Les 1: Basiscommunicatie

• MZ
• MBO
• Studiejaar 4

Basiscommunicatie en ruis

Communicatie is een onderdeel van de module Beroepsoriëntatie

Deel 1 

Les 9 - 90 minuten:

Deel 1; 45 minuten aan de introductie van het onderdeel ontwikkelingspsychologie.

Deel 2: 45 minuten voorbereiden presentaties

Lesinhoud

1. AWR 
2. Energizer "fluisteren"
3. Lesdoelen
4. Theorie communicatie
5. Theorie Ruis in de communicatie
6. Terugblik -Check Lesdoel
7. Vooruitblik - Volgende les
8. Afsluiting - Vragen?

Deel 1: 90 min (schatting qua tijd) 

1. AWR 

2. (Huis)werk - Terugblik

3. Lesdoelen

4. Vragenronde 
Hebben ze de test niet gedaan? dan nog laten doen..... 
-------------------------------------------20 min 

5. Opdracht (kort) Belbin- 15 min 

6. Theoretisch gedeelte: Belbin -15 min 
en  kernkwadrant 15 min

7. Opdrachten - ''kernkwadrant'' -15 min 

8. Lesdoelen check + Afsluiting -10 min 

Aanwezigheidsregistratie

Aanwezigheid zal door de docent geregistreerd worden. Aanwezigheid kan meerdere malen tijdens de les worden gedaan. Bij vroegtijdig verlaten van de les, zonder geldige reden, zal je op 'ongeoorloofd afwezig' staan. 

Ben je te laat? Geef dit dan door aan het einde van de les aan de docent. Dit is jouw verantwoordelijkheid. 

Fluisteren

Jullie gaan, zoals jullie vroeger vast ook wel eens gedaan hebben, het fluisterspel spelen.

De docent geeft de eerste student een briefje met daarop een zin die te maken heeft met de opleiding  die hij/ zij door fluistert aan zijn buurvrouw/man.

Waarom is communicatie binnen de MZ belangrijk?

Voorbeeld van door fluister zin:

"Communicatie is enorm belangrijk binnen de Maatschappelijke Zorg, omdat er veel miscommunicatie kan optreden tussen begeleiders en cliënten."

Het is belangrijk om te vertellen aan de studenten dat communicatie een belangrijk onderdeel is van de begeleiding van de cliënten, maar ook binnen de samenwerking met collega's is communicatie belangrijk. Daarom nemen we jullie vandaag mee in de basiscommunicatie en elke les breiden we jullie kennis hierin verder uit. Natuurlijk gaan we ook oefenen!

Zo is het nu van de les bij de studenten helder!

Lesdoel

Aan het einde van de les:

- Kan je basiscommunicatie toepassen in eenvoudige praktijksituaties.

- Kan je uitleggen wat we verstaan onder basiscommunicatie.

- Kan je uitleggen wat we verstaan onder ruis in de communicatie.

Voorbeeld van door fluister zin:

"Communicatie is enorm belangrijk binnen de Maatschappelijke Zorg, omdat er veel miscommunicatie kan optreden tussen begeleiders en cliënten."

Het is belangrijk om te vertellen aan de studenten dat communicatie een belangrijk onderdeel is van de begeleiding van de cliënten, maar ook binnen de samenwerking met collega's is communicatie belangrijk. Daarom nemen we jullie vandaag mee in de basiscommunicatie en elke les breiden we jullie kennis hierin verder uit. Natuurlijk gaan we ook oefenen!

Zo is het nu van de les bij de studenten helder!

Theoretische gedeelte

Pak pen en papier en maak aantekeningen!

Communicatie

 =

Het overbrengen van informatie van de een naar de ander

Interactie

 =

Een ander woord voor: wisselwerking, wederzijdse beïnvloeding

Basisschema communicatie

Zender > boodschap > ontvanger

Doel van communicatie

Denk goed na over het doel van de communicatie - wees doelgericht

Je kunt iemand:

Informeren

Overtuigen

Activeren

Instrueren

Soorten communicatie

• Eenzijdige communicatie
  
• Tweezijdige communicatie
  
• Verbale communicatie
  
• Non-verbale communicatie

Eenzijdige communicatie

De zender zendt alleen maar informatie uit

Kan je een voorbeeld noemen?

Tweezijdige communicatie

De ontvanger kan reageren op de boodschap van de zender, er is wisselwerking.

Kan je een voorbeeld noemen?

Verbale communicatie

• Is de communicatie waarbij iemand met woorden (gesproken of geschreven) Informatie overbrengt.
  

