instructions
Leerdoelen
Na deze les...
... kun je uitleggen hoe je stroom opwekt via bacteriën in de grond die leven van overtollige glucose van planten.
... kun je uitleggen hoe fotosynthese zorgt voor energie op aarde.
... kun je het principe van een batterij uitleggen.
... kun je via een berekening aantonen of de techniek van plantenstroom geschikt is om een mobiele telefoon op te laden.
... kun je aangeven voor welke (andere) doeleinden de techniek van plantenstroom geschikt is.
... weet je wat promotieonderzoek is en wat een start-up is.
Toelichting
Laat deze dia even lezen (hij komt aan het eind weer terug). Bespreken is niet echt nodig (kost vrij veel tijd).
Planten en energie
Energie in planten
Door vorming van glucose wordt energie uit zonlicht vastgelegd in planten. Dit proces wordt fotosynthese genoemd.
Energie uit planten
Bij voedsel komt deze energie vrij door vertering.
Bij brandstoffen komt deze energie vrij door verbranding.
Toelichting
Planten maken via fotosynthese glucose. Wij (of de koe) eten die planten . Of we gebruiken hout (ook ontstaan via fotosynthese) als brandstof. Op beide manieren leveren planten ons energie.
Klik op de hotspots om de leerlingen uit te nodigen om de fotosynthese- en verbrandingsreactie weer even op te halen.
Fotosynthese: koolstofdioxide + water --> glucose + zuurstof (onder invloed van de energie uitzonlicht).
Verbrandingsreactie is de omgekeerde reactie.
Vraag
Voorkennis: Maak een voedselketen met drie of vier schakels waarin je laat zien hoe zonne-energie op je bord terecht komt.
Typ hier je antwoord:
Antwoorden (voorbeelden)
gras-koe-mens
graan-varken-mens
plantaardig plankton - garnaal - vis - mens
mais - kip - mens
Belangrijk is dat de leerlingen zien dat alle voedselketens met een producent (plant) beginnen. Dit is uiteraard herhaling van kennis, ter opfrissing.
Nieuw: energie uit planten
De chemische energie, vastgelegd door planten, kan ook worden omgezet in elektrische energie: stroom opwekken met behulp van planten!
Toelichting
Dit gaat over een geheel andere manier van energie die via planten, wél via glucose, geleverd wordt. Daar zijn bacteriën bij betrokken.
De afbeelding laat zien dat dit in de praktijk ook echt werkt: kleine lampjes in een park in Rotterdam.
Het is heel hip én relevant: energie opwekken zonder uitstoot van CO2 of methaan. Denk aan zonnepanelen en windmolens.
Geen batterij bij de hand? Gebruik een plant!
Met de nieuwe technologie is het mogelijk om energie te winnen via bacteriën die samenleven met de wortels van planten.
This item has no instructions
Hoe werkt dat dan?
Een plant legt zonne-energie vast in stoffen, zoals suikers, via fotosynthese. Een deel hiervan gebruikt de plant voor zijn groei. Wat de plant over heeft, scheidt hij uit in de bodem, via zijn wortels. Vervolgens breken bacteriën in de bodem deze stoffen weer af. Daarbij komen elektronen vrij.
Als je een koolstofelektrode aanbiedt aan die bacteriën, gaan ze daarop groeien en geven ze hun elektronen af aan de elektrode. Als je aan die elektrode een positieve pool koppelt, dan heb je als het ware een batterij en heb je elektriciteit.
Bron: Wageningen World (2011)
Toelichting
Laat de leerlingen deze dia zelf lezen.
De 'bacteriën in de bodem' waar over gesproken wordt zijn niet de bekende symbiotische wortelknolbacteriën maar zijn bacteriën zonder verbintenis met wortelsysteem van plant.
Samengevat: Planten leveren via hun wortels suikers voor bacteriën.
De bacteriën breken deze suikers af waarbij elektronen vrijkomen.
De samenwerking tussen de planten (die de suikers maken) en bacteriën (die de suikers afbreken) zorgt voor stroom.
Promotieonderzoek aan de WUR (Wageningen Universiteit & Research) door Marjolein Helder hierover resulteerde in de
oprichting van een bedrijf: Plant-E.
Van promotieonderzoek...
Toelichting
Deze dia laat zien dat via promotieonderzoek aan een universiteit, bedrijven kunnen ontstaan. Wellicht hebben leerlingen een beeld dat universiteiten en het bedrijfsleven ver uit elkaar liggen, maar dat is zeker niet zo.
