H2: Cel en leven
Deze les:
- 2.1 Cellen leven samen
H2: Cel en leven
Deze les:
- 2.1 Cellen leven samen
Paragraaf 2.1: Cellen leven samen
Leerdoelen 2.1
2.1 Cellen leven samen
- Je benoemt kenmerken van biologische eenheden op verschillende organisatieniveaus van molecuul tot ecosysteem én geeft in een context aan om welk niveau het gaat.
- Je beschrijft hoe eenheden van een bepaald organisatieniveau samen een eenheid van een hoger niveau vormen en samen eigenschappen hebben die ze afzonderlijk niet hebben.
- Je benoemt de levenskenmerken en koppelt die aan verschillende biologische eenheden zoals een cel en een organisme.
- Je licht toe wat het effect is van de verhouding tussen oppervlakte en inhoud op cellen en organismen.
- Je beschrijft hoe cellen met hetzelfde DNA toch kunnen verschillen in vorm en functie.
Uitzoomen/ kleinste-grootste
Organisatieniveaus
Bij biologie kun je dingen op verschillende organisatie niveaus bestuderen.
Van molecuul tot systeem Aarde.
scaleoftheuniverse.com/nl
learn.genetics.utah.edu/content/cells/scale/
zelf ontdekken
Molecuul
Een structuur die bestaat uit meerdere atomen en met alle eigenschappen van die bepaalde stof
±1 μm
Organel
Een onderdeel van een cel met een bepaalde taak
±1 μm
Cel
Functionele basiseenheid van elk organisme
± 50 μm
Weefsel
Een groep cellen met dezelfde bouw en dezelfde functie
Orgaan
Verschillende weefsels die samenwerken aan een bepaalde taak
Orgaanstelsel
Diverse organen die samen een bepaalde taak hebben
Organisme
Een levend wezen
Populatie
Groep organismen van een bepaalde soort in een bepaald gebied
Levensgemeenschap
Alle organismen (en hun onderlinge relaties) in een bepaald gebied
Ecosysteem
Een begrensd gebied waarbij de levende en levenloze natuur relaties hebben
Systeem Aarde
Een dynamisch systeem gevormd door alle fysische, chemische en biologische processen op aarde en hun onderlinge interacties
Kenmerken van leven
Het eerste leven op aarde:
Levenskenmerken:
Opgebouwd uit 1 of meer cellen
Groei
Voortplanting (reproductie)
Stofwisseling (opnemen, omzetten en afgeven van stoffen)
Waarnemen van en reageren op veranderingen in de omgeving
Erfelijk materiaal
Oppervalkte/ inhoud
Een cel kan niet zo groot zijn omdat anders de oppervlakte (mogelijkheid tot uitwisseling van stoffen) te klein wordt tov de inhoud.
Waarom is een eencellige beperkt in grootte?
Eencelligen worden in de loop van de evolutie steeds complexer geworden, maar zijn beperkt in grootte:
- Cel groter = verhouding tussen oppervlakte en volume kleiner, want volumetoename (^3) is groter t.o.v. oppervlaktetoename (^2).
- Grotere cel heeft meer voedingstoffen en zuurstof nodig voor celprocessen
- Stofwisseling vindt plaats via het celmembraan, maar door het kleinere oppervlak van het celmembraan in verhouding tot de inhoud is stofwisseling langzaam
Uitlegfilmpje OPP/inhoud verhouding
Bekijk het filmpje (volgende dia) over de oppervlakte/inhoud verhouding. Dit is verplicht!
Stamcellen
Kunnen zich oneindig delen
Embryonale stamcellen
kunnen nog alles worden
Sommige stamcellen zijn al gespecialiseerd voor 1 celtype
Celdifferentiatie
Gespecialiseerde cellen ontstaan door celdifferentiatie.
Celdifferentiatie ontstaat doordat in verschillende cellen verschillende eiwitten worden gemaakt.
Uitlegfilmpje stamcellen
Vond je de theorie over stamcellen lastig? Bekijk dan het uitlegfilmpje (volgende dia)
Begrijp je het goed? Ga dan door naar de checkvragen.
Maak de checkvragen
Geef bij open vragen zo uitgebreid mogelijk antwoord!
Je mag MC antwoorden NIET aanpassen
Sleep de organisatieniveaus van groot naar klein, van boven naar beneden, naar de vakjes aan de rechterkant.
celorganellen
cellen
weefsels
organen
orgaanstelsels
organismen
atomen
moleculen
Waarom moet je baby's dikker aankleden dan volwassenen?
Omdat ze een grotere oppervlakte hebben vergeleken met hun inhoud
omdat ze een kleinere oppervlakte hebben vergeleken met hun inhoud
omdat hun cellen nog niet veel mitochondriën hebben
omdat hun cellen langzamer werken
Leg uit wat het verschil is tussen een embryonale stamcel en een stamcel in de kiemlaag van de huid
Leg uit waarvoor een ijsbeer groter is dan een bruine beer
Ben je klaar?
Ga werken aan 2.1 (lezen, maken, nakijken)
De docent geeft aan hoe laat de LessonUp nabesproken gaat worden.