les 3 periode 1

• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 1,2

JdW-kijkwijzer

Lesopbouw:

1. Vooraf:
   Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen
   
   
2. Instructie:
   Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen
   
   
3. Toepassing:
   Actieve verwerking, Formatief handelen 
   
   
4. Evaluatie:
   Afsluiting

Overzicht Periode 1 deel 1 

• Thema:verteringsstelsel, voedingsmiddelen
• Benodigde lesmaterialen:

Week 1	Week 2	Week 3	Week 4	Week 5	Week 6
stofwisseling verbranding	ademhalingsstelstel ademhalen	voedingsmiddelen vertering	vertering verteringstelstel	gezonde voeding	bloed bloedsomloop

Overzicht Periode 1 deel 2

• Thema:verteringsstelsel, voedingsmiddelen
• Benodigde lesmaterialen: meester joost, cornell methode

Week 7	Week 8	Week 9	Week 10	Week 11	Week 11
het hart	uitscheiding nieren longen en huid	...	...	...

              Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon in het Zakkie 
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, JdW-map, etui 

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

Checklist:

• Bepaal welke voorkennis relevant is voor de nieuwe lesstof.
• Ontwerp een terugblik-opdracht die deze voorkennis activeert.
• Overweeg of en hoe thuistalen ingezet kunnen worden om voorkennis te activeren.

Terugblik opdracht

2. Voorkennis activeren

De docent activeert relevante voorkennis aan de hand van een terugblik-opdracht, waarbij eventueel een beroep op de thuistalen wordt gedaan. Op deze manier biedt de docent een kapstok om nieuwe stof te verbinden aan de eerder geleerde stof en richting te geven aan het verdere verloop van de les. Tegelijkertijd worden hiermee misconcepties van leerlingen zichtbaar gemaakt, waar de docent vervolgens gericht op in kan spelen. 

           Leerdoelen

R Je kunt rekenen met grootheden en eenheden: – eenheid aangeven bij gemeten of berekende grootheid

R: Je benoemt de belangrijkste voedingsstoffen: eiwitten, vetten, koolhydraten, mineralen, vitamines en water en de belangrijkste functies voor het lichaam

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.      

Verbranding in organismen

Longen =  zuurstof en koolstofdioxide 

darmen = brandstof

bloed = vervoer brandstof en zuurstof

Vul voor jezelf aan

Substraat: is wat wordt omgezet/verwerkt in een enzym

Active centrum: waar substraat bind met enzym

reactieproduct: wat uit de reactie komt

Orgaanstelsels 

1. Verteringsstelsel
2. Bloedvatenstelsel
3. Ademhalingsstelsel
4. Uitscheidingsstelsel

Functionele verbanden

Voeding en vertering

Voedingsmiddelen en voedingsstoffen

Het verteringsstelsel

De organen voor vertering

Gezonde voeding

 Voedselbederf

Voeding/vertering bij zoogdieren

 voedingsmiddelen en voedingstoffen

Waar dienen voedingstoffen voor?

brandstof

reserve stof

bouwstof

beschermende stof

Waar dienen de voedingstoffen voornamelijk voor?

Eiwitten

Eiwitten dienen als bouwstoffen en brandstoffen. 

Ze zitten veel in vlees, vleesvervangers en eieren.

Koolhydraten

Koolhydraten dienen als brandstof, maar worden soms gebruikt als bouwstof of reservestof.

Vetten

Vetten zijn een hele goede brandstof, maar worden snel opgeslagen als reservestoffen.

Water

Water is de belangrijkste bouwstof voor het lichaam en water speelt een belangrijke rol bij het vervoeren van andere stoffen in het lichaam.

