Thema 6 Duurzaam leven
Thema 6 Duurzaam leven
This item has no instructions
wat gaan we vandaag doen?
nieuw thema: thema 7 Duurzaam leven
leerdoelen vandaag
nieuwe theorie: 7.1 De mens en het milieu (deel 1)
zelf aan de slag
herhalen leerdoelen
This item has no instructions
leerdoelen
Aan het einde van de les:
- Kan je 6 manieren noemen waarop de mens afhankelijk is van het milieu.
- kan je de belangrijkste milieuproblemen en hun oorzaken noemen.
This item has no instructions
Inleiding
Het milieu is de omgeving waarin de mens leeft.
Het milieu bestaat uit de lucht, het water en de bodem.
Een gezond milieu is noodzakelijk voor de mens om te blijven voortbestaan.
This item has no instructions
6.1 De mens en het milieu
Mensen zijn op allerlei manieren afhankelijk van het milieu.
We hebben het milieu nodig voor zuurstof, water, voedsel, energie, grondstoffen en recreatie.
This item has no instructions
This item has no instructions
6.1 De mens en het milieu
Mensen zijn niet alleen afhankelijk van het milieu.
Ze hebben er zelf ook invloed op en ze veranderen hun milieu.
Ze voegen bijvoorbeeld stoffen toe en halen stoffen uit het milieu. Hierdoor ontstaan milieuproblemen.
This item has no instructions
6.1 De mens en het milieu
Er zijn 3 soorten milieuproblemen:
- Vervuiling doordat we veel (schadelijke) stoffen toevoegen aan het milieu.
- Uitputting doordat we teveel stoffen uit het milieu halen.
- Aantasting doordat we grond gebruiken voor landbouw, fabrieken en woningen. Hierdoor verdwijnen natuurgebieden.
This item has no instructions
6.1 De mens en het milieu
Een vorm van luchtvervuiling is smog.
Dit is lucht die is vervuild door rook en uitlaatgassen.
Door smog lijkt het alsof het mistig is.
Vooral in de zomer komt deze luchtvervuiling veel voor, als het warm en windstil is.
This item has no instructions
This item has no instructions
6.1 De mens en het milieu
Een andere vorm van luchtvervuiling is fijnstof.
Fijnstof bestaat uit onzichtbaar kleine stofdeeltjes.
Sommige zijn natuurlijk, zoals zeezout en stuifmeel.
Andere stofdeeltjes worden door de mens veroorzaakt, bijvoorbeeld door het verkeer.
This item has no instructions
This item has no instructions
6.1 De mens en het milieu
Een vorm van bodemvervuiling is het storten van afval (kunststoffen) en gifstoffen.
Deze stoffen trekken in de bodem en kunnen in het drinkwater terechtkomen. Dit is een gevaar voor het drinkwater.
Als planten giftige stoffen opnemen uit de bodem, komen die stoffen in de voedselketen terecht.
This item has no instructions
6.1 De mens en het milieu
De belangrijkste oorzaken voor milieuproblemen zijn:
- de leefstijl van de mensen die nu leven
- de overbevolking
This item has no instructions
6.1 De mens en het milieu
Leefstijl is je manier van leven.
Je leefstijl bepaalt bijvoorbeeld hoeveel grondstoffen je gebruikt en welke afvalstoffen je produceert.
De manier van leven bepaalt de ruimte die je inneemt op aarde. Dit noem je de ecologische voetafdruk.
This item has no instructions
Aan de slag
6.1 De mens en het milieu: lees de tekst en maak de opdrachten:
opdracht 1 t/m 7
(vanaf blz. 173 -180)
This item has no instructions
herhalen leerdoelen
Aan het einde van de les:
- Kan je 6 manieren noemen waarop de mens afhankelijk is van het milieu.
- kan je de belangrijkste milieuproblemen en hun oorzaken noemen.
This item has no instructions
This item has no instructions
Deze klimaatverandering is veroorzaakt door de mens.
Gevolgen van de klimaatverandering zijn onder andere:
• Vaker extreme weersomstandigheden, zoals hevige stormen en droogte.
• Stijging van de zeespiegel, waardoor laaggelegen gebieden overstromen.
This item has no instructions
This item has no instructions
Biodiversiteit neemt af
Op aarde leven heel veel verschillende soorten planten en dieren. Dat noem je biodiversiteit. Door aantasting van het milieu is er steeds minder natuur. Daardoor verdwijnen er planten- en diersoorten. De biodiversiteit neemt dus af.