Er volgen nu twee vragen (over promotieonderzoek en start-ups) die interessant zijn voor het beeld dat leerlingen hebben van universiteiten, maar die niet persé relevant zijn voor het vervolg van de les.
Vraag
Wat is eigenlijk promotie-onderzoek?
Dat is onderzoek dat je tijdens je universitaire of hbo-studie doet. Je krijgt niet betaald (misschien een stage-vergoeding). Je studeert af op dit onderzoek.
Dat is onderzoek dat je doet ná een universitaire of hbo-master. Je krijgt salaris en hopelijk schrijf je een proefschrift.
Dat is onderzoek dat je doet in opdracht van het bedrijfsleven. Het resultaat is vaak een eigen bedrijf. Je krijgt niet betaald tijdens dit onderzoek (soms wel)
Dat is onderzoek dat je doet als je eenmaal gepromoveerd bent. Je ontvangt er gewoon salaris voor. Je mag zelf je onderwerp kiezen.
Toelichting
Deze vraag is bedoeld om leerlingen bewust te maken van wat er eigenlijk kan na een universitaire studie. Overigens is het dus ook mogelijk om te promoveren na een hbo-opleiding.
Vraag
Plant-e is begonnen als (promotie-)onderzoek aan de Wageningen Universiteit & Research. Daarna is het als start-up-bedrijfje verder gegaan. Zoek nog twee voorbeelden van start-ups.
minute
second
Typ hier je antwoord:
Toelichting
De bedoeling van deze vraag is leerlingen bewust maken van het feit dat universiteit en bedrijfsleven niet persé gescheiden werelden zijn.
Aan de negatieve pool (oranje) vinden reacties plaats waarbij elektronen ontstaan.
Aan de positieve pool (rood) vinden reacties plaats waarvoor elektronen nodig zijn.
Die elektronen kunnen niet dóór de batterij heen (ze worden tegengehouden door een membraan).
Door een draadje aan te sluiten kunnen de elektronen buitenom.
Door dat draadje loopt dan dus stroom.
Werking van een batterij (algemeen)
Toelichting
Deze dia licht het principe van een batterij weer even toe. Best ingewikkeld hoe die elektronen nou precies lopen. Dat is voor het verhaal van de plantenbatterij (volgende dia) niet superbelangrijk om te begrijpen, maar omdat het bij de planten toch ook om een 'batterij' gaat, wordt hier het principe van een batterij toch even herhaald.
De negatieve pool (oranje) van de plantenbatterij laat elektronen los, de positieve pool (rood) ontvangt de elektronen.
Er loopt dus een stroompje waarmee je bijvoorbeeld een lampje kunt laten branden.
Plantenbatterij
Bron: Priem (2023)
Toelichting
Dit is de basis van de techniek.
De energie komt nog steeds uit fotosynthese, want daarmee wordt glucose gemaakt. Die glucose lekt via de wortels naar bodembacteriën. Zij 'eten' deze glucose en produceren daarbij H+ en elektronen. De H+-ionen vormen samen met (de ook bij de fotosynthese geproduceerde!) zuurstof, water. De elektronen kunnen opgevangen worden zoals getoond in de afbeelding.
Vraag
Overleg met je buur:
Welke vragen komen bij jullie op na dit verhaal over plantenbatterijen?
minute
second
Typ hier je antwoord:
Toelichting
De vragen die nu op het digibord verschijnen zouden kunnen zijn:
- Kan dit met alle soorten planten?
- Hoeveel energie wekt 1 plant op? En hoe lang duurt het dan voordat mijn mobieltje is opgeladen?
- Kan de energie ook opgeslagen worden?
- Is dit proces afhankelijk van bijv. de temperatuur?
Je kunt deze vragen proberen klassikaal te beantwoorden, of leerlingen in groepjes op zoek te laten gaan naar antwoorden. Omdat er patent zit op deze techniek, zullen niet alle antwoorden gevonden worden.
Op de vraag of je met planten je mobieltje kunt opladen gaat een latere dia, dus die vraag kun je beter even parkeren.
Vraag
Hebben de planten last van die stroom?
Ja, de planten krijgen nu zelf geen elektronen
Nee, want de stroom ontstaat buiten de wortels
Ja, de planten raken hierdoor glucose kwijt
Nee, de opgewekte stroom is daarvoor te zwak
Toelichting
De stroom is inderdaad erg zwak (volgens Plant-e, het bedrijf achter deze techniek).
