POPMUZIEK
Tweede helft 20e eeuw.
POPMUZIEK
Tweede helft 20e eeuw.
Intro nummer
Soul: James Brown - 'Funky President
Veel gebuikt als sample in de hiphop
This item has no instructions
POPMUZIEK
Ontstaan
Populaire muziek
3 pijlers
Stijlen
Muzikale kenmerken
Ontstaan
Popmuziek is in wezen een Amerikaans fenomeen dat in de jaren zestig z’n definitieve vorm kreeg.
Waar West-Europa de wieg is van wat wij vandaag klassieke muziek noemen en van Westerse volksmuziek of folk, is Amerika het geboorteland van de popmuziek. (Al betekent dat uiteraard niet dat in Europa geen goede popmuziek gemaakt zou zijn of worden).
De popmuziek die vandaag te dag voornamelijk als pop beschouwd wordt, is voortgevloeid uit de spirituals, blues en de ragtime die begin vorige eeuw op gang kwamen. En ook uit de rock en roll en beatmuziek.
populaire muziek
De term popmuziek is afgeleid van de term “populaire muziek”. Maar wat is dan “populaire muziek”? Waren Mozart, Bach Beethoven en Gershwin in hun tijd dan niet razend populair?
Wat is het essentiële verschil tussen die “klassieke” muziek en het fenomeen dat wij “popmuziek” noemen?
Popmuziek is eigenlijk gewoon een verzamelnaam voor alle muziek die sinds de 60er jaren in de mode gekomen is. Alle muziek die de grote massa, vooral de jeugd, aansprak en goed verkocht.
3 pijlers
Voordat je muziek “popmuziek” kunt noemen moet de muziek voldoen aan enkele eisen. Noem ze gerust de pijlers van de popmuziek:
1. M
10 MIJLPALEN
10 mijlpalen
Zoals je in de vorige slide zag omvat popmuziek ontzettend veel stijlen en genres. Die zijn natuurlijk niet in een college van een lesuur te bespreken.
We bespreken daarom alleen de 10 belangrijke mijlpalen van de jaren '50 tot jaren '90. Hoe het daarna verder ging, dat hebben jullie zelf mee kunnen maken.
Let's go
1. Elvis Presley
(jaren '50)
Eerste popmuziek
Rock-'n-Roll
The boy who sounded black
Jeugdcultuur
Elvis Presley
Arthur Crudup
5 juli 1954
That's all right mama
Eerste popmuziek
Op 5 juli 1954 nam Elvis Presley zijn eerste single op: That's All Right, een cover van blueszanger Arthur Crudup. De eerste popmuziek, in dit geval de rock ’n roll , was geboren!
Elvis was weliswaar niet de eerste of enige die rock ’n roll maakte, maar noch zijn zwarte rivalen (Chuck Berry, Little Richard, Fats Domino), noch zijn blanke rivalen (Carl Perkins, Jerry Lee Lewis, Vince Taylor) bereikten dezelfde populariteit.
Rock-‘n-roll
De twee genres blues en country vormen de basis voor de Rock&Roll muziek van Elvis Presley. Rock&Roll is echter beïnvloed door nog een aantal muziekstijlen, waaronder jazz en de Rythm en Blues.
Als muziekstijl is het een stijl in de popmuziek waarin vooral gebruik wordt gemaakt van:
- zang (vaak meerstemmig),
- elektrische gitaren,
- saxofoon (in de beginjaren)
- en een drumstel.
- Ritme: een sterke afterbeat (op de tweede en vierde tel in een 4/4-maat).
The boys who sounded black
Elvis is ontzettend belangrijk geweest voor de populaire muziek, omdat hij de blanke jongen was die zwarte (blues, gospel) en witte (country) muziek fuseerde tot een nieuw type muziek. Hij doorbreekt hiermee de barrière tussen witte en zwarte muziek die er destijds heerste in de VS! Elvis kreeg hierdoor een massapubliek onder jonge mensen.
Elvis Presley groeide dankzij zijn stem, looks en uitstraling
Jailhouse Rock
Let op z'n typische dans (met de heupen) en kleding (zwart, vetkuif
2. Beatles
(jaren '60)
Beatmuziek
Jeugdcultuur
Britse invasie
Beatlemania
9 februari 1964
Ed Sullivan Show
Beatmuziek
Na de rock ’n roll komt de rebellie uit Engeland met bands als de Beatles & the Rolling Stones.