This item has no instructions
Aan de slag
6.1 De mens en het milieu: lees de tekst en maak de opdrachten:
opdracht 5 t/m 7
(vanaf blz. 176)
This item has no instructions
Duurzaam leven
This item has no instructions
Planning
Planning
Leerdoelen
Uitleg
Aan de slag
Huiswerk
This item has no instructions
Lesdoelen
-Je kunt manieren benoemen om een grotere productie van voedsel te verkrijgen
-Je kunt uitleggen wat erfelijke eigenschappen zijn
-Je kunt beschrijven hoe je erfelijke eigenschappen van een organisme kunt veranderen om er de voedselproductie mee te vergroten
This item has no instructions
Soorten landbouw
Door het klimaat is Europa geschikt voor landbouw.
Er zijn verschillende soorten landbouw.
akkerbouw veeteelt tuinbouw
voedingsgewassen landbouwhuisdieren voedingsgewassen
This item has no instructions
Akkerbouw
Groot, veel grond
Monocultuur= een soort gewas.
Voordelen: één soort machine nodig. Nadelen: Insectenplagen
Ziektes kunnen verspreiden
Bestrijdingsmiddelen gebruiken om gewassen te beschermen tegen plagen en ziektes
This item has no instructions
Veeteelt
Produceren dierlijke voedings-middelen (eieren, melk, vlees)
Intensieve veehouderij
Voordelen: weinig grond, veel dieren, veel productie
Nadelen: dierwelzijn (krachtvoer, kans op ziekten, produceren veel mest (mestoverschot), ruimte
This item has no instructions
Tuinbouw
Vroeger open grond. Nu kassen
Voordelen: hele jaar door
ook gewassen die normaal niet in Nederland groeien
Nadelen:
Hoog elektriciteit gebruik
Duur
Ziekteverwekkers
This item has no instructions
Bemesting
Planten hebben mineralen uit de grond nodig om te groeien. Door de monocultuur raken die op --> bemesting zorgt voor nieuwe mineralen.
Stalmest: Reducenten breken de stalmest af, waardoor mineralen vrijkomen.
Kunstmest: gemaakt in een fabriek. Er kunnen precies de juiste hoeveelheid mineralen worden toegevoegd, zodat gewassen goed kunnen groeien.
Nadeel: planten nemen niet alles op. Het restant komt in de bodem en in het grondwater. terecht.
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
Bodembewerking
Door bodembewerking (ploegen) komt er meer zuurstof in de bodem.
-De bodem wordt luchtiger
-Planten kunnen beter water en mineralen opnemen.
-Wortels kunnen beter de bodem doordringen
This item has no instructions
Veredeling
-Kunstmatige selectie (door de mens)
-Net zo lang kruisen tot er planten uitkomen met de meest gunstige eigenschappen
Genetische modificatie (GM) - transgeen
-Aan de bestaande erfelijke eigenschappen van een soort worden erfelijke eigenschappen van een andere soort toegevoegd. (bijv grotere gewassen, zonder ziektes)
Boeren willen graag planten en dieren die veel voedsel produceren --> kiezen voor dieren met gunstige erfelijke eigenschappen.
This item has no instructions
Veredeling bij dieren
Kunstmatige inseminatie (KI)
This item has no instructions
Aan de slag
6.2 Voedselproductie: lees de tekst en maak de opdrachten:
opdracht 1 t/m 10
(vanaf blz. 183)
This item has no instructions
Duurzaam leven
This item has no instructions
Planning
Planning
Leerdoelen
Uitleg
Aan de slag
Huiswerk
This item has no instructions
Leerdoelen
-Je kunt de kenmerken van bestrijdingsmiddelen noemen
-Je kunt de kenmerken van biologische bestrijding noemen
-Je kunt uitleggen hoe je gewassen op een duurzame manier kunt verbouwen
This item has no instructions
Gangbare Landbouw
Veel dieren worden bij elkaar gehouden (intensieve veehouderij) en veel dezelfde gewassen bij elkaar geteeld (monocultuur)
This item has no instructions
Pesticiden
= chemische bestrijdingsmiddelen
= gewasbeschermingsmiddelen
--> ziekten en plagen snel en goed bestrijden.
selectief = bestrijdingsmiddelen die maar 1 soort doden
niet - selectief = doden verschillende organismen, ook onschadelijke en nuttige soorten.
This item has no instructions
Resistentie
1. sommige individuen zijn niet of minder gevoelig voor het bestrijdingsmiddel. (erfelijk)
2. Deze organismen blijven leven en planten zich voort.
3.Hun nakomelingen zijn resistent --> overleven en planten zich weer voort. (de niet resistente individuen gaan dood)
4. Na een aantal generaties is de hele populatie resistent.
This item has no instructions
Biologische bestrijding
• door natuurlijke vijanden (sluipwespen doden larven van de witte vlieg)
• door het lokken van de schadelijke insecten (door geuren of geluiden) --> daarna worden deze gedood.
• door vruchtwisseling (nooit 2 jaar hetzelfde gewas verbouwen)
This item has no instructions
Biologische landbouw: het milieu en dierenwelzijn staan centraal.