Vraag
Plant-e claimt 'negatieve CO2-emissie' te veroorzaken.
Wat is dat? En hoe doen ze dat?
Typ hier je antwoord:
Toelichting
Het antwoord kunnen de leerlingen zelf opvragen nadat ze hun antwoord gegeven hebben.
Wat betreft de beperking in methaanproductie zegt Plant-e het volgende: 'Alle natuurlijke wetlands produceren enige vorm van methaan die wordt geproduceerd door methanogene bacteriën. Die bacteriën concurreren met die in de Plant-e-opstelling, waarbij de laatste efficiënter zijn en dus de methaanproductie omlaag gaat.'
Deze interactieve video wordt onderbroken door vragen. Zo worden de leerlingen actief bij de les betrokken (of gehouden)
Welke technieken spelen
een rol bij het onderzoek
naar energie uit planten?
Antwoorden:
microscopie (onderzoeken van bacteriën)
kweken van bacteriën
werking van batterijen
plantenfysiologie (het opkweken van planten in dit geval)
vraag
Wat was dat ding op dat plaatje nou net?
Geobacter, een bacterie
De wortel van de plant, schematisch
Wortelharen waarlangs de elektronen stromen
Een schimmel die stroom genereert
This item has no instructions
Vraag
Wat is de functie van de zuurstof in deze batterij?
Typ hier je antwoord:
Antwoord:
De functie van zuurstof is het accepteren van de H+ - ionen waarbij water (H2O) ontstaat.
Wel mogelijk met planten-stroom
Niet mogelijk met planten-stroom
Toelichting
Leerlingen begrijpen inmiddels dat het om zeer kleine hoeveelheden stroom gaat. Het opladen van allerlei elektronische apparaten in huis is niet mogelijk met plantenstroom.
Maar hoe zit dat nou met je mobiel?
Het volledig opladen van een mobiele telefoon kost ongeveer 13 Wh.
Eén powerstick van Plant-e kan 200 μW opwekken.
Er passen 10 sticks op een vierkante meter.
Hoe lang moet je mobiel 'in de grond geplugd zitten' in een veldje van 50 x 50 cm om volledig op te laden?
Let bij de berekening goed op de eenheden.
Geef je antwoord op de volgende dia in uren.
Bronnen: ANWB (z.d.), persoonlijke communicatie met Plant-E
Toelichting
Bij deze vraag (leerlingen geven het antwoord in de volgende dia, daarna volgt de uitleg en berekening) gaat het om rekenvaardigheden, zoals het werken met eenheden (bijv. van cm naar m2 )
Hoe lang moet je mobiel 'in de grond geplugd zitten' in een veldje van 50 x 50 cm om volledig op te laden?
Het volledig opladen van een mobiele telefoon kost ongeveer 13 Wh. Eén powerstick levert 200 μW. Er passen 10 sticks op een m2. Let bij de berekening goed op de eenheden. Geef je antwoord in uren.
Het vermogen van een veldje plantjes ligt nu op ongeveer 222 mW/m2.
Let bij de berekening goed op de eenheden. Geef je antwoord in gehele uren.
Berekening op volgende dia
Berekening en antwoord
1 powerstick kan 200 μW opwekken, en er passen 10 sticks op een vierkante meter:
200 μW x 10 = 2000 μW per m2 = 2 mW/m2.
Ons veldje van 50 cm bij 50 cm is een kwart m2 dus levert:
1/4 m2 x 2 mW/m2 = 0,5 mW.
Om een mobiel op te laden duurt 13 Wh/(0,5 x 10-3 W) is ongeveer 26.000 uur (dus meer dan 1000 dagen ofwel, bijna 3 jaar).
De telefoon ontlaadt zich sneller door de lekstroom van de batterij dan dat deze zich oplaadt.
This item has no instructions
Plantenstroom levert weinig stroom. Voor welke doelen is de techniek nou juist wél geschikt?
Toelichting
Doel van deze vraag is dat leerlingen zelf goed nadenken over de praktische toepasbaarheid. Hopelijk zijn ze creatief! Geef gerust even de tijd.
Plantenstroom is geschikt voor toepassingen die weinig stroom nodig hebben en waarbij het lastig is om steeds een batterij te moeten vervangen. Voorbeelden zijn sensoren in natuurgebieden. Een toepassing is een watersensor in golfbanen, verlichting van een informatiebord in een natuurgebied, verlichting langs weinig gebruikte paden. Ook op plaatsen waar geen elektriciteit aanwezig is kan plantenstroom een rol spelen, bijv. in de tropische landbouw (vocht- en temperatuursensoren). Groot voordeel is dat er geen gebruik hoeft te worden gemaakt van batterijen.