Deze beatmuziek is de substijl van de rock die ontstond in Liverpool en die de popmuziek domineerde in het midden van de jaren ‘60 .
Kenmerken van de beatmuziek zijn:
Melodie: eenvoudig,
Klankkleur: Gitaar, drums, Bas en zang.
Ritme: Nadruk op de 2e en 4e tel.
Beat-groepen hadden meestal eenvoudige gitaargedomineerde line-ups, met vocale harmonieën en pakkende deuntjes.
Jeugdcultuur
Met opkomst van de beat veranderde ook de jeugdcultuur drastisch, de vetkuiven werden ingewisseld voor voorover gekamd lang haar, andere modieuze kleding en vooral een wat intellectuele houding van de jongeren.
Britse invasie
De Verenigde Staten raken ook in de ban van Engelse bandjes: hitlijsten worden overschaduwd. De complete top 10 werd gevuld met Britse singles. The Beatles waren veruit de voornaamste exponent.
Ook de rest van de populaire cultuur wordt bepaald door Engeland: laatste mode, de kaskrakers in de bios en de populairste tv-programma’s.
Beatlemania
In een carrière van amper tien jaar tijd werden de Beatles, begonnen als een van de vele beat-groepjes in Engeland, de grootste band ter wereld.
De Beatles, 4 jongens uit middenstands gezin, stonden symbool
Beatlemania
Mentale waanzin, gekenmerkt door opwinding, hallucinatie en uitzinnig enthousiasme."
3. Woodstock
(jaren '60)
Eerste popfestival
Protestsongs
Hippies
15 - 18 augustus 1969
Eerste popfestival
Woodstock staat bekend als een van de grootste gebeurtenissen aller tijden en misschien wel het meest cruciale moment in de muziekgeschiedenis. 3 days of Love, Peace & music.
In augustus 1969 vond de Woodstock Music & Art Fair plaats op een melkveebedrijf in Bethel, NY. Een echt hippie-festival (komen we zo op terug dia 12).
Meer dan een half miljoen mensen kwamen naar een boerderij van 600 hectare om in de loop van vier dagen (15-18 augustus) 32 acts (vooraanstaande en opkomende artiesten van die tijd) te horen spelen. Zoals: Jefferson Airplane, Jimi Hendrix & Janis Joplin.
Vraag: wie kan huidige meerdaagse popfestivals noemen?
Protestsongs
Vele artiesten speelden Protestsongs:
De protestmuzikanten hadden een duidelijke boodschap te melden: de oorlog kent geen winnaar, dus kappen ermee. ‘Protestliederen’ waren voor de hippies een manier om afstand te nemen van de rest van de maatschappij.
Hippies
uitleg zie dia 12
Woodstock
Muziek, modder en drugs
Hippiecultuur
Kenmerken
HIPPIES
Hippiecultuur
Het fenomeen hippies was een jeugdcultuur uit de tweede helft van de jaren '60 en het begin jaren '70. Het waren idealistische jongeren, die de wereld wilden verbeteren. Een van hun belangrijkste motto’s was: ‘Make love, not war’.
Hippies zijn ook bekend geworden door hun muziekvoorkeuren. Ze gebruikten hun muziek als protest op de actuele gebeurtenissen van die tijd, zoals de oorlog in Vietnam, discriminatie, geweld, een overmaat aan regels en de onderdrukking van gevoelens.
Het was melancholische muziek met bijzondere oosterse instrumenten en natuurlijk een gitaar waren typerend.
Kenmerken:
Flower power
Tegen:
-burgerlijkheid: afzetten tegen ouders
materialisme
-geweld: anti Vietnam oorlog (make love not war)
Voor:
-liefde, vrijheid en vrede (love and peace)
-vrije seks
-gebruik van drugs
Verlangen naar:
-een andere manier van samenleven: commune
Uiterlijk:
-lange haren,
-kleding met indiase patronen en fellle -kleuren
Inspiratiebronnen:
-Drugs
-Oosterse mystiek
-Politieke stellingname
-Sound en (aparte) instrumenten (experimenteren)
INTERMEZZO
De sitar
Norwegian Woods - Beatles
De sitar
Een sitar is een snaarinstrument uit Noord-India met een zeer typerende klank.
