Thema 3_H1 Ruimtelijk beleid is nodig v3

• New lesson editor
• Aardrijkskunde
• Secundair onderwijs

THEMA 3

KIJKEN NAAR DE INRICHTING VAN DE RUIMTE

1 Ruimtelijk beleid is nodig

1 Ruimtelijk beleid is nodig

• Vlaanderen: erg dichtbevolkt

• Verschillende soorten landgebruik naast elkaar

-> conflicten!

• Voorbeelden lokale uitdagingen?

Nieuwe begrippen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Betonstop bespaart Vlaanderen miljarden

1 Ruimtelijk beleid is nodig

1 Ruimtelijk beleid is nodig

• Ook globale uitdagingen!

  • Klimaatverandering

  • Energietransitie

  • Wereldwijde afname van biodiversiteit

Nieuwe begrippen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Landgebruik in Vlaanderen

• Akker- en graslanden: +/- 48%

• Industrie, water, recreatie: elk 2,5 tot 3%

• Bos, struikgewas en moeras: +/- 13%

• Huizen en tuinen: 12,7%

Nieuwe begrippen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Kaart landgebruik (2019)

Nieuwe begrippen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Evolutie landgebruik 2013-2022?

• Akkers 

• Graslanden 

• Huizen en tuinen 

• Bos 

• Industrie 

Nieuwe begrippen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Ruimtebeslag

= ruimte ingenomen door nederzettingen voor huisvesting, industrie, winkels, transportinfrastructuur en recreatieve doeleinden.

-> inclusief tuinen en parken

Nieuwe begrippen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Ruimtebeslag

• Hoog in Vlaanderen: 32,4% (2022)

• Vlaanderen is sterk verstedelijkt

• Ruimtebeslag neemt nog toe:

10 voetbalvelden per dag (2021)

• Gevolg: open ruimte neemt af + raakt versnipperd

Nieuwe begrippen

URL naar ruimtebeslag

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Nieuwe begrippen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Nieuwe begrippen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Versnippering

• open ruimte verbrokkelt tot kleine geïsoleerde gebieden met een verstoring van het leefgebied van planten en dieren

• grenzen tussen stad en platteland vervagen

• oorzaken: lintbebouwing, verspreide bewoning, aanleg van nieuwe infrastructuur

Nieuwe begrippen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Oorzaken van versnippering

Stadsvlucht arbeiders uit vrees voor gezondheid

De Belg heeft een baksteen in de maag

Ruimtelijke ordening in België dateert slechts van 1962!

Meer éénpersoonhuishoudens

Pendelcultuur (bedrijfswagens!)

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Lintbebouwing in Vlaanderen

Gevolgen van versnippering

Waar?

Hasselt – N74

Brugge– N9

= LANDSCHAPSVERVLAKKING!

Gevolgen van versnippering

• Landschapsvervlakking

• Een multiculturele wanorde qua type bebouwing (grote diversiteit)

• Veel open ruimte verdwijnt!

• Kilometerlange files

• Gevaar voor overstromingen

• Dure infrastructuurwerken nodig

• …

Dit is onze buurlanden niet zo extreem!  vroegere start ruimtelijk beleidsvoering.

Nederland

Engeland

Zweden

Ugly Belgian Houses

Belgie VS Nederland

• NL: open ruimte ifv landbouw

Woningwet 1901(ontstaan ruilmtelijke planning)

• BE: meer industrialisatie +

wonen langs verbindingsassen + inzetten op bezitten eigen woning

Wet op ruimtelijke ordening 1962

1885

1 Ruimtelijk beleid is nodig

In Nederland is de bebouwing meer geconcentreerd terwijl die in Vlaanderen meer verspreid en

versnipperd is.

Satellietfoto Belgisch-Nederlands grensgebied

https://uglybelgianhouses.tumblr.com/

This doesn’t add up

Mummy, I’m home!

When you have a beautiful Belgian House but you really want to be on my website.

