Indirecte zorg: mentaal welbevinden

• New lesson editor
• Zorg en Welzijn
• Middelbare school
• mavo
• Leerjaar 4

LEF! Take care

p 81-95

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe je zorg draagt voor je mentaal welbevinden met de geluksdriehoek, een weekplanning en gezonde keuzes in het dagelijks leven.

Wat komt in je op bij mentaal welbevinden?

Gebruik de woorden als instap. Pik zowel positieve woorden als woorden zoals stress, druk of rust op en koppel daarna aan de lesdoelen.

Wat is mentaal welbevinden?

Mentaal welbevinden is de mate waarin je je goed in je vel en gelukkig voelt.

Het gaat niet alleen over geen problemen hebben, maar ook over:

• kunnen omgaan met dagelijkse situaties

• je talenten kunnen gebruiken

• je nuttig voelen

• je verbonden voelen met anderen

Positieve geestelijke gezondheid

Er is sprake van positieve geestelijke gezondheid als je:

• in het dagelijks leven goed kunt functioneren

• met kleine stressvolle situaties kunt omgaan

• het gevoel hebt dat je je capaciteiten gebruikt

• gezonde relaties kunt opbouwen

Gebruik het voorbeeld uit de leerinhoud: examenstress kan aanwezig zijn, maar voelt beheersbaar. Benadruk dat stress niet altijd betekent dat het slecht gaat.

Optimale geestelijke gezondheid

Van optimale geestelijke gezondheid spreek je als:

• je weinig of geen psychologische klachten ervaart

• én je positief geestelijk gezond bent

Voorbeelden van klachten die het mentaal welbevinden kunnen verstoren:

• depressieve gevoelens

• burn-out

• angstklachten

Houd het eenvoudig en vermijd diagnostische verdieping. Het doel is onderscheid maken tussen je goed voelen en psychische klachten ervaren.

Noteer oorzaken, redenen of gebeurtenissen die je ongelukkig maken (TC p82)

Casus: Merrith

Merrith is 15 jaar, doet aan topsport en studeert in 4 STEM-wetenschappen.

De laatste maanden voelt ze zich niet goed. De druk van school, sociale media en atletiek weegt zwaar. Ze wil alles perfect doen, slaapt weinig en moet vaak overgeven. Ze heeft een strakke planning gemaakt met weinig vrije tijd. Ze wil zich weer gelukkig voelen maar weet niet hoe aan te pakken.

LEF! TC p 81

Wat zijn de behoeften en wensen van Merrith? (TC p81)

Wat zijn eventuele moeilijkheden? (Tc p81)

Hoe denk je dat je de gezondheid van Merrith kunt bevorderen of ondersteunen? (TC p81)

Merrith: behoeften en moeilijkheden (TC p81)

Behoefte en wens

Merrith wil zich weer gelukkig voelen.

Moeilijkheden

• ze legt de lat erg hoog

• ze heeft weinig vrije tijd

• ze ervaart lichamelijke signalen

• haar omgeving ziet haar problemen niet

Koppel terug naar de probleemstelling uit de leerinhoud: behoeften en wensen benoemen, moeilijkheden herkennen en ondersteuning voorstellen.

Wat kan Merrith helpen? (TC p81)

Mogelijke manieren om haar gezondheid te bevorderen:

• de lat minder hoog leggen

• meer rust en slaap inplannen

• erover praten met ouders, vrienden of school

• hulp zoeken als het niet beter gaat

• tijd maken voor ontspanning zonder prestatiedruk

Blijf dicht bij de voorbeelden uit de bron: hulp zoeken, erover praten, planning aanpassen en verwachtingen milder maken.

Wanneer spreek je van optimale geestelijke gezondheid?

A

Veel vrienden hebben

B

Geen stress voelen

C

Geen of minimale psychologische klachten

D

Altijd gelukkig zijn

Toetst het verschil tussen je goed voelen, stress ervaren en psychologische klachten hebben.