Het instrument kreeg in de jaren zestig bekendheid (veel te horen in hippiemuziek) in het Westen door de vele optredens van Ravi Shankar, zoals tijdens het bekende Bangladesh concert in Amerika.
Daarnaast gebruikten The Beatles en andere popgroepen het instrument een aantal malen in hun nummers.
Op Norwegian Wood maakten The Beatles voor het eerst gebruik van de sitar
4. BOB MARLEY
(eind jaren '60)
Reggae
Rastafari
Muziek met een boodschap
Voorbeeld: afterbeat
22 april 1978
One Love Peace Concert
Reggae
Reggae is een muzieksoort die afkomstig is van Jamaica en ontstond in 1968.
Jamaica was smeltkroes van culturen. (Kingston is een havenstad: tussenstop handel en scheepvaart).
Bob Marley is de verpersoonlijking van de reggae, hij was de man die reggae buiten Jamaica populair maakte. Muziek van Bob Marley wordt nog steeds gedraaid. de muziek is aantrekkelijk door universele thema's en laid back tempo.
Muziek van Bob Marley nu nog steeds wereldwijd populair. Staat zelfs sinds 2009 op Unesco lijst van immaterieel erfgoed.
Muziek Bob Marley wordt nog vaak gecoverd. Bijvoorbeeld Redemption song (linkjes onder foto’s)
- John Legend op piano (2017 Nobel Peace Prize award ceremony)
- Beyonce en Eddie Vedder
Kenmerken:
Inhoud: muziek diende als verzet:
- zwarte bevolking tegen ‘the system’, streven naar gelijkheid
- hogere spirituele staat te bereiken: rastafari
Muzikale kenmerken:
-Laidback tempo
-Afterbeat: accent op de derde tel van de vierkwartsmaat
Rastafari
De religieuze en culturele stroming van de Jamaicaanse rastafari's (het "rastageloof") is nauw verbonden met reggae. De rastafari is een Afrocentrische religie die zich in de jaren dertig in Jamaica ontwikkelde. Het heeft als doel (solidariteits)banden tussen alle inheemse en etnische groepen van Afrikaanse afkomst aan te moedigen en versterken.
De artiesten dragen vaak de ras
Redemption Song
Muziek als stem voor iedereen: gaat over onrechtvaardigheid, verzet, liefde en menselijkheid.
Het nummer spoort aan "jezelf te bevrijden van geestelijke slavernij", omdat "niemand behalve wijzelf onze geesten kunnen bevrijden".
5. Sex Pistos
(jaren '70)
Punk
Sociale onvrede
Anarchie
DIY
Mode
1977
God Save The Queen
Punk
De Britse punkband Sex Pistols heeft slechts kort bestaan, maar had een grote invloed op de ontwikkeling van de popmuziek. De stroming waarvan de Sex Pistols deel uitmaakten werd punk genoemd en had een sterk anarchistisch karakter, dat zich zowel in kleding als in gedrag manifesteerde.
Sociale onvrede
Begin jaren ‘70 gaat het slecht met de economie in Engeland. Er heerst een enorme werkloosheid onder de jeugd. Er ontstaan vele stakingen en er heerst een enorme ontevredenheid jegens de regering. De jongeren zijn helemaal klaar met de zoetsappige hippietijd die tot in de jaren 70 duurde.
Muziek wordt de uitlaatklep voor al de frustraties. In 1970 gebruikt een journalist de term ‘punk’ wat Engels voor ´tuig´ is. Dit is het moment waarop de popmuziek gedefinieerd wordt.
Tijdens optredens ging het er ruig aan toe. Er vonden moshpits plaats en een concertbezoek kon al een heel avontuur op zich zijn.
Anarchie
Ook wordt de punk gerelateerd aan anarchisme. Schoppen tegen het systeem dat “verrot” is. Geen regels, geen regering.
Het anarchisten symbool was te zien in o.a. grafitti-werken en kledingstijlen. Ook de Sex Pistols brachten dit onderwerp vaak terug in hun muziek (enigszins ironisch aangezien ze later tekende bij een grote platenmaatschappij).
.