Water

Water heeft vier functies in het lichaam:

1. Het regelt de temperatuur in je lichaam.
   
   
2. Je hebt water nodig als bouwstof om cellen in je lichaam te maken.
   
   
3. Water lost veel voedingsstoffen, afvalstoffen en gassen op.
   
   
4. Het water vervoert deze stoffen door het lichaam (via de bloedvaten).

Je kunt niet lang                                      maximaal 3 - 7 

zonder water!                                            dagen

Mineralen

Mineralen in ons lichaam zijn vooral bouwstoffen en beschermende stoffen. Het zijn zouten, bijvoorbeeld Calcium (voor je botten) of Natrium.

Vitaminen

Vitaminen zijn de belangrijkste beschermende stoffen. 

Er zijn er erg veel en zorgen dus dat je gezond blijft.

A, B, C, D en K. 

, D en K

Vitaminen

Vitaminen zijn de belangrijkste beschermende stoffen. 

Er zijn er erg veel en zorgen dus dat je gezond blijft.

A, B, C, D en K. 

essentiële en niet-essentiële

essentiele voedingsstoffen zijn onmisbaar (kan je lichaam niet zelf maken) 

niet-essentiële voedingstoffen kan je lichaam wel zelf maken.

Plantaardig

Dierlijk

Alle producten die je eet en drinkt noem je voedingsmiddelen. Deze kunne plantaardig of dierlijk zijn. 

Bouwstoffen worden gebruikt om...

Brandstoffen

Bouwstoffen

Reservestoffen

Beschermende stoffen

Zorgen ervoor dat je niet ziek wordt

Niet direct nodig, worden opgeslagen in lichaam

Leveren energie, nodig voor verbranding

Nodig voor groei, ontwikkeling en herstel bij schade, om nieuwe cellen en weefsels te maken

In deze voedings-middelen zitten vooral:

1. Koolhydraten
2. Vetten
3. Eiwitten
4. Water

Wat is verbranding?

1. Een reactie tussen brandstof en koolstofdioxide
2. Een reactie tussen brandstof en water
3. Een chemische reactie
4. Energie verbruiken

Waar in het lichaam vindt verbranding plaats?

1. Alleen in de spiercellen
2. In alle levende cellen van het lichaam
3. Alleen in het verteringsstelsel
4. In de spiercellen en dan wordt de energie vervoerd naar de rest van het lichaam

Waar komt energie vandaan?

1. Uit jouw lichaam
2. Uit jouw eten
3. Uit jouw cellen
4. Uit het water

Welk orgaanstelsel zorgt voor de voedingsstoffen in jouw lichaam?

1. Ademhalingsstelsel
2. Spierstelsel
3. Verteringsstelsel
4. Uitscheidingsstelsel

Welk orgaanstelsel zorgt voor zuurstof in jouw lichaam

1. Spierstelsel
2. Uitscheidingsstelsel
3. Verteringsstelsel
4. Ademhalingsstelsel

wordt ver-voerd naar de cellen

daardoor kun je bewegen

ademhalingsstelsel: inademen

ademhalingsstelsel: uitademen

spierstelsel

verteringsstelsel

uitscheidingsstelsel

bloedvatenstelsel

Orgaanstelsels 

1. Verteringsstelsel
2.  Bloedvatenstelsel
3. Ademhalingsstelsel
4. Uitscheidingsstelsel

Functionele verbanden

1 Het Verteringsstelsel -verstikking

oppervlaktevergroting 

enzymen

het verteringsstelsel

emulgeren

darmperistaltiek

darmplooien

opdracht:

In deze voedings-middelen zitten vooral:

1. Koolhydraten
2. Vetten
3. Eiwitten
4. Water

In deze voedings-middelen zitten vooral:

1. Koolhydraten
2. Vetten
3. Eiwitten
4. Water

In deze voedings-middelen zitten vooral:

1. Koolhydraten
2. Vetten
3. Eiwitten
4. Water

Voedingsstof & voedingsmiddel

Voedingsmiddel: alles wat je eet en drinkt.

Voedingsstoffen: de bruikbare bestanddelen uit voedingsmiddelen.

Je lichaam heeft voedingsstoffen nodig om zichzelf in leven te kunnen houden.

