Week 3. (Les 2). Schijf van vijf en voedingstoffen

• Zorg en Welzijn
• Middelbare school
• vmbo b, k
• Leerjaar 3,4

Startklaar

• Welkom Klas! 
• Ga allemaal op je plek zitten. 

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

Schijf van vijf en voedingsstoffen 

JdW-kijkwijzer

Lesopbouw:

1. Vooraf:
   Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen
   
   
2. Instructie:
   Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen
   
   
3. Toepassing:
   Actieve verwerking, Formatief handelen 
   
   
4. Evaluatie:
   Afsluiting

Terugblik 

2. Voorkennis activeren

De docent activeert relevante voorkennis aan de hand van een terugblik-opdracht, waarbij eventueel een beroep op de thuistalen wordt gedaan. Op deze manier biedt de docent een kapstok om nieuwe stof te verbinden aan de eerder geleerde stof en richting te geven aan het verdere verloop van de les. Tegelijkertijd worden hiermee misconcepties van leerlingen zichtbaar gemaakt, waar de docent vervolgens gericht op in kan spelen. 

           Leerdoelen

Aan het einde van de les kan je: 

• R: De vijf vakken van de Schijf van Vijf en belangrijke voedingsstoffen benoemen.
• T1: Uitleggen waarom je verschillende voedingsstoffen nodig hebt.
• T2: Voedingsmiddelen in het juiste vak van de Schijf van Vijf plaatsen.
• I: Een maaltijd beoordelen en uitleggen hoe je deze gezonder kunt maken.

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.   

Schijf van vijf

De Schijf van Vijf van het Voedingscentrum is het officiële Nederlandse voorlichtingsmodel dat laat zien wat je het beste kunt eten en drinken voor een gezond lichaam.


Het Voedingscentrum heeft op 9 april 2026 de vernieuwde Schijf van Vijf gepresenteerd. De bekende vijf visuele vakken blijven hetzelfde, maar de adviezen zijn flink aangescherpt. In de nieuwe richtlijnen spelen duurzaamheid (milieubelasting) en voedselveiligheid (zoals blootstelling aan PFAS en zware metalen) een even grote rol als de eigen gezondheid. Het algemene advies verschuift hiermee naar een meer plantaardig eetpatroon

Veranderingen door trends en ontwikkelingen:

• Plantaardige voeding
  
• Duurzaam eten
  
• Bewust eten
  
• Voedselallergieën en intoleranties
  
• Meer gemak
  

Regels Schijf van Vijf 

1. Eet gevarieerd: kies uit alle vakken.
2. Eet niet te veel en beweeg: let op porties en beweging.
3. Kies gezonde vetten: minder verzadigd, meer plantaardig.
4. Eet genoeg groente, fruit en volkoren.
5. Eet veilig: let op hygiëne en houdbaarheid.

Veilig Eten 

Adviezen van het Voedingscentrum:

Kopen	Let op de houdbaarheid.
Wassen	Was je handen, keukengereedschappen en groenten en fruit.
Scheiden	Scheid rauw en gaar eten van elkaar.
Verhitten	Verhit warm eten goed, vooral vlees, kip, vis, schaal- en schelpdieren.
Koelen	Bewaar producten die snel kunnen bederven in de koelkast

Voedingsgewoonten 

Voedingsgewoonten zijn wat we regelmatig eten en drinken, en worden beïnvloed door onze cultuur en herkomst.

Vegetariërs en Veganisten 

Een vegetariër: eet geen vlees of vis maar wel zuivel en eieren.
Een veganist: eet helemaal geen dierlijke producten.
Een flexitariër: eet af en toe geen vlees of vis

Voedingsstoffen en middelen 

Voedingsmiddelen: alle producten die je eet of drinkt.

Voedingsstoffen: de bruikbare bestandsdelen uit voedingsmiddelen.

Hieronder staan een aantal voedingsmiddelen en voedingsstoffen. Sleep de woorden naar de juiste groep.

voedingstoffen

voedingsmiddel

<b>voedingstoffen</b>

<b>voedingsmiddel</b>

vetten

tofu 

thee

koolhydraten

eiwitten

appel

volkorenbrood

mineralen

vitaminen 

kaas

Functies voedingsstoffen 

Voedingsstoffen hebben verschillende functies. Voorbeelden zijn:

• opbouw van ons lichaam;
• het regelen van lichaamsprocessen;
• energie geven aan het lichaam.
  
  

Je lichaam heeft energie nodig om:

• te bewegen;
• te werken;
• je lichaamstemperatuur op 37 ⁰C te houden.

Mondeling toevoeging: 

In alles wat je eet zit energie, deze energie wordt gemeten in kilocalorieën (Kcal) of kilojoules (KJ). Meestal wordt hiervoor (kilo)calorieën gebruikt.

Energiebalans 

Energiebalans betekent dat je evenveel energie binnenkrijgt als je verbruikt.

• Eet je regelmatig meer dan je nodig hebt, dan kom je aan.
  
• Eet je regelmatig te weinig, dan val je af.
  

Macrovoedingsstoffen

Macrovoedingsstoffen: zijn de brandstof voor het lichaam.
Macrovoedingsstoffen leveren energie, ze bevatten calorieën.

