Byzantijnse rijk

Byzantijnse rijk
ca. 500 - 1453
1 / 33
next
Slide 1: Slide
GeschiedenisSecundair onderwijs

This lesson contains 33 slides, with interactive quizzes, text slides and 2 videos.

time-iconLesson duration is: 50 min

Items in this lesson

Byzantijnse rijk
ca. 500 - 1453

Slide 1 - Slide

Slide 2 - Slide

'Waarom zag het Oost-Romeinse rijk zichzelf als voortzetting van het Romeinse rijk?'

Welke soort historische vraag is dit?
A
over het verleden
B
over de relatie verleden-heden
C
over totstandkoming van historische kennis
D
over historische beeldvorming

Slide 3 - Quiz

Naam?
- inwoners noemden zichzelf niet 'Byzantijnen', maar Grieken die inwoners waren van het Romeinse rijk

- naam 'Byzantijnse rijk' ontstaan in de renaissance (vroegmoderne tijd) om onderscheid te maken tussen:
  • oorspronkelijke oosten van het verenigde Romeinse rijk
  • Romeinse rijk in het oosten na de val van het WRR

Slide 4 - Slide

Slide 5 - Slide

In welke eeuw bereikte het Byzantijnse rijk een territoriaal* hoogtepunt? 

Slide 6 - Slide

Slide 7 - Link

In welke eeuw bereikte het Byzantijnse rijk een territoriaal hoogtepunt?
A
5de eeuw
B
6de eeuw
C
11de eeuw
D
12de eeuw

Slide 8 - Quiz

Byzantijnse rijk: territoriale* evolutie
330
Constantinopel hoofdstad
395
administratieve opsplitsing O/W door Theodosius I
6de eeuw
veroveringen door Justinianus
-> focus op maritieme ruimte
tot 1453
geleidelijke verschrompeling tot een Grieks rijk / verovering door Turken

Slide 9 - Slide

Grieks vuur
Grieks vuur (ook wel Byzantijns vuur of vloeibaar vuur genaamd) was een wapen van het Byzantijnse rijk. Grieks vuur was een voorloper van modernere wapens als de vlammenwerper en napalm.
Het wapen was een apparaat dat een stroom brandende vloeistof produceerde en over enige afstand kon spuiten. Het wapen bleek zowel op het land als ter zee efficiënt, maar werd voornamelijk gebruikt door de Byzantijnse marine (vluchten van een schip is vaak moeilijker dan vluchten van een veldslag). Vijandige schepen waagden zich vaak niet in de buurt van de Byzantijnse vloot omdat binnen het schootsveld van het Grieks vuur de Byzantijnen zo hevig in het voordeel waren.
Grieks vuur was de sleutel tot veel militaire overwinningen van het Byzantijnse Rijk en was ook een reden dat het rijk zo lang bleef bestaan. Zeker tegen het einde van het rijk, toen er eigenlijk niet meer genoeg inwoners over waren om het rijk effectief te kunnen verdedigen. (Wikipedia, Grieks vuur)
Grieks vuur in gebruik. Illustratie in het 12e-eeuwse manuscript van het werk Samenvatting van de geschiedenis (Grieks: Σύνοψις Ἱστοριῶν) door de laat-11e-eeuwse Griekse historicus Johannes Skylitzes (Grieks: Ἰωάννης Σκυλίτζης, soms Σκυλίτσης), Madrid.

Slide 10 - Slide

330
395
6de eeuw
2de ME (vanaf 1000)
1453
Val van het Byzantijnse rijk
Justinianus
Theodosius deelt rijk in oostelijk en westelijk deel in
Constan-tinopel wordt hoofdstad
Verschrompeling van het Byzantijnse rijk

Slide 11 - Drag question

Justinianus (6de eeuw)
wordt beschouwd als de laatste
Romeinse keizer
  • taal = Latijn
  • wilde eenheid
Romeinse rijk herstellen

527: alleenheerser Romeinse rijk

Slide 12 - Slide

Bronnen over Justinianus: Procopius
• 'Geschiedenis der Oorlogen' 
(Grieks: Υπερ των πολεμων λογοι; Latijn: De Bellis);
• 'Geheime Geschiedenis' 
(oorspronkelijk titelloos; kreeg bekendheid als de Anekdotes [Grieks: Ανεκδοτα]; herontdekt in de jaren twintig van de 17e eeuw in de Vaticaanse Bibliotheek kreeg het de Latijnse titel Historia Arcana).
• 'Over Gebouwen' 
(Grieks: Περι Κτισματων; Latijn: De Aedificiis);
Achtergrondinfo Procopius
Procopius van Caesarea (Latijn: Procopius Caesarensis, Grieks: Προκόπιος ο Καισαρεύς) (Caesarea, kort voor 500 - Constantinopel, na 562) was een prominent Byzantijns geschiedkundige, wetenschapper, juridisch adviseur en letterkundige, die leefde onder de regering van keizer Justinianus I.
Achtergrondinfo 'De Bellis'
Behalve de veldtochten van generaal Belisarius onder Justinianus bevat het ook breedvoerige uitweidingen over geografie en over de geschiedenis van de vreemde volkeren, afgewisseld met wederwaardigheden over het leven in de hoofdstad.