Merrith en mentaal welbevinden

Merrith wil zich weer gelukkig voelen. Ze legt de lat erg hoog. Wat haar kan helpen, is meer rust inplannen en erover praten met mensen die ze vertrouwt.

gelukkig

lat

rust

praten

boos

druk

schermtijd

zwijgen

Sluit aan bij de casus van Merrith: behoefte benoemen, moeilijkheden herkennen en passende hulp voorstellen.

De geluksdriehoek

De geluksdriehoek is een hulpmiddel om na te denken over gelukkig zijn.

Twee belangrijke ideeën:

• je kunt een deel van je geluk zelf beïnvloeden

• je hoeft niet altijd perfect geluk na te streven

Niet alles heb je in handen

Een deel van je geluk kun je niet zelf kiezen.

Dat deel hangt mee af van:

• het nest waarin je opgroeit

• je genen

• je mentale en lichamelijke gezondheid

• je financiële mogelijkheden

Leg uit dat dit geen excuus is, maar ook geen schuldvraag. Sommige factoren beïnvloeden je welbevinden zonder dat je ze zelf gekozen hebt.

Drie bouwblokken van geluk

De geluksdriehoek werkt met drie bouwblokken:

• je goed omringd voelen

• je goed voelen

• jezelf kunnen zijn

Samen helpen ze je werken aan je mentaal welbevinden.

1.Je goed omringd voelen

• steun vinden bij anderen

• iets betekenen voor elkaar

• je verbonden voelen

• dankbaar zijn voor elkaar

Waarom belangrijk?

Wat betekent het?

Goede relaties met familie, vrienden en anderen kunnen helpen bij stress, moeilijke momenten en dagelijkse problemen.

2.Jezelf kunnen zijn

• weten wat jij belangrijk vindt

• trots zijn op wie je bent

• vertrouwen hebben in wat je kunt

• gaan voor doelen die bij jou passen

Wat betekent het?

Waarom belangrijk?

Wie zichzelf kan zijn, voelt vaak meer richting, zelfvertrouwen en rust.

3.Je goed voelen

Wat betekent het?

Waarom belangrijk?

• gedachten leren loslaten

• lief zijn voor jezelf

• energie halen uit fijne activiteiten

• leren ontspannen

Je goed voelen helpt om beter om te gaan met stress, tegenslagen en druk van buitenaf.

Je kunt hier kort de link leggen met veerkracht uit de leerinhoud: hoe beter je hiermee omgaat, hoe sterker je veerkracht vaak is.

Welke uitspraak over geluk past bij de geluksdriehoek?

A

Je moet perfect gelukkig zijn

B

Je kunt alles zelf kiezen

C

Niemand beïnvloedt jouw geluk

D

Een deel kun je zelf beïnvloeden

De foutopties sluiten aan bij veelvoorkomende misverstanden: alles zelf in handen hebben of altijd perfect geluk moeten nastreven.

De bouwblokken van de geluksdriehoek

De geluksdriehoek bestaat uit drie bouwblokken. Je goed omringd voelen gaat over steun en verbondenheid. Je goed voelen helpt bij stress en tegenslag. Jezelf kunnen zijn geeft vaak meer richting en zelfvertrouwen.

omringd

goed

zijn

gezien

sterk

presteren

werken

Controleert of leerlingen de drie bouwblokken en hun betekenis kunnen herkennen.

Sleep de begrippen naar de juiste plaats in het cirkeldiagram over geluk. (TC p 82)

Opgroeien in een warm nest

Mentale en lichamelijke gezondheid

Je eigen geluk dat je zelf in handen hebt

Financiële mogelijkheden

Welke twee ingangspunten van de geluksdriehoek zijn correct? (Tc p83)

A

Je "gelukkig voelen" is iets wat je voor een stuk zelf kan beïnvloeden

B

Je kan pas gelukkig zijn als ik veel vrienden heb.

C

Geld maakt gelukkig.

D

Je hoeft niet altijd perfect geluk na te streven.