Looks like a Windows virus

Looks like Frodo finally settled down in the suburbs

When your house is happy to see me

Nieuwe storende elementen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Versnippering is ook een milieuprobleem…

Habitatfragmentatie

Biodiversiteitsverlies

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Versnippering is ook een milieuprobleem…

Door versnippering raken natuurgebieden geïsoleerd van elkaar -> nadelig voor de biodiversiteit.

Oplossing? ecoduct

1 Ruimtelijk beleid is nodig

GIS-tool Limburgse natuurverbindingen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Verharding

• bebouwing, aanleg van opritten

• het ondoordringbaar maken van de bodem waardoor regenwater niet kan infiltreren

• risico op wateroverlast 

• grondwaterreserves moeilijk aangevuld

Nieuwe begrippen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Verharding

• 15% van de oppervlakte in Vlaanderen is verhard: 6% hiervan is bebouwd, 9% niet!

• vooral huizen en tuinen + transport (>60%)

Nieuwe begrippen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Verharding

• gemiddeld 311 m² per person!

• tussen 2013 en 2021:  met 10 m²/inwoner (bevolkingsgroei meegenomen)

Nieuwe begrippen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Typologie van de bebouwing

Driedelinge typologie

• kernen van steden en dorpen met stedelijke kenmerken: 72% inwoners

• verkavelingen en linten (woonwijken en bebouwing langs grote steenwegen): 21% van bevolking

• verspreide bebouwing en alleenstaande gebouwen, vaak in open ruimte: 5%

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Typologie van de bebouwing

Driedelinge typologie

• nevelstad: verbinding van kernen door linten

• veel verspreide bebouwing is nu opgenomen

in kernen en linten door verdere invulling

van vrije percelen (‘opvulregel’ jaren ‘70)

• kernen breiden uit, linten groeien aan en er ontstaan nieuwe kernen

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Typologie van de bebouwing

• open ruimte  door versnipperde bebouwing

• Waar wel nog veel aaneengesloten open ruimte?

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Typologie van de bebouwing

3 woonhuistypes

• gesloten bebouwing

• halfopen bebouwing

• open bebouwing: meest!

Zie HB blz. 263

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Typologie van de bebouwing

3 woonhuistypes

• gesloten bebouwing

• halfopen bebouwing

• open bebouwing: meest!

39% met oppervlakte > 104 m²

Zie HB blz. 263

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Typologie van de bebouwing

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Blijven bouwen = probleem

• Vlaanderen is dichtbebouwd

• aantal kleinere huishoudens  -> aantal woningen  (sterker dan bevolkingsaantal)

• elke inwoner neemt 4x meer bebouwde opp in dan 100 jaar geleden !!

• snelheid waarmee onbebouwde ruimte wordt volgebouwd ≠ houdbaar

Zie HB blz. 263

Arbeiderswoning begin 20e E

1 Ruimtelijk beleid is nodig

• hoge maatschappelijke kosten door verspreide bebouwing of urban sprawl:

- open ruimte onder druk (verharding, versnippering) -> verlies aan ecosystemen

- gezondheidsrisico’s door meer verkeer: luchtvervuiling, lawaaihinder (maatsch. kosten x2)

- hitte-eilandeffect in steden + gezondheidsproblemen

- 10x meer infrastructuur nodig per gebouw

Urban Sprawl Sprawl

Blijven bouwen = probleem

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Blijven bouwen = probleem

-> maatschappelijke kost mobiliteit = 2x zo groot buiten stadskern!

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Blijven bouwen = probleem

-> stedelijk hitte-eiland effect: vergelijking T in stad – platteland? +6°C

https://onderwijs.hetarchief.be/item/3f4km1jh1c

1 Ruimtelijk beleid is nodig

Blijven bouwen = probleem

-> hoe verspreider de bebouwing -> hoe hoger de maatschappelijke kosten

https://www.ruimtemonitor.be/ruimtelijke-kernbegrippen/ruimtebeslag-vl

https://www.vlaanderen.be/statistiek-vlaanderen/ruimtegebruik/landgebruik

https://www.standaard.be/betonwoede/kaart/

https://kaartenruimterapport.omgeving.vlaanderen.be/gebouwen/

https://www.natuurpunt.be/projecten/betonrapport-2024