• Interpreteren: betekenis geven aan wat je hoort of leest, bij verbale communicatie dan.

• Bewust gebruik maken van je stem

Over welke ruis gaat het dit de video?

https://www.youtube.com/watch?v=L7eEJcKpK-I

Vandaag gaan we het hebben over ruis in de communicatie.

Daar waar gecommuniceerd wordt ontstaat ruis - het is belangrijk dat je je hiervan bewust bent en weet hoe je ruis kunt voorkomen.

Non-verbale communicatie

Alle communicatie die niet via woorden gaat:

• Algemeen voorkomen
  
• Lichaamshouding
  
• Eerste indruk
  
• Gebaren
  
• Gezichtsuitdrukkingen
  
• Glimlachen
  
• Oogcontact
  

Lichaamstaal

= 

de communicatie die via de mimiek (gezichtsuitdrukkingen), gebaren, oogcontact en houding van het lichaam verloopt. 

Is er altijd.

Wat zie je aan iemands lichaamstaal?

Gedachten

Gevoelens

Mening

Belangstelling

Karakter

Respect

Gezondheid

Eerlijkheid

Spanning

Macht

Bedoeling

Spiegelen van lichaamstaal

In lichaamstaal komen vooral ook onbewuste gevoelens tot uiting.

Invloed lichaamstaal op jezelf.

Je lichaamshouding werkt versterkend op je eigen gevoel.

  

Hoe dichtbij mag de ander komen?

Opdracht: Nabijheidsoefening

Paren: Vorm tweetallen en begin op 3 meter afstand.

Oefening 1 - Dichterbij: Beweeg zonder te praten langzaam naar elkaar toe. Stop als je je ongemakkelijk voelt.

Oefening 2 - Uitleg: Vertel elkaar waarom je je op die afstand comfortabel of ongemakkelijk voelde

Hoe dichtbij mag de ander komen?

Aanrakings- en nabijheidscontact

Nabijheidsgedrag= de afstand die iemand tot de ander kiest bij het communiceren met deze persoon.

Intieme zone – tot 45 cm

Persoonlijke zone – van 45 cm tot 120 cm

Sociale zone – van 120 cm tot 360 cm

Publieke zone – van 360 cm of meer

Inhouds- en  betrekkingsniveau van communicatie 

Inhoudsaspect van communicatie gaat over het WAT van de communicatie, het onderwerp.

Betrekkingsaspect van de communicatie gaat het om het HOE van de communicatie (de verhouding tussen zender en ontvanger).

De communicatie zal beter verlopen naarmate de boodschap (inhoud) en de relatie (betrekking) duidelijke zijn voor beide partijen. Dat noem je ook wel congruente communicatie: dan sluiten de inhoud + betrekking op elkaar aan.

Ruis

Ruis voorkomen of beperken

Om ruis zo veel mogelijk te voorkomen is het belangrijk dat je steeds controleert of de ander echt heeft begrepen wat jij bedoelde te zeggen. Hoe kun je dit doen?

Verschillende soorten ruis

- Interne ruis: Semantische (taal) of Psychologische (verwachtingen en ideeën) ruis.

- Externe ruis (telefoon, drukke ruimte)

Referentiekader

Verschillende referentiekaders zorgen vaak ook voor problemen of ruis. Het referentiekader is het geheel van waarden en normen, overtuigingen en verwachtingen die de zender en de ontvanger hebben. 

Zie hoofdstuk 1.4 voor meer uitleg.

Interne ruis:

Semantische ruis en psychologische ruis. Semantische ruis is een verstoring in de communicatie doordat je de taal van de ander niet begrijpt.

Psychologische ruis is een verstoring in de communicatie door verwachtingen en ideeën die je hebt over de ander.

Check het plaatje hiernaast:

- Wat heeft dit te maken met het begrip ''referentiekader''? 
- Wat heeft dit te maken met ruis?

- Hoe zou je de ruis kunnen voorkomen?

Schrijf jouw bevindingen op. ( 10 min)

Let op! Je hebt allemaal een ander referentiekader. Een andere vertrekpunt in een gesprek. Je hebt bijvoorbeeld andere normen, waarden, overtuigingen, meningen,

kennis - in communicatie kan dit ruis veroorzaken. 

Referentiekader - kijken volgens je eigen verwachtingen/ideeën/overtuigingen 

Lees het verhaal van het eiland voor. 
Verdeel de klas in groepjes of in tweetallen (afhankelijk van wat jij denkt dat werkt voor de groepsdynamiek) eventueel kun je het ook individueel laten doen.  