Het nummer “God save the Queen” van de Pistols was opzettel
Sex Pistols
God save the queen waarin ze het Engelse koningshuis en volkslied belachelijk maken.
5. David Bowie
(jaren '70)
Alter ego's
Ziggy Stardust
Zomer 1972
The Rise And Fall Of Ziggy Stardust And The Spiders From Mars
Alter Ego’s
Begin jaren zeventig bewees David Bowie dat er in de vluchtige wereld ook serieuze muziek gemaakt kon worden. Het resultaat was een album waarmee hij zowel zijn jonge fans als de kritische muziekpers aan zich wist te binden: The Rise And Fall Of Ziggy Stardust And The Spiders From Mars, dat in de zomer van 1972 uitkwam.
David Bowie liet ons tijdens zijn levensjaren kennis maken met verschillende alter ego’s van hemzelf.
Ziggy Stardust
Eén van de meest bekende personages die David Bowie aannam was Ziggy Stardust.
Ziggy Stardust. Tijdens zijn Ziggy Stardust Tour in 1972 en 1973 stond David Bowie ook als het personage op het podium.
Met zijn androgyne uiterlijk schiep hij verwarring (en belichaamde hij de bevrijding van de seksuele identiteit) bij oudere generaties met conservatievere waarden, die een duidelijke (rollen)scheiding tussen mannen en vrouwen hadden.
− Ziggy is een man die vrouwelijk aandoet doordat hij zijn haar heeft geverfd en/of make-up draagt (over een gladgeschoren gezicht) wat destijds over het algemeen alleen vrouwen deden.
− Hij heeft een ‘unisex’ kapsel dat zowel bij mannen als bij vrouwen in de mode was.
− Hij draagt een strak glitterpak dat in die tijd ook door vrouwen werd gedragen en/of het strakke pak toont een lichaam dat niet uitgesproken mannelijk of vrouwelijk is.
− Zijn act / mimiek / bewegingen zijn niet uitgesproken mannelijk of vrouwelijk: hij slaat bijvoorbeeld glimlachend een arm om de man naast hem en flirt dan zoals een vrouw zou doen.
− Als man zingt hij met een hoge (vrouwelijke) stem.
Toppop
David Bowie treed in Nederland als Ziggy Stardust op bij toppop in 1974 met het nummer Rebel Rebel.
6. Saturday night fever
(eind jaren '70)
Discomuziek
Clubs
Dansfilms
Dance
1977 - Amerikaanse muziekfilm
Soundtrack: Beegees
Discomuziek
Disco, een genre van dansmuziek, kwam in de VS op tijdens de late jaren 1960 en begin 1970. Disco kan worden gezien als een reactie van de tegencultuur van de jaren zestig op zowel de dominantie van rockmuziek.
Het geluid wordt getypeerd door vier-op-de-vloer beats, gesyncopeerde baslijnen, strijkerssecties , hoorns, elektrische piano , synthesizers en elektrische ritmegitaren .
Clubs
Tegen het einde van de jaren zeventig hadden de meeste grote Amerikaanse steden bloeiende discoclubscènes, en dj 's mixten dansplaten in clubs zoals Studio 54 in Manhattan.
Nachtclubbezoekers droegen vaak dure, extravagante en sexy mode. Er was ook een bloeiende drug subcultuur in de disco scene, met name voor drugs die de ervaring van dansen op de luide muziek zou verbeteren en de knipperende lichten, zoals cocaïne. Disco clubs weerspiegelden ook de seksuele revolutie van dit tijdperk.
Dansfilms
Terwijl artiesten publieke aandacht kregen, speelden platenproducenten die achter de schermen werkten een belangrijke rol bij de ontwikkeling van het genre. Films zoals Saturday Night Fever (droegen bij aan de populariteit van de discotheek. (zie slide 21)
Dans
Er werden verschillende dansstijlen ontwikkeld tijdens de periode van populariteit van de disco
Saterday Night Fever is een filmklassieker waarin John Travolta op zijn best is als coole, hippe disco-dansgod.
In de film komt niet enkel het verhaal van Tony Manero aan bod, maar ook de hele disco-subcultuur. Door de film werd disco razend populair. De soundtrack van de film, met een heleboel liedjes van de Bee Gees, werd de meest verkochte ooit. Ook de rest van de cultuur werd door de film in de verf gezet: hippe pakjes, seksuele ontrouw en gracieuze danschoreografieën.