Er worden geen chemische bestrijdingsmiddelen of kunstmest gebruikt.
• Dieren lopen zo veel mogelijk los.
• Ziekten en plagen worden bestreden met biologische methoden.
• Er worden nuttige insecten aangetrokken om schadelijke insecten te bestrijden.
• De gewassen worden verbouwd op kleine stukken grond waar vruchtwisseling wordt toegepast.
• Er wordt gebruikgemaakt van groenbemesting. (=planten zaaien en deze omploegen zodat reducenten de plantenresten om zetten in mineralen --> vruchtbare grond)
Nadeel biologische landbouw: minder opbrengst per oppervlak . -->
Hierdoor zijn de biologische producten duurder.
This item has no instructions
Kringloop landbouw
Alle grondstoffen en eindproducten worden zoveel mogelijk hergebruikt binnen dezelfde landbouw --> weinig afval en uitstoot van gassen.
This item has no instructions
Precisielandbouw
De boer weet, door meetapparatuur, precies wat er nodig is, de rest wordt niet onnodig bemest
• De boer heeft lagere kosten.
• Er belanden minder vervuilende stoffen in het milieu.
• Er wordt water bespaard.
• Elke plant krijgt precies wat hij nodig heeft, waardoor de opbrengst hoog is.
This item has no instructions
This item has no instructions
Aan het werk
Lees blz. 194 t/m 202
Maak basisstof 6.3 opdracht 1 t/m 8
This item has no instructions
This item has no instructions
Thema 6 Duurzaam leven
6.4 Energie
This item has no instructions
wat gaan we vandaag doen?
herhalen vorige les: 6.3 Duurzame landbouw
leerdoelen vandaag
nieuwe theorie: 6.4 Energie
zelf aan de slag
herhalen leerdoelen
This item has no instructions
Wat zijn pesticiden?
Chemische producten die als gif worden gebruikt voor ongewenste insecten
Chemische producten die het groeiproces van het maïs versnellen
Chemische producten die gewassen beschermen tegen extreme droogtes
This item has no instructions
Wat betekent het als een bestrijdingsmiddel niet-selectief en niet biologisch afbreekbaar is?
Het werkt overal tegen en het blijft in het milieu aanwezig
Te veel soorten dieren gaan ervan dood en hij blijft in het milieu aanwezig
Het is wel afbreekbaar in de bodem maar werkt niet tegen alles
This item has no instructions
Wat betekent kringlooplandbouw?
Zo min mogelijk mest produceren
Zo min mogelijk verlies van grondstoffen
Zo klein mogelijke veestapel
Huidige landbouw:
- vervuilt de bodem/water
- put fossiele brandstoffen uit
- ruineert vogelweides en oerwouden
- de veeteelt bedreigt de volksgezondheid en veroorzaakt dierenleed
- veel overheidssteun (tientallen miljarden)
- energievretend kunstmest wordt moeilijker te maken
- de fosfaat- en kaliumvoorraden raken op
Welke vorm van duurzame voedselproductie past bij het plaatje?
Precisielandbouw
Verticale landbouw
Biologische landbouw
Kringlooplandbouw
This item has no instructions
In het plaatje zie je een voorbeeld van......
precisielandbouw
kringlooplandbouw
biologische landbouw met vruchtwissel
This item has no instructions
leerdoelen vandaag
Aan het einde van de les:
- kan je de belangrijkste energiebronnen noemen met hun voordelen en nadelen.
This item has no instructions
Inleiding
Je gebruikt de hele dag door energie.
Die energie kan uit fossiele brandstoffen worden gehaald, maar ook bijvoorbeeld door windmolens of zonnepanelen worden opgewekt.
This item has no instructions
6.4 Energie
De mens is steeds meer energie gaan gebruiken doordat we anders zijn gaan leven:
- We gebruiken gemotoriseerd vervoer en elektrische apparaten in ons huishouden.
- We verwarmen of koelen onze huizen.
- We gebruiken machines in plaats van menselijke arbeid.
- We maken producten in fabrieken.
This item has no instructions
De belangrijkste energiebronnen voor ons energieverbruik zijn aardgas, aardolie en steenkool.
Andere energiebronnen zijn wind, zonlicht, waterkracht, aardwarmte en biomassa.
This item has no instructions
6.4 Energie
Aardgas, aardolie en steenkool zijn fossiele brandstoffen. Fossiele brandstoffen zijn miljoenen jaren geleden ontstaan uit resten van dode planten en dieren.
Planten halen bij fotosynthese energie uit zonlicht. De dode resten van planten bevatten nog een deel van deze energie. Bij verbranding van fossiele brandstoffen verbranden we die resten uit de planten die miljoenen jaren gelden dood zijn gegaan. Dan komt de energie uit die plantenresten vrij. Daarbij ontstaan koolstofdioxide en afvalstoffen. Koolstofdioxide is een broeikasgas en zorgt voor een steeds hogere temperatuur op aarde. De afvalstoffen veroorzaken luchtverontreiniging.