Momenteel ligt de focus van het bedrijf op het voorzien van stroom van grondwaterlevel-sensoren. Dit is bijvoorbeeld heel interessant voor organisaties die veengebieden willen herstellen/conserveren.
Verlichting in Het Park van Morgen (Rotterdam) waarmee het park sociaal veiliger is geworden.
Sensoren om de grondwaterstand te meten bij Waterschap de Dommel.
Floriade (tuinbouwtentoonstelling): De Slimme Boom, die zelf stroom produceert voor een bodemvochtsensor. De boom vertelt wanneer hij water nodig heeft.
Proefproject draadloze waterstandmeting in een veen gebied op Sumatra (Indonesië).
Wat kan er wel?
Toelichting
Deze voorbeelden laten zien waar plantenstroom een rol kan spelen.
Planten produceren via fotosynthese teveel glucose voor eigen gebruik.
De techniek van Plant-e zorgt voor negatieve CO2-uitstoot.
De techniek van Plant-e is geschikt voor sensoren en andere apparaten die weinig energie verbruiken.
Bacteriën gebruiken glucose als energiebron waarbij electronen vrij komen.
Ik kan uitleggen hoe een (planten)batterij werkt.
Wat heb je deze les geleerd?
Kies de voor jou belangrijkste optie:
Toelichting
De vragen in deze en de volgende dia zijn reflectievragen.
Poll
En wat is nog een beetje onduidelijk?
Waarover zou extra uitleg welkom zijn voor jou?
This item has no instructions
Meer over Plant-e
Bekijk hier de meest recente video over Plant-e:
Toelichting
In deze korte video komt de CEO van Plant-e, Marjolein Helder, aan het woord over haar bedrijf. In het kort wordt alles nog eens uitgelegd. Goed als herhaling van het geleerde in deze les.
Gefeliciteerd!
Na deze les...
...kun je uitleggen hoe je stroom opwekt via bacteriën in de grond die leven van overtollige glucose van planten.
..heb je weer even opgehaald hoe fotosynthese werkt en kun je uitleggen hoe fotosynthese zorgt voor energie op aarde
...kun je het principe van een batterij uitleggen.
...kun je via een berekening aantonen dat de techniek van plantenstroom niet geschikt is om een mobiele telefoon op te laden.
...kun je aangeven voor welke doeleinden de techniek van plantenstroom wél geschikt is.
Weet je wat promotieonderzoek is en wat een start-up is.
This item has no instructions
Geïnspireerd?
Wellicht vond je dit een interessante les.
Klik dan eens op onderstaande vervolgopleidingen:
Toelichting
Deze dia is bedoeld om leerlingen te helpen zich te oriënteren op vervolgopleidingen, hoewel dat vaak nog een ver-van-mijn-bed-show is. Onbekend maakt onbemind en op deze manier maken ze kennis met wellicht onbekende studierichtingen.
De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!
Feedback gevraagd
Link naar vragenlijst voor leerlingen:
ut.onl/leerling4tu
De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!
Feedback gevraagd
Vragenlijst voor docenten
Link naar vragenlijst voor docenten:
ut.onl/docent4tu
This item has no instructions
Bronnen
04-2011 Wageningen World. (2011, 1 december). Issuu. https://issuu.com/wageningenur/docs/wageningen_world_2011-04_nl
ANWB. (z.d.). Hoeveel stroom verbruiken iPhone en Samsung smartphones?. ANWB. https://www.anwb.nl/energie/hoeveel-stroom-verbruiken-iphone-en-android-smartphones
Ermi van Oers. (2021, 21 april). Energie uit planten | Het Klokhuis [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=0LS-39ivhrk
This item has no instructions
Bronnen
Plant-E. (2024, 8 januari). Het Park van Morgen (Rotterdam). Plant-e.com. https://plant-e.com/actueel/het-park-van-morgen-2/
Priem, J. (2023, 1 februari). Geen batterij bij de hand? gebruik een plant. IO. https://innovationorigins.com/nl/lampjes-die-branden-op-elektriciteit-die-is-geproduceerd-door-planten/
Luleva, M. (2015, 1 maart). Plant-e Produces Electricity from Green Plants - The Green Optimistic. The Green Optimistic. https://www.greenoptimistic.com/plant-e/
This item has no instructions