Saturday Night Fever is één van de eerste voorbeelden van kruisbestuiving, waarin de film aan populariteit won door de soundtrack en andersom.
8. Kraftwerk
(jaren '70)
Pioniers elektronische muziek
Zeer invloedrijk
Kunst
Autobahn
November 1974
Pioniers elektronische muziek
Ralf Hütter en Florian Schneider richtten Kraftwerk op in 1970 in hun zelfgebouwde Kling Klang Studio in Düsseldorf, die ze ook vaak hun 'laboratorium' noemden.
Na een paar jaar experimenteren verwierven ze internationale erkenning met hun revolutionaire elektronische muziek, die gekenmerkt werd door veel experimenteerdrift en synthesizer-gebruik.
De doorbraak van het duo komt in 1974. Kraftwerk brengt dan het album met de gelijknamige single ‘Autobahn’ uit in Europa en Amerika. Het nummer slaat wereldwijd aan en daarmee is de basis gelegd voor jaren van succes.
De muziek van Kraftwerk was toentertijd zeer vernieuwend. Het werd een van invloedrijkste band uit de twintigste eeuw. Dankzij nieuwe synthesizers en drumcomputers kon het geluid van popmuziek zich blijvend vernieuwen.
Zeer invloedrijk
Hun muziek is van invloed geweest op tal genres en artiesten. Zonder Kraftwerk was er geen techno en house maar ook andere genres werden door hen beïnvloed zoals disco en rap.
Ook David Bowie raakte halverwege de jaren zeventig in de ban van Kraftwerk. Zijn fascinatie nam zulke vormen aan dat hij besloot om in gezelschap van zijn vriend en collega Iggy Pop in Berlijn neer te strijken.
Ook werden de songs van Kraftwerk nog ontelbaar vaak worden gesampeld door rappers zoal
9. Hiphop
(eind jaren '70)
Straatcultuur
Subcultuur
Grote publiek
Commercie
6 september 1979
"Rapper's Delight"
Straatcultuur
Hiphop. Het meest beluisterde muziekgenre op Spotify ter wereld is geboren uit verzet en groot geworden door commercie. Het werd de spreekbuis voor zwarte jongeren
Hiphop ontstond in de jaren zeventig toen de sociaal-economische positie van veel zwarte Amerikanen slecht was. De straten worden geregeerd door criminele bendes, deze verpaupering een vruchtbare voedingsbodem voor allerlei nieuwe creatieve uitingen
Er werd geëxperimenteerd met het draaien van nieuwe muziek op straat tijdens zogenaamde blockparties. Bestaande latin- en funknummers werden gestript tot er alleen een beat over was. De hiphop was geboren.
Subcultuur
Ook hiphop was een subcultuur een way of life met: eigen muziek, kleding, dans & graffiti. Waar b-boyen het fysieke aspect van hiphop is, is graffiti het visuele element ervan.
Breakdance: zie slide 25
Graffiti
- Eind jaren zestig beginnen zowel activisten als bendeleden hun territorium af te bakenen door muren te taggen (labelen) met hun eigen logo of (bij)naam.
Grote publiek
‘Rapper’s Delight’ van The Sugarhill Gang is de eerste grote hiphop-hit ooit, en dus de eerste keer dat het grote publiek, in 1979, kennismaakt met de muziekstijl. “I said a hip hop, hippie to the hippie, the hip, hip a hop, and you don't stop, a rock it” rapt Wonder Mike over een beat die geleend (= sample) is uit het nummer ‘Good Times’ van discogroep Chic.
Run DMC
" My Adidas " is de eerste single van Run-DMC 's derde album Raising Hell.