Voedingsstoffen

Energierijke stoffen (brandstoffen):

Vetten en koolhydraten 

(suikers, zetmeel). Eiwitten kan je ook verbranden.

Bouwstoffen:

vooral water, mineralen, eiwitten

Beschermende stoffen:

vitaminen en mineralen

Als je teveel koolhydraten en vetten eet --> opgeslagen als reservestof

Beschermende stoffen helpen ziekten te voorkomen

Koolhydraten

Voorbeelden:

• Glucose 
• Zetmeel
• Glycogeen

 Vooral brandstof.

Teveel koolhydraten?

 --> dan opgeslagen als reservestof. Kan ook  gebruikt worden als bouwstof.

Verbranding van glucose:

Welke orgaanstelsels spelen een rol bij verbranding?

wordt ver-voerd naar de cellen

daardoor kun je bewegen

ademhalingsstelsel: inademen

ademhalingsstelsel: uitademen

spierstelsel

verteringsstelsel

uitscheidingsstelsel

bloedvatenstelsel

Teveel glucose in het bloed

Start

Te weinig glucose in het bloed

Start

Insuline

• Teveel glucose in je bloed        --> insuline wordt gemaakt door de alvleesklier

• Glucose-gehalte gaat omlaag.
• Glucose wordt in de vorm van glycogeen opgeslagen in de lever en spieren. 

Glucagon

• Als je te weinig glucose in je bloed hebt wordt het hormoon glucagon door de alvleesklier afgegeven --> zorgt ervoor dat glycogeen uit de lever en de spieren wordt omgezet in glucose --> de hoeveelheid suiker (glucose) in je bloed wordt hoger.

          

Glucosegehalte stijgt:
- Veel glucose in je bloed na een maaltijd
- Alvleesklier produceert insuline
- Insuline zorgt voor de opslag van glucose: glucose wordt omgezet in glycogeen
- Glycogeen wordt opgeslagen in de lever en spieren

- Glucosegehalte in het bloed daalt.

Glucose gehalte daalt:
- Weinig glucose in het bloed
- Alvleesklier maakt het hormoon glucagon aan
- Glucagon zet glycogeen weer om in glucose
- De glucose wordt afgegeven aan het bloed
- Glucosegehalte in het bloed stijgt

Eiwitten

Nodig voor bijvoorbeeld:

• Vorming cytoplasma
• Opbouw spieren

Teveel eiwitten?

 --> dan brandstof 

of opgeslagen als reservestof.

Vetten

Voorbeelden:

• Glucose 
• Zetmeel
• Glycogeen

 Vooral brandstof.

Teveel vetten?

 --> dan opgeslagen als reservestof. Kan ook gebruikt worden als bouwstof

Vetten

• Verzadigde vetten - dierlijke vetten (Vlees, eieren, melkproducten)

• Onverzadigd - plantaardige vetten (noten, zaden)

Verzadigd = Verkeerd

Onverzadigd = Oké

Leveren energie en vit. A, D, E

Water

• Water is een belangrijkste bouwstof voor het lichaam
• Lichaam volwassenen bestaat voor ongeveer 60% uit water.
• Nodig voor vervoer van stoffen
• Veel water in bloed en cytoplasma  

Vitaminen en mineralen (zouten)

Voorbeeld van mineralen:

calcium (kalk), fluoride, ijzer, natrium, kalium, 

magnesium

Voorbeeld van vitaminen:

A, B, C, E, K en D 

Bouwstoffen en beschermende stoffen.

Van te weinig of juist teveel vitaminen binnenkrijgen kan je ziek worden.

Vitamine A --> voor opbouw van je huid en om goed te kunnen zien

Vitamine D --> voor het vastleggen van kalk in je botten. Wordt aangemaakt in je huid o.i.v. (onder invloed van) zonlicht.

Kalk is een bouwstof --> bouw botten

Minaralen zijn ook beschermende stoffen om je gezond te houden. 