Noteer wat men bedoelt met: "Het deel van je geluk dat je zelf niet in handen hebt".(Tc p83)

Noteer op (TC p83 ) de bouwblokken van geluk in de geluksdriehoek.

Wat stelt de oranje bol afzonderlijk op de geluksdriehoek voor? (TC p84)

Sleep de omschrijvingen en voorbeelden naar de juiste bouwsteen van de geluksdriehoek (TC p84)

Je goed voelen-emotioneel welbevinden

Jezelf kunnen zijn-zelfrealisatie

Je goed omringd voelen-sociaal welbevinden

Positieve gevoelens, innerlijke rust en levenstevredenheid. Door lief te zijn voor jezelf en activiteiten te doen die je graag doet.

Warme en betrouwbare relaties hebben. Steun vinden aan elkaar, iets betekenen,...

Jezelf aanvaarden en weten wat je belangrijk vindt. Door trots te zijn en je doelen na te streven.

Opdracht:Scan en doe de test, noteer de resultaten op p 85 TC en vul ook jouw tools aan.

Je weekplanning onder de loep

Een weekplanning maakt zichtbaar hoe jij je tijd verdeelt.

In de leerinhoud worden deze onderdelen bekeken:

• school en huiswerk

• sport en ontspanning

• eten

• familie en vrienden

• beeldschermtijd

• slaap en rust

De interactieve uitwerking komt later; deze slide introduceert alleen waarom de weekplanning belangrijk is voor indirecte zorg en zelfreflectie.

Opdracht: (TC p82)

Vul de gedetailleerde weekplanning in van wat je doet tijdens een schoolweek.

Waarom een planning helpt

Met een planning kun je nagaan:

• waar je veel tijd aan besteedt

• of er genoeg balans is

• wat energie geeft

• wat stress geeft

• wat je kunt aanpassen

Sport en ontspanning (TC p87)

Vul de vragen in (boek Lef!)

Sport en ontspanning kunnen positief bijdragen aan mentaal welbevinden.

Richtlijnen:

• dagelijks minstens 60 minuten licht tot matig intensief bewegen

• 3 keer per week 30 minuten hoog intensief bewegen

Ontspanning zonder beeldscherm blijft ook belangrijk.

In één screenshot staat 50 minuten, in een andere 60 minuten. Gebruik 60 minuten als meest gangbare richtlijn binnen de aangeleverde inhoud, maar vermeld dit niet expliciet aan leerlingen.

School en huiswerk

School kan tegelijk kansen en druk geven.

Belangrijke vragen zijn:

• hoeveel tijd gaat naar schoolwerk?

• hoe voel je je op school?

• geeft school je positieve of negatieve stress?

• werk je voldoende, of net te veel?

Benadruk het onderscheid tussen positieve stress en negatieve stress zoals in de bron vermeld.

Eten en sociale momenten

Eten

• op vaste tijdstippen eten kan structuur geven

• eten en drinken beïnvloeden hoe je je voelt

• eetgedrag kan beïnvloed worden door sociale media, vrienden en familie

Eten is voor veel mensen ook een sociaal moment. Samen eten kan verbondenheid en rust geven.

Sociaal aspect

Familie en vrienden

Familie en vrienden kunnen een belangrijke steun zijn.

Denk aan:

• tijd samen doorbrengen

• met vragen of problemen terechtkunnen

• steun voelen

• jezelf kunnen zijn

• soms ook stress ervaren in relaties

Beeldschermtijd

Beeldschermen kunnen helpen bij ontspanning, maar ook invloed hebben op:

• slaap

• beweging

• gezond eten

• stress

Richtlijnen:

• liefst beperken tot ongeveer 3 uur per dag

• dit blijft persoonsgebonden

Slaap en rust

Slaap en rust zijn nodig voor je lichaam en je hoofd.

Richtlijn uit de leerinhoud:

• 8 tot 10 uur slaap per nacht

Vragen die daarbij horen:

• heb je een vaste slaaproutine?

• voel je je uitgerust?

