2.6 Werkloos

• New lesson editor
• Bedrijfseconomie
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Leerroute 6

Arbeidsmarkt en werkgelegenheid

Open met de centrale vraag: hoe kan de overheid via kosten en vraag invloed hebben op banen? Laat leerlingen denken aan werkgevers én werknemers.

Leerdoel

Ik kan uitleggen hoe lagere loonkosten, hogere overheidsbestedingen, loonkostensubsidie en subsidie voor kinderopvang de arbeidsmarkt en de werkgelegenheid kunnen beïnvloeden.

Arbeidsmarkt: vraag en aanbod

• Vraag naar arbeid komt van werkgevers

• Aanbod van arbeid komt van mensen die willen werken

• Op de arbeidsmarkt ontmoeten vraag en aanbod elkaar

• Werkgelegenheid hangt af van hoeveel arbeid bedrijven willen inhuren en hoeveel mensen beschikbaar zijn

Houd het eenvoudig: werkgevers vragen arbeid, huishoudens bieden arbeid aan. Vermijd nu nog ingewikkelde marktmodellen.

Waarom loonkosten ertoe doen

• Loonkosten zijn kosten van personeel voor een werkgever

• Als arbeid goedkoper is, wordt aannemen aantrekkelijker

• Bedrijven vergelijken personeelskosten met wat arbeid oplevert

• Lagere loonkosten kunnen dus leiden tot meer vraag naar arbeid

Je kunt noemen dat loonkosten breder zijn dan alleen brutoloon, maar houd de kern hier: lagere kosten maken extra personeel eerder rendabel.

Lagere loonkosten → meer banen

Lagere loonkosten betekenen dat een werkgever minder hoeft te betalen voor dezelfde hoeveelheid arbeid. Daardoor kan het aantrekkelijker worden om extra werknemers aan te nemen, vooral in sectoren waar veel personeel nodig is. De vraag naar arbeid kan dan stijgen en de werkgelegenheid groeien.

Benadruk dat dit niet automatisch altijd gebeurt: het effect is het grootst als bedrijven ook voldoende werk en klanten verwachten.

Voorbeeld: winkel of restaurant

• Een winkel of restaurant werkt met veel personeel

• Bij lagere loonkosten dalen de kosten per werknemer

• De ondernemer kan makkelijker een extra medewerker inzetten

• Dat kan zorgen voor meer openingstijden, service en banen

Gebruik een herkenbaar voorbeeld: horeca, supermarkt, kapsalon of bezorgbedrijf. Daar zien leerlingen snel waarom personeelskosten belangrijk zijn.

Wat is loonkostensubsidie?

• Loonkostensubsidie is geld van de overheid voor werkgevers

• Daardoor worden werknemers voor bedrijven goedkoper

• Het is dus een middel om arbeid betaalbaarder te maken

• Werkgevers kunnen hierdoor eerder iemand aannemen of in dienst houden

Koppel dit expliciet aan het vorige deel: lagere loonkosten en loonkostensubsidie werken via hetzelfde economische idee, namelijk goedkoper personeel.

Hoe loonkostensubsidie werkt

Overheidssubsidie verlaagt de kosten van arbeid voor werkgevers. Als een werknemer voor een bedrijf minder kost, stijgt de kans dat die werknemer wordt aangenomen. Zo kan de vraag naar arbeid toenemen en kan de werkgelegenheid groeien.

Noem eventueel dat dit vooral effect kan hebben bij groepen die moeilijker aan werk komen, maar houd de uitleg algemeen als de klas nog geen doelgroepenbeleid heeft gehad.

Gevolgen voor banen en inkomens

• Meer aannames betekenen vaak meer werkgelegenheid

• Mensen die werk vinden, krijgen inkomen uit arbeid

• Dat inkomen kunnen zij weer uitgeven in de economie

• Zo kan een maatregel voor werkgevers ook bredere economische effecten hebben

Leg kort uit dat inkomen en bestedingen elkaar kunnen versterken, zonder af te dwalen naar de volledige conjunctuurtheorie.

Hogere overheidsbestedingen

• De overheid kan zelf meer geld uitgeven

• Bijvoorbeeld aan zorg, onderwijs, openbaar vervoer of bouwprojecten

• Daardoor ontstaat extra vraag naar goederen en diensten

• Bedrijven en instellingen hebben dan vaker extra personeel nodig

Maak duidelijk dat dit een andere route is dan lagere loonkosten: niet via goedkopere arbeid, maar via meer vraag in de economie.