Belangrijk dat je vermeld dat je maar een keer het verhaal voorleest. (af en toe herhalen kan geen kwaad) de studenten zullen dus goed moeten luisteren. 

Veel studenten/groepjes zullen een totaal ander eiland tekenen. 
Goed om hierbij stil te staan bij de begrippen: 
Luisteren, ruis maar ook dat eenieder anders dingen kan opvatten. goed om zich daar bewust van te zijn tijdens bijv. gesprekken met clienten 

Communicatie - Valkuilen

Veel voorkomende valkuilen binnen de communicatie: 
- Diagnosticeren 
- Het halo-effect 
- Het horn-effect 
- Foutief interpreteren
- Moraliseren 

- Het hebben van een vooroordeel 
- Uitgaan van een stereotype 
Opdracht: zoek online of in het boek ( licentie) Boom communicatie en gedrag H2 - 2.5 de betekenis op van de bovenstaande begrippen en noteer dit in je eigen woorden! 

Diagnosticeren

Iemand “een label” of diagnose geven zonder dat daar voldoende kennis of onderbouwing voor is. Bijvoorbeeld zeggen dat een leerling ADHD heeft omdat hij druk is, terwijl je daar niet voor bent opgeleid.

Het halo-effect

Wanneer je één positieve eigenschap van iemand ziet en daardoor automatisch ook denkt dat de rest van die persoon positief is. Bijvoorbeeld: omdat een student altijd op tijd is, ga je er ook vanuit dat hij altijd goed voorbereid is.

Het horn-effect

Het tegenovergestelde van het halo-effect: één negatieve eigenschap overheerst je beeld van iemand. Bijvoorbeeld: omdat een leerling vaak te laat komt, denk je dat hij ook lui of ongemotiveerd is.

Foutief interpreteren

Je trekt verkeerde conclusies uit wat je ziet of hoort. Bijvoorbeeld: een leerling kijkt vaak uit het raam, en jij denkt dat hij ongeïnteresseerd is, terwijl hij juist beter nadenkt als hij wegkijkt.

Moraliseren

Een oordeel geven vanuit je eigen normen en waarden in plaats van neutraal te blijven. Bijvoorbeeld: zeggen “dat hoort niet” of “dat is slecht van jou” in plaats van te beschrijven wat er feitelijk is gebeurd.

Het hebben van een vooroordeel

Een oordeel hebben over iemand zonder dat je die persoon echt kent of zonder alle feiten te weten. Bijvoorbeeld: denken dat een leerling niet gemotiveerd is omdat hij vaak zwijgt in de les.

Uitgaan van een stereotype

Een vaststaand (en vaak eenzijdig) beeld gebruiken over een groep mensen en dit op een individu toepassen. Bijvoorbeeld: denken dat meisjes niet goed zijn in techniek of dat jongens altijd druk zijn.

Metacommunicatie: Communicatie over de communicatie.

Stel de communicatie tussen jou en een cliënt verloopt niet goed - er is sprake van RUIS - dan kijk je vanuit een helicopterview naar wat er nu eigenlijk is gebeurt tijdens de communicatie- om vervolgens de ruis/ miscommunicatie bespreekbaar te maken.

Doe dit op een goede manier door jezelf altijd 3 vragen te stellen: 

Is de reactie (die ik wil geven) waar? Is het aardig? Is het nodig?

Terugblik - Check Lesdoel

Noteer voor jezelf:

Aan het einde van de les:

Kan je basiscommunicatie toepassen in eenvoudige praktijksituaties.

Kan je uitleggen wat we verstaan onder basiscommunicatie.

Kan je uitleggen wat we verstaan onder ruis in de communicatie.

Vooruitblik

Volgende week gaan we het volgende thema behandelen:

Actief luisteren

Verbale communicatie

Stemklank en toonhoogte

• Stemklank: is het geluid van de stem, dat het resultaat is van de stembandtrillingen in het strottenhoofd.
  
• Toonhoogte: Is de zinsmelodie, het verloop van de toonhoogte bij het spreken
  
• Bewust gebruikmaken van je stem

Verschillende aspecten tijdens de communicatie

Inhoudelijk aspect: zakelijke aspect - inhoudsniveau

Relationele aspect: betrekkingsniveau - gevoelens - relatie

Expressieve aspect: zegt iets over jou als persoon (emoties - verbaal/ non-verbaal - cultuur)

Appellerend aspect: een verzoek aan de ontvanger (direct - indirect)