Slide 13 - Slide

Kenmerken van de Byzantijnse samenleving

Focus op de periode van Justinianus

Slide 14 - Slide

Alleenheerser
Keizerlijke alleenheerser naar Romeins model 

Slide 15 - Slide

Belisarius
Flavius Belisarius of ook Belisarios (Grieks: Βελισάριος) (505-565) was waarschijnlijk de grootste generaal van het Oost-Romeinse Rijk c.q. Byzantijnse Rijk. Hij veroverde in naam van Justinianus I van Byzantium een groot deel van het verloren gegane West-Romeinse Rijk terug.
Justinianus
Narses
Narses (Armeens: Նարսես; Grieks: Ναρσής) (Armenië, 478 - Rome, 573) hoorde samen met Belisarius tot de twee grote generaals van keizer Justinianus I van Byzantium, die grotendeels verantwoordelijk waren voor de herovering van Italië op Germaanse stammen in de zesde eeuw.
Maximianus
Patriarch ten tijde van Justinianus
Mozaïek in San Vitale in Ravenna

Slide 16 - Slide

Op welke manieren wordt de status van Justinianus ver-beeld?

Slide 17 - Mind map

Caesaropapisme
= Byzantijnse keizer (= caesar) 
beschouwde zichzelf 
als hoofd van de Byzantijnse kerk (= papa)


Benoemde nieuwe bisschoppen 
(= patriarchen)
Riep concilies bijeen
(= kerkvergaderingen)
Bepaalde gang van zaken in de Byzantijnse kerk

Slide 18 - Slide

benoemde tot eerste bisschop
Keizer
Patriarch van Constantinopel
wijdde elke nieuwe Byzantijnse keizer tot plaatsvervanger van God op aarde

Slide 19 - Slide

Codex Justinianus
- Optekenen van het Romeins recht

- Tijdens de middeleeuwen, en in veel gebieden ook nog nadien, werd dit recht door de rechtswetenschap als een belangrijke rechtsbron beschouwd.
Codex
In de tijd van de Romeinen betekende het woord codex simpelweg boek en kon dus in die tijd ook een niet-juridische inhoud bevatten. Tegenwoordig wordt het echter algemeen als wetboek gezien, door de betekenis die het kreeg in het Codex Justinianus. Hiervan is de term codificatie afgeleid.
Door Accursius, Franciscus, 1182?-1260? (viaf)102317020 - Universiteitsbibliotheek UGent, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=93545091

Slide 20 - Slide

Economie
- Handel 

- Munt: solidus

- Grote steden zijn de draaischijf van de (internationale) economie
Soldij
Het woord soldaat is afgeleid van solidus, omdat de soldaten ermee werden betaald. Hun loon wordt soldij genoemd.
Solidus Byzantijnse rijk, uit de 13de eeuw

Slide 21 - Slide

Byzantijnse architectuur
- Hagia Sophia 

- kathedraal in Constantinopel

- in slechts 5 jaar gebouwd onder Justinianus
Tekening op basis van de beschrijving van Procopius in 537.

Slide 22 - Slide

Koepel-bouw
Centraal grondplan
Mozaïeken
Iconen
Geen kenmerk

Slide 23 - Drag question

Reconstructietekening 
van de Hagia Sophia 
rond 1200
Foto 
van de Ayasofia 
vandaag
Hoe verklaar je het verschil tussen beide?
De Hagia Sophia of Ayasofya (Grieks: Ἁγία Σοφία; "Heilige Wijsheid", Turks: Ayasofya, officieel: Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi: "Hagia Sophia Heilige Grote Moskee")[1] is een voormalige christelijke, oosters-orthodoxe kathedraal, die tegenwoordig als moskee in gebruik is, in de Turkse stad Istanboel. Van 537 tot 1453, toen het huidige Istanbul nog Constantinopel heette, was de Hagia Sophia de grootste kathedraal ter wereld. Na de val van Constantinopel in 1453 werd de kathedraal, onder Otomaans bestuur, het islamitische gebedshuis Ayasofia. In 1934, tijdens het bewind van Atatürk, werd het gebedshuis een museum, en vanaf 2020 werd het opnieuw een moskee. (Wikipedia - Hagia Sophia)
Welk verschil merk je tussen beide?
Op de rechterfoto zie je minaretten, de torentjes waarin de muezzin de moslims oproept tot gebed.

Slide 24 - Slide

Slide 25 - Video

Verschillende bestemmingen Hagia Sophia 
doorheen de tijd
537
Oosters-orthodoxe kerk
Byzantijnen
1203
Rooms-katholieke kathedraal
kruisvaarders
1261
oosters-orthodoxe kerk
Byzantijnen
1453
moskee
Ottomanen
1931
museum (secularisering)
Turken (Atatürk)
2020
moskee
Turken (Erdogan)

Slide 26 - Slide

Continuïteit t.o.v. de bloeiperiode van het Romeinse rijk
Verandering t.o.v. de bloeiperiode van het Romeinse rijk
Sterk centraal leger
Keizer-schap
Caesaro-papisme
Codex Justinianus
Solidus (munt)

Slide 27 - Drag question

Voortzetting Romeinse rijk
Heel wat elementen van continuïteit:
- sterk centraal leger
- keizerschap
- Romeinse wetgeving
- handel met solidus
- grote steden als draaischijf van de internationale economie
...
-> Bekijk het volgende filmpje als samenvatting van dit deel

Slide 28 - Slide

Slide 29 - Video

Conflict tussen oost en west
Het Oosters Schisma - 1054

Slide 30 - Slide

Slide 31 - Slide

Oosters Schisma in 1054
= religieuze breuk* binnen de christelijke kerk in 1054:

  • rooms-katholieke kerk in het westen
  • oosters-orthodoxe kerk in het oosten

Slide 32 - Slide

In hoeverre heb je alles goed begrepen tijdens deze les?
😒🙁😐🙂😃

Slide 33 - Poll