BREAKDANCE
B-boys
Moves
Olympische sport
Battels
Ook wel breaking of boying: elkaar uitdagen (‘battle’) en jezelf te tonen in een kring van dansers/publiek op straat
(denk aan de Step Up films)
Moves
Kenmerken van Breakdance
individuele, solistische, geïmproviseerde dans. Iedere danser beheerst bepaald repertoire ‘moves’, die ritmisch worden uitgevoerd. voorbeelden van ‘moves’ zijn: six step, turtle, headspin, windmill, swipe en flare
vier soorten moves:
-top rock (staand)
-footwork (gehurkt)
-powermoves
-freezes (poses).
draaien en steunen op ongewone steunpunten (zoals schouders of hoofd)
Olympische sport
Leeft nog steeds wordt in 2024 mogelijk een Olympische sport
10. MTV
(jaren '80)
24/7 wereldwijd
Videoclip
Sterrendom
Mainstream
1 augustus 1981: 1e uitzending
24/7 wereldwijd
Op 1 augustus, maar dan in 1981, start een nieuw tijdperk in de muziekgeschiedenis. MTV start met televisie uitzendingen op de Amerikaanse markt.
Door de oprichting van MTV werden er 24 uur per dag videoclips uitgezonden en was de ‘clip’ onlosmakelijk verbonden aan de popsongs.
De jeugd zit gekluisterd aan de buis met het bekijken van videoclips. Say what?! De allereerste uitzending wordt geopend door The Buggles met “Video Killed The Radio Star”. Europa moet nog 6 jaar wachten: op 1 augustus 1987 gaat MTV Europe de lucht in.
Videoclips
De zender zou de popmuziek blijvend veranderen. Vanaf dat moment was het niet alleen belangrijk dat een band of artiest een goed album en een hitgevoelige single afleverden, een gelikte videoclip was vanaf dat moment een extra voorwaarde voor wereldwijd succes. In de eerste jaren waren het vooral blanke pop- en rockartiesten die baat hadden bij het veelbekeken station, met Michael Jackson als een van de weinige uitzonderingen.
Onder druk van managers en platenmaatschappijen besloot MTV vanaf het midden van de jaren tachtig meer zwarte acts te vertonen, zoals Prince.
Michael Jackson voegde aan het genre muziekvideo complexere verhaallijnen en special effects toe en introduceerde een mix tussen korte film en muziekvideo met ongekend succes als gevolg.
Sterrendom
Het sterrendom heeft een enorme boost gekregen door het verschijnsel videoclip. In jaren ‘ 60 van de vorige eeuw zetten de Beatles al stappen in de richting van wat uiteindelijk de vide
MTV Unplugged
Nirvana's come as you are
Vanaf de jaren '90 - nu
1990 -2000:
grunge, house, Britpop, hip-hop, boy- en girlbands, R&B, hergebruiken elementen (samples, covers)
Vanaf 2000:
mp3, streamingdiensten als Spotify, singer-songwriter, DJ's als exportproduct, K-pop, samenwerkingen, autotune, sociale media, gevolg van Internet, rol muziekindustrie verandert, geen grenzen, talentenshows, festivalcultuur
1990-2000
Het begin van de jaren negentig werd getypeerd door de zwaardere rockmuziek van bands als Nirvana. Zij speelden Grunge. Ook hier verschoof het zwaartepunt steeds meer van Amerika naar Engeland, waar de Britpop zijn opmars maakte. Dit was eigenlijk Beatles-muziek in een nieuw jasje.
Naast de rockmuziek ontstonden in de loop van de jaren negentig ook de Boy- en Girl-Bands. Voorbeelden hiervan zijn Take That en de Spice Girls. Zij maakten commerciële liedjes die vooral het jongere publiek (al vanaf een jaar of 4) erg aanspraken.
Ook doet de house zijn intrede met de daarbij behorende dansfeesten.
Zero's
Er is in de jaren '00 niet echt sprake van een overheersende stroming of een dominant genre. Misschien is dat wel de algemene noemer waarmee we de jaren '00 moeten typeren.
Het internet is de grootste oorzaak van deze ontwikkelingen. Elk voorgaand decennium kent toch wel zijn kenmerkend geluid sinds de jaren 50.
Rol internet
- heeft aan een een dusdanige versplintering meegeholpen van de muziek dat er geen kenmerkend geluid voor de 00's is?
- zorgde ervoor dat de rol van de muziekindustrie als belangrijkste bemiddelaar tussen consument en artiest langzaam maar zeker verdween.
- zorgde dat je makkelijk nieuwe muziek kon ontdekken. Tot in de jaren '90 was je eigenlijk zeer beperkt in je bronnen om nieuwe muziek te ontdekken, terwijl er nu eigenlijk geen grenzen meer zijn. Iedereen