This item has no instructions
6.4 Energie
De voorraad fossiele brandstoffen raakt uitgeput en zal uiteindelijk op zijn.
Een deel van de fossiele brandstoffen gebruiken we om elektriciteit op te wekken in elektriciteitscentrales.
Het is goedkoop om fossiele brandstoffen uit de grond te halen. Ook zijn ze gemakkelijk te gebruiken en te vervoeren.
This item has no instructions
6.4 Energie
Kernenergie ontstaat door het splitsen van atoomkernen van de brandstof uranium. Daarbij komt veel warmte vrij. Met deze warmte wordt in een kernenergiecentrale elektriciteit opgewekt.
Bij kernenergie ontstaat geen luchtverontreiniging en er komt ook geen koolstofdioxide vrij.
This item has no instructions
6.4 Energie
Bij kernenergie ontstaat wel radioactief afval dat schadelijk is voor mens en natuur. Een groot deel van dit afval wordt hergebruikt. De rest wordt opgeslagen en is nog tienduizenden jaren gevaarlijk.
Ook kan de voorraad uranium uitgeput raken als er veel kerncentrales bijkomen.
Als er een ongeluk bijkomt in een kerncentrale kan er veel radioactieve straling vrijkomen. Deze straling is gevaarlijk.
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
6.4 Energie
Duurzame energie is energie die geen milieuvervuiling veroorzaakt en waarbij de energiebron niet opraakt. Voorbeelden van duurzame energiebronnen zijn windenergie, zonne-energie, aardwarmte en waterkracht.
Deze energie raakt nooit op en veroorzaakt geen vervuiling.
This item has no instructions
In Nederland wordt steeds meer duurzame energie gebruikt.
Elektriciteit die wordt opgewekt met duurzame energie, noem je groene stroom.
This item has no instructions
6.4 Energie
De zon is een natuurlijke energiebron en raakt niet op. De warmte van de zon wordt onder andere gebruikt in zonnepanelen en zonneboilers.
In zonnepanelen wordt door zonlicht energie opgewekt.
Bij zonneboilers verwarmt de zon water om te douchen of de was te doen. De energie die wordt opgewekt door de zon, noem je zonne-energie.
Een nadeel van zonne-energie is dat deze alleen overdag beschikbaar is.
This item has no instructions
This item has no instructions
6.4 Energie
Tegenwoordig zijn er steeds meer windmolens, bijvoorbeeld in zee.
De wind laat de bladen van de molens draaien. Hierdoor maken windmolens elektrische energie. Dit noem je windenergie.
De elektrische energie gaat naar elektriciteitscentrales. Door de windenergie verbruiken de centrales minder fossiele brandstoffen.
Windmolens werken alleen als het waait. Veel mensen vinden windmolens geen mooi gezicht en noemen dat horizonvervuiling.
This item has no instructions
This item has no instructions
6.4 Energie
In sommige rivieren worden stuwdammen gebouwd om met waterkracht energie op te wekken.
Dat gebeurt vooral in het buitenland. Waterkracht kan worden gebruikt als er hoogteverschillen in rivieren zijn.
In Nederland is het te vlak voor grote stuwdammen. Wel zijn er kleine stuwdammen in de Maas en de Rijn.
This item has no instructions
6.4 Energie
Het verschil tussen eb en vloed kan ook als energiebron worden gebruikt om elektriciteit op te wekken.
Deze energie wordt getijdenenergie genoemd.
In Nederland liggen er kleine getijdencentrales bij Texel en in de Oosterscheldekering.
This item has no instructions
6.4 Energie
Hoe dieper je in de aarde gaat, hoe warmer het wordt.
Dit noem je aardwarmte.
Om de warmte uit de aarde te halen, wordt water door buizen diep in de grond gepompt. Daar warmt het water op. Het warme water wordt daarna weer naar boven gepompt om woningen en andere gebouwen te verwarmen.
This item has no instructions
6.4 Energie
Een andere manier om warmte te gebruiken is met en warmtepomp.
Dit apparaat werkt ongeveer zoals een koelkast, maar dan andersom.
Een warmtepomp haalt warmte uit de omgeving (de lucht, de bodem of het grondwater) en geeft die in huis af.
This item has no instructions
This item has no instructions
VRAGEN??
This item has no instructions
zelf aan de slag
6.4 Energie: lees de tekst en maak de opdrachten:
opdracht 1 t/m 7 maken
(vanaf blz. 205)
This item has no instructions
herhalen leerdoelen
Aan het einde van de les:
- kan je de belangrijkste energiebronnen noemen met hun voordelen en nadelen.
This item has no instructions