Extra vraag zorgt voor werk

• Meer overheidsuitgaven betekenen meer opdrachten

• Meer opdrachten vragen om productie en personeel

• Daardoor stijgt de vraag naar arbeid

• Werkgelegenheid kan toenemen in betrokken sectoren

Je kunt het causale pad hardop benoemen: overheidsbestedingen → meer vraag → meer productie → meer arbeid.

Voorbeeld: bouwen en zorg

Als de overheid investeert in woningen, wegen of scholen, krijgen bouwbedrijven meer werk. Als de overheid meer uitgeeft aan zorg, kunnen zorginstellingen extra personeel inzetten. In beide gevallen zorgt hogere vraag voor meer werkgelegenheid.

Gebruik sectoren die leerlingen kennen. Laat zien dat het niet alleen om bedrijven gaat, maar ook om publieke en semipublieke instellingen.

Effect op inkomens

• Meer werk betekent voor meer mensen loon en inkomen

• Dat inkomen wordt weer besteed aan producten en diensten

• Daardoor kan de vraag in de economie verder toenemen

• Zo kan werkgelegenheid zich verder uitbreiden

Benadruk dat hogere overheidsbestedingen niet alleen direct banen kunnen opleveren, maar ook indirect via extra bestedingen van huishoudens.

Subsidie voor kinderopvang

• Kinderopvang kost geld voor ouders

• Met subsidie worden die kosten lager

• Daardoor wordt werken financieel aantrekkelijker

• Meer ouders kunnen besluiten om te gaan werken of meer uren te werken

Maak duidelijk dat dit vooral invloed heeft op het aanbod van arbeid: meer mensen zijn bereid of in staat om arbeid aan te bieden.

Meer arbeidsparticipatie

• Arbeidsparticipatie is het meedoen aan betaald werk

• Goedkopere kinderopvang verlaagt een drempel om te werken

• Vooral ouders kunnen makkelijker werk en zorg combineren

• Het aanbod van arbeid op de arbeidsmarkt kan daardoor stijgen

Noem eventueel dat dit vaak gaat om extra uren werken, niet alleen om wel of niet werken.

Voorbeeld: werken loont meer

Stel dat een ouder een groot deel van het loon kwijt is aan kinderopvang. Dan levert extra werken weinig op. Met subsidie dalen de opvangkosten, blijft er meer inkomen over en wordt werken of extra uren maken aantrekkelijker.

Gebruik hier het idee van financiële prikkel: als netto overblijvend inkomen stijgt, neemt de bereidheid om arbeid aan te bieden toe.

Vraag naar arbeid en aanbod van arbeid

• Lagere loonkosten en loonkostensubsidie beïnvloeden vooral de vraag naar arbeid

• Hogere overheidsbestedingen vergroten via extra vraag ook de vraag naar arbeid

• Subsidie voor kinderopvang beïnvloedt vooral het aanbod van arbeid

• Samen kunnen deze maatregelen de werkgelegenheid vergroten

Dit is de verbindende overzichtsslide. Laat leerlingen het onderscheid scherp zien tussen beleid dat werkgevers prikkelt en beleid dat werknemers prikkelt.

Vier maatregelen vergeleken

• Lagere loonkosten: arbeid wordt goedkoper voor werkgevers

• Loonkostensubsidie: overheid helpt werkgevers bij personeelskosten

• Hogere overheidsbestedingen: meer vraag naar productie en personeel

• Subsidie voor kinderopvang: werken wordt aantrekkelijker voor ouders

Gebruik deze slide als samenvatting van de economische samenhang: kosten, vraag naar arbeid, aanbod van arbeid en werkgelegenheid.

Begrippen

arbeidsmarkt - de markt waarop vraag naar arbeid en aanbod van arbeid samenkomen

werkgelegenheid - het aantal banen of de hoeveelheid werk in een economie

vraag naar arbeid - de hoeveelheid arbeid die werkgevers willen inhuren

aanbod van arbeid - de hoeveelheid arbeid die mensen willen en kunnen aanbieden

loonkosten - de kosten van personeel voor een werkgever

loonkostensubsidie - subsidie waarmee de overheid arbeid voor werkgevers goedkoper maakt

arbeidsparticipatie - de mate waarin mensen deelnemen aan betaald werk

Begrippen

overheidsbestedingen - uitgaven van de overheid aan goederen, diensten en projecten

subsidie voor kinderopvang - financiële steun waardoor kinderopvang goedkoper wordt voor ouders

inkomen uit arbeid - geld dat iemand verdient met werken

werkgever - een bedrijf of organisatie die werknemers in dienst neemt

werknemer - iemand die arbeid verricht en daarvoor loon ontvangt