• wat beïnvloedt je slaap, zoals stress of school?

Gezondheidsdeterminanten (TC p93)

Gezondheidsdeterminanten zijn factoren die je mentale welbevinden beïnvloeden.

Voorbeelden:

• omgeving: vrienden, familie, sociale media

• leefstijl: rust nemen, bewegen, slapen, eten

Die factoren kunnen een positieve of negatieve invloed hebben.

Houd de uitleg functioneel. Noem alleen voorbeelden die in de aangeleverde inhoud terugkomen.

Goede voornemens maken (TC p93)

Na het bekijken van je planning kun je concrete voornemens maken.

(Noteer je eigen antwoorden in boek LEF!)

Voorbeelden van goede voornemens: (persoonlijk)

• meer rust inplannen

• schermtijd beperken

• vaker bewegen

• meer tijd nemen voor vrienden of familie

• je planning aanpassen aan gezondheidsrichtlijnen

De bron vraagt vijf goede voornemens. Op de slide volstaan voorbeeldrichtingen zonder leerlingen al te laten invullen.

Welke factoren van Lalonde zouden

je kunnen helpen om die voornemens

te bereiken? (TC p93) noteer in boek

Zorg dragen voor jezelf

Je mentaal welbevinden versterken kan door:

• de geluksdriehoek toe te passen

• je weekplanning te bekijken en bij te sturen

• tips te zoeken voor concrete situaties thuis, op school en in je vrije tijd

• aandacht te hebben voor veerkracht

Verwijs mondeling naar de genoemde websites uit de leerinhoud als bron van tips, zonder extra inhoud toe te voegen op de slide.

Welke richtlijn over slaap is correct?

A

5 tot 6 uur

B

8 tot 10 uur

C

10 tot 12 uur

D

Zolang je niet moe bent

Korte kennischeck binnen het blok over weekplanning en gezonde keuzes.

Gezonde keuzes in je planning

In een weekplanning kijk je naar school en huiswerk, sport en ontspanning, familie en vrienden, beeldschermtijd en slaap en rust. Beeldschermtijd beperk je liefst tot ongeveer 3 uur per dag. Bewegen doe je best dagelijks minstens 60 minuten.

school

slaap

3 uur

60 minuten

2 uur

30 minuten

ontbijt

werkdruk

Bundelt de kern van het subtopic: planning, schermtijd, slaap en bewegen.

Wat is een gezondheidsdeterminant?

A

Een factor die invloed heeft

B

Een vast slaapschema

C

Een soort sportoefening

D

Een persoonlijk voornemen

Laat leerlingen het begrip koppelen aan voorbeelden zoals omgeving en leefstijl.

Wat neem jij mee uit deze les?

Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen één concreet inzicht noemen, bijvoorbeeld over de geluksdriehoek, planning, slaap, schermtijd of hulp zoeken.

Wat hielp jou het best om dit te begrijpen?

Gebruik dit als exit ticket om zicht te krijgen op wat werkte in de les: casus, meerkeuzevragen, voorbeelden, schema van de geluksdriehoek, enzovoort.

Welk deel vond jij nog het moeilijkst?

Geeft info over moeilijke stukken voor remediëring. Mogelijke antwoorden: verschil tussen positief en optimaal, bouwblokken van geluk, richtlijnen, planning aanpassen.

Begrippenlijst

mentaal welbevinden - de mate waarin je je goed in je vel en gelukkig voelt

positieve geestelijke gezondheid - goed kunnen functioneren en omgaan met gewone stress

optimale geestelijke gezondheid - weinig of geen psychologische klachten én positief geestelijk gezond zijn

geluksdriehoek - hulpmiddel om te werken aan je geluk en mentaal welbevinden

veerkracht - hoe goed je omgaat met stress, tegenslagen en moeilijke gebeurtenissen

gezondheidsdeterminanten - factoren die je gezondheid positief of negatief beïnvloeden

weekplanning - overzicht van hoe je je tijd tijdens een week verdeelt