Voedingsvezels

• Geen voedingsstof 
• Stimuleert de darmen
• Voorkomt obstipatie (verstopping)
• Zit in de celwand van planten,                                         dus in plantaardige voedingsmiddelen

• Zorgen voor een verzadigd gevoel
• Voedingsvezels worden zelf niet verteerd

Voedingsvezels (= geen voedingsstof!)

(niet) Essentiële voedingsstoffen

Essentiële voedingsstoffen: 

Voedingsstoffen die het lichaam niet zelf kan maken. Bijvoorbeeld:

• Vitamine C
• Bepaalde bouwstenen van eiwitten --> aminozuren
• Sommige bouwstenen van vetten --> bepaalde onverzadigde vetten zoals linolzuur 

Niet essentiële voedingsstoffen: 

Voedingsstoffen die het lichaam zelf kan maken. Bijvoorbeeld: 

• Bepaalde aminozuren en de meeste vetten.  

Zet de voedingsmiddelen bij de juiste voedingsstoffen.

Brandstoffen

koolhydraten en vetten

Bouwstoffen

eiwitten en water

Beschermstoffen

vitaminen en mineralen

Vul de tabel over twee voedingsstoffen in door aan te geven wat voor soorten voedingsstoffen ze zijn

Voedingsstoffen	Brandstof	Bouwstof	Reserve stof	Beschermende stof
Koolhydraten
Mineralen

Ja

Nee

Nee

Ja

Ja

Nee

Ja

Nee

Practica leerjaar 2

 Les 1 glucose aantonen, zetmeel aantonen, eiwitten aantonen

Les 2 Glucose, zetmeel en eiwitten in voedingsmiddelen

Les 3 de invloed van speeksel op zetmeel

Les 4 de invloed van temperatuur op de werking van zetmeel

Les 5 hoe gezond is eten, lekker en gezond

Les 6 verschillende tanden en kiezen

Les 7 : boek opdracht 1.7 het gebruiken en maken van een determineersleutel tm 1.7.3  determinatietabel. 

Les 8  onderzoek doen, boek doen we practicum deel 1, veilig werken 1.1 tm 1.5

Les 9: onderzoek doen, boek doen we practicum deel 1, veilig werken 1.1 tm 1.5

Les 10  1.61. practicum hooi-infuus

Les 11: 1.6.2 practicum korstmossen

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner. 

Practica leerjaar 3

Les 1 : boek opdracht 1.7 het gebruiken en maken van een determineersleutel tm 1.7.3 determinatietabel.

Les 2 onderzoek doen, boek doen we practicum deel 1, veilig werken 1.1 tm 1.5

Les 3;  onderzoek doen, boek doen we practicum deel 1, veilig werken 1.1 tm 1.5

Les 4:  1.61. practicum hooi-infuus

Les 5: 1.6.2 practicum korstmossen

les 6: boek doen we practicum technische vaardigheden  hoofdstuk 2

les 7: boek doen we practicum technische vaardigheden  hoofdstuk 2

les 8: boek doen we practicum enkele praktische toepassingen 

les 9: boek doen we practicum enkele praktische toepassingen 

les 10: boek doen we practicum hoofdstuk 5 

les 11: boek doen we practicum hoofdstuk 5 

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner. 

Terugkijken 

op de leerdoelen

R Je kunt rekenen met grootheden en eenheden: – eenheid aangeven bij gemeten of berekende grootheid

R: Je benoemt de belangrijkste voedingsstoffen: eiwitten, vetten, koolhydraten, mineralen, vitamines en water en de belangrijkste functies voor het lichaam

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

           Begrippen
           uit deze les

• Verteringsstelsel
  
• Voedingsstoffen
  
• Eiwitten
  
• Koolhydraten
  
• Vetten
  
• Enzymen
  
•  Vertering
  
• Opname

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Exit ticket

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Eindslide.

Ruimte voor een afsluitend woord.