• Eiwitten
• Koolhydraten
• Vetten   

Mondeling toevoeging 
- Het lichaam heeft veel macrovoedingstoffen nodig 

Eiwitten 

Eiwitten zijn nodig als bouwstof voor de lichaamscellen 

Koolhydraten

Koolhydraten geven je lichaam energie (brandstof).

Koolhydraten zitten in 

• brood
• ontbijtgranen
• aardappelen
• peulvruchten
• groente 
• graanproducten zoals rijst, pasta en couscous.
  

Vetten 

Vet geeft je energie en is een brandstof voor je lichaam. 

mondeling: 
Je hebt vet nodig, maar niet te veel.

Microvoedingsstoffen

Het lichaam heeft minder microvoedingsstoffen nodig. Ze leveren geen energie

maar zijn nodig voor veel processen in het lichaam.

• Vitaminen
  
• Mineralen
  

Vitaminen en Mineralen 

Vitamines en Mineralen  geven geen energie.

Vitaminen 

• Vetoplosbare vitamines: A, D, E en K. Die kan je lichaam opslaan.

• Wateroplosbare vitamines: B1 t/m B12 en C. Die moet je elke dag aanvullen.
  
  Mineralen 
• Mineralen zorgen voor gezondheid, groei en ontwikkeling.
• Van spoorelementen heb je maar weinig nodig.
• Je lichaam maakt zelf geen mineralen.

Mondeling 
Wateroplosbare vitamines: Je lichaam kan deze stoffen

niet goed vasthouden en daarom moet je ze dagelijks

aanvullen.

Water en vezels 

Water en vezels zijn nog twee belangrijke bestanddelen van voeding.

• Water voor de vochtbalans en het transport van voedingstoffen.
  
• Vezels zorgen voor een vol gevoel en helpen bij de stoelgang.
  

Etiketten 

1. Naam
2. Lijst van ingrediënten en additieven
3. Allergenen
4. Voedingswaarde
5. Netto hoeveelheid
6. Houdbaarheid
7. THT (ten minste houdbaar tot)
   TGT (te gebruiken tot)
8. Naam en adres fabrikant/producent

Land van oorsprong of plaats van herkomst

Ingrediënten

Waar het product van gemaakt is.

Het ingrediënt dat er het meest in zit, staat vooraan. 

De fabrikant

Zodat je weet waar je terechtkunt als je een vraag of een klacht hebt.

Bereidingswijze

Hoe je het moet klaarmaken.

Houdsbaarheidsdatum

• TGT: te gebruiken tot
• Staat op verse producten
• Na deze datum mag je het product niet meer gebruiken. Het kan bedorven zijn.

• THT: ten minste houdbaar tot
• Staat op langer houdbare producten
• Na de THT-datum is het product vaak minder lekker

Op het etiket staan ook allergenen

Allergenen zijn stofjes die allergische reacties kunnen geven. Ze komen het lichaam binnen via het eten. 

Allergenen moeten vermeld staan op het product.

Hoe moet je een verpakking weggooien?

Uit sommige producten kunnen weer nieuwe producten gemaakt worden. 

Dit heet recyclen. 

Keurmerk 

Een keurmerk is:  een logo op een product waarmee de fabrikant een bepaalde kwaliteit van dat product belooft.

Mondeling vertellen 

- Afkomstig van biologisch dynamische landbouw

- Dierenwelzijn, natuur en milieu

- Uitgangspunt samenhang tussen mens, plant, dier, bodem en kosmos. 

Keurmerken

Zie pagina 74 in je boek 

Voedingssupplementen 

Voedingssupplementen zijn bedoeld als aanvulling op de dagelijkse voeding.

Deze producten hebben verschillende vormen, zoals: pillen, poeders, druppels,

capsules of drankjes.

Geloof en Voeding 

Islam	geen varkensvlees/alcohol, halal vlees, ramadan.
Jodendom	koosjer eten, geen melk & vlees samen, vastendagen.
Hindoeïsme	vaak vegetarisch, vegetarisch bij feesten, vasten bij rituelen.
Boeddhisme	meestal vegetarisch, geen verslavende producten.
Christendom	eten alles. vasten tussen carnaval en Pasen.

koosher: gespleten hoeven

Aan de slag

Werksheet: Dagmenu (45 min) 

Wie: Alleen 
Hoe: Lees de instructie goed door en maak de opdracht op je computer 

Klaar?: Inleveren via Somtodat/ Teams. 

Praktijk: Keurmerk opdracht. (35 min) 

Keurmerk opdracht.

Kies zelf of je de leerling allen of in skills groep dit opdracht laat maken. Terug te vinden in de bijlagen. 

LET OP!!: NIET dubbelzijdig printen 

Terugkijken 

op de leerdoelen

Ik kan: 

• R: de vijf vakken van de Schijf van Vijf en belangrijke voedingsstoffen benoemen.
• T1: uitleggen waarom je verschillende voedingsstoffen nodig hebt.
• T2: voedingsmiddelen in het juiste vak van de Schijf van Vijf plaatsen.
• I: een maaltijd beoordelen en uitleggen hoe je deze gezonder kunt maken.

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

    Begrippen uit deze les

• Schijf van vijf
• Regels van schijf van vijf 
• Voedingsstoffen 
• Voedingsmiddel 
• Voedingsgewoonten 
• Vegetariërs 
• Veganisten  
• Keurmerk 

Eindslide.

Ruimte voor een afsluitend woord.