2.3 Massa en volume

• Natuurkunde
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 2

2.3 massa en volume

2.3 massa en volume

Welkom 2Mavo: Programma 12/11

• Volgens plattegrond gaan zitten
• Nask Boek A + Nask schrift