4V 2.1 Cel en leven

• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4

H2 Cel en leven

Deze les:

- Introductie + kennismaken

- Voorkennis test

- 2.1 Cellen leven samen dl1

Deze les:

- 2.1 Cellen leven samen uitleg en oefenen

- Opdrachten

- Werken aan PO

Vanaf nu nodig...

2.1 Leerdoelen

1. Je herkent de biologische organisatieniveaus.

2. Je herkent emergente eigenschappen.

3. Je herkent de levenskenmerken.

4. Je legt uit hoe artsen stamcelkweek gebruiken voor medische toepassingen.

5. Je legt het verband uit tussen de toename van het oppervlak en het volume bij een organisme.

Organisatieniveaus

Bij biologie kun je dingen op verschillende organisatieniveaus bestuderen.

Van molecuul tot systeem Aarde.

Binas is ook zo opgebouwd.

Tabel 67 F (moleculen)  ---------> tabel 93G (kringlopen)

biologiepagina.nl

biologiepagina.nl

Begrip: Emergente eigenschap

Een nieuwe eigenschap op een hoger organisatieniveau, ontstaan door samenwerking van elementen op een lager niveau

Levenskenmerken

Beweging

Groei & ontwikkeling

Voortplanten

Ademhalen, Voeden en Uitscheiden (stofwisseling

Waarnemen (reageren op prikkels)

Alle levenkenmerken zijn aanwezig vanaf organisatieniveau Cel

Het eerste leven op aarde:

2.1 Leerdoelen

1. Je herkent de biologische organisatieniveaus.

2. Je herkent emergente eigenschappen.

3. Je herkent de levenskenmerken.

4. Je legt uit hoe artsen stamcelkweek gebruiken voor medische toepassingen.

5. Je legt het verband uit tussen de toename van het oppervlak en het volume bij een organisme.

Een hele bijzondere ontdekking!

 Lees het artikel (op Classroom) 

uit de Volkskrant. 

Wat maakt de vondst van deze reuzenbacterie zo bijzonder?

Oppervlakte/ inhoud

Een cel kan niet zo groot zijn omdat anders de oppervlakte (nodig voor stofwisseling) te klein wordt t.o.v. de inhoud.

Waarom is een eencellige beperkt in grootte?

- Grotere cel -->  verhouding tussen oppervlakte en volume kleiner, want volumetoename (^3) is groter t.o.v. oppervlaktetoename (^2).

- Grotere cel heeft meer voedingstoffen en zuurstof nodig voor celprocessen

- Stofwisseling vindt plaats via de celmembraan, maar door het kleinere oppervlak van de celmembraan in verhouding tot de inhoud is stofwisseling te langzaam. 

Zoogdieren verliezen veel warmte via de huid. Ten opzichte van bruine beren zijn ijsberen daarom...

1. Groter
2. Kleiner

Ontstaan van meercelligen

Nodig?

- Cellen werken samen om elke cel van zuurstof en voedingsstoffen te voorzien

- Gespecialiseerde cellen vormen weefsels en organen zoals darmen en longen met een groot oppervlak voor de uitwisseling van stoffen. 

- Transportsysteem, zoals het bloedvatenstelsel, zorgt voor vervoer van stoffen van en naar alle cellen in een meercellig organisme. 

2.1 Leerdoelen

1. Je herkent de biologische organisatieniveaus.

2. Je herkent emergente eigenschappen.

3. Je herkent de levenskenmerken.

4. Je legt uit hoe artsen stamcelkweek gebruiken voor medische toepassingen.

5. Je legt het verband uit tussen de toename van het oppervlak en het volume bij een organisme.

Eicel tot organisme

Stamcellen differentieren tot gespecialiseerde cellen.

Stamcellen

Unipotente stamcellen

Pluripotente stamcellen

Omnipotente stamcellen

(vroege embryonale ontwikkeling)

Celdifferentiatie

Gespecialiseerde cellen ontstaan door celdifferentiatie.

Celdifferentiatie ontstaat doordat in verschillende cellen verschillende eiwitten worden gemaakt.

Aan de slag!

- Maken 2.1 opdr. bij leerdoelen 4 en 5

Klaar? Werken aan afronden PO Gedrag

Cellen/ suikerziekte

Eilandjes van langerhans: gespecialiseerde cellen in de alvleesklier die insuline maken (nodig voor de regeling van de glucose concentratie in het bloed).

Bij mensen met Diabetes type 1 zijn deze cellen beschadigd en maken dus geen insuline meer aan.

Cellen/ suikerziekte

Oplossingen:

• Insuline spuiten
• Weefseltransplantatie (eilandjes van langerhans)
• Orgaantransplantatie (alvleesklier)
• Stamceltransplantatie

Orgaan

Weefsel

Cel

Organel

Molecuul

Insuline spuiten

Alvleesklier transplantatie

EvL transplantatie

Stamcel transplantatie