This lesson contains 24 slides, with interactive quizzes and text slides.
Lesson duration is: 50 min
Items in this lesson
De Late Middeleeuwen
6.3 De opkomst van de Middeleeuwse stad
Slide 1 - Slide
Periode 5
Proefwerk 'De Late Middeleeuwen'
Paragraaf 6.3 t/m 6.7 Aantekeningen Begrippen en gebeurtenissen
Slide 2 - Slide
Tijd van Steden en Staten (1000-1500)
In het wit zie je een stadspoort. Ging je in de Middeleeuwen een stad binnen, dan moest je door de stadspoort. In veel steden werd een hoge en prachtig versierde kerk gebouwd. Op de achtergrond zie je de binnenkant van zo’n kerk.
Feniks, Geschiedenis Werkplaats, Memo, Saga
Slide 3 - Slide
Leerdoel
Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen op welke manier steden in de Middeleeuwen ontstonden, en groter werden.
Slide 4 - Slide
Late Middeleeuwen
Tijd van Steden en Staten (1000-1500)
Het is 'veiliger' en 'rustiger'
Er komt meer handel
Geld komt weer terug
Bevolking groeit
Er ontstaan steden
Macht van de steden neemt toe
De adel krijgt (soms) minder macht
Dit is een plattegrond van Zwolle in de Middeleeuwen
Slide 5 - Slide
Verbeteringen in de landbouw
Rond het jaar 1000
Steeds meer en betere landbouwgrond gemaakt > bossen kappen, moerassen en veengebied droogleggen > hogere landbouwopbrengst.
Daarnaast ook uitvindingen die de landbouw makkelijker maken: Drieslagstelsel en de ploeg.
Slide 6 - Slide
Het drieslagstelsel
Als landbouwgrond elk jaar wordt gebruikt, dan wordt de grond onvruchtbaar, waardoor de oogst steeds minder werd.
Met het drieslagstelsel werd de grond verdeeld in drie stukken, waarbij elk jaar één stuk grond niet gebruikt werd (braak).
Hierdoor kon de grond herstellen en werd de opbrengst hoger.
Slide 7 - Slide
Braak
🐄
Zomergraan
🏖
Hoe werkt het drieslagstelsel?
Jaar 1
Jaar 2
Jaar 3
Wintergraan
☃️
Zomergraan
🏖
Braak
🐄
Wintergraan
☃️
Braak
🐄
Wintergraan
☃️
Zomergraan
🏖
Slide 8 - Slide
Steeds meer handel
Verbeteringen in de landbouw leveren meer oogst op
Overschotten worden verkocht of geruild op markten > Handel in natura
Geld wordt op termijn steeds meer gebruikt als (handig) ruilmiddel > terugkeer Geldeconomie
Einde aan de aanvallen van Vikingen in West-Europa: meer veiligheid
Handelaren komen daardoor in verschillende landen en nemen andere producten (wijn of zijde) mee.
Slide 9 - Slide
Steden ontstaan
Handelaren komen vaak op dezelfde plek: om te overwinteren en hun spullen op te slaan.
Deze plekken liggen op een goede plek: kruispunten van wegen en/of rivieren, meestal in de buurt van een kasteel of klooster
Op deze plekken ontstaan markten
Langzaam ontstaan hieruit nederzettingen, die uitgroeien tot steden.
Slide 10 - Slide
Blij met de stad!
Alle inwoners van een stuk land moesten gehoorzaam zijn aan de heer.
Ook de inwoners van steden, maar die wilden liever eigen baas zijn
De heer vond een machtige en rijke stad helemaal niet erg: al die rijkdom!
De inwoners van de stad en heer maken afspraken, vastgelegd in stadsrechten
Daarnaast hoeft niet iedereen meer boer te zijn > ontstaan nieuwe beroepen > Specialisatie
De stad Dordrecht kreeg in 1220 stadsrechten van graaf Willem I van Holland. Daarmee is het één van de oudste steden van Nederland
Slide 11 - Slide
Stadsrechten
Een stad met stadsrechten mag een stadsmuur bouwen
De stad mag zelf rechtspreken, maar een ambtenaar (de schout) van de heer moet wel aanwezig zijn en een deel van de boetes is voor de heer.
De inwoners van een stad waren vrije poorters (geen bezit van de heer)
In ruil voor deze rechten moet de stad belasting betalen
Ook mochten de steden tol heffen.
Slide 12 - Slide
Kenmerken van de stad
Slide 13 - Slide
Geldeconomie
Doordat elke stad zijn eigen munten mocht slaan (Stadsrechten, zie vorige thema) kon de waarde flink verschillen.
Hierdoor ontstaan de eerste Geldwisselaars.
Met Wisselbrieven kon je geld op een andere locatie opnemen.
Eerste vorm van het bankensysteem!
Slide 14 - Slide
Huiswerk
Maken opdracht 9A, blz 78
Lezen paragraaf 6.3
Slide 15 - Slide
Werken in een gilde
Omdat de oogst groter wordt, hoeft niet iedereen meer boer te zijn: er ontstaan andere beroepen: ambachten, mensen gaan zich dus specialiseren (zie vorige dia's).
Mensen met hetzelfde ambacht zitten in een gilde.
Het gilde controleerde ook de kwaliteit van de producten en stelde de verkoopprijs vast.
Bij ziekte en overlijden kreeg het gezin hulp van het gilde > sociale zekerheid
De meeste gilden hadden een prachtig gildehuis. Hier werden, behalve vergaderingen, ook feesten gehouden. Heel het leven draaide om het gilde.
Voorbeelden van ambachten in een middeleeuwse stad:
- smid
- bakker
- timmerman
- meubelmaker
- brouwer
- kleermaker
Slide 16 - Slide
Van leerling
tot meester
Je mag alleen een eigen bedrijf hebben, als je lid van een gilde bent.
Hiervoor moet je eerst meester worden:
Je begon al erg jong als leerling/knecht.
Daarna werd je gezel;
En pas als je meesterproef had gedaan kon je meester worden. Je was dan vaak al ver boven de 30 jaar.
Middeleeuwse ambachtslieden aan het werk.
Slide 17 - Slide
De Hanze
De meeste steden hadden een plein, waarop markten werden gehouden.
De belangrijkste markt was de jaarmarkt, die een paar weken duurde.
Veel handelaren reisden van jaarmarkt naar jaarmarkt.
Een groep steden in Europa werkte samen om meer handel te krijgen.
Ze noemden hun vereniging de Hanze.
Dit is een plattegrond van Deventer, een van de Hanze-steden.
Slide 18 - Slide
Kaart waarop alle Hanze-steden te zien zijn. De steden van de Hanze lagen vooral in Duitsland. Hier in Nederland waren onder andere de IJsselsteden Kampen en Deventer lid van de Hanze.
Handelaren van Hanzesteden hadden allerlei voordeeltjes als ze handelden in elkaars steden. Ze betaalden bijvoorbeeld minder tol en belasting.
Slide 19 - Slide
Huiswerk
Maken opdracht 12, bladzijde 79
Slide 20 - Slide
Begrippen uit deze les
drieslagstelsel
ploeg
markt
stadsrechten
specialisatie
Slide 21 - Slide
Jaartallen uit deze les
Rond 1000: aanvallen van de Vikingen stoppen
Na 1000: ontstaan van steden
Slide 22 - Slide
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd
Slide 23 - Open question
Stel 1 vraag over iets dat je deze les nog niet zo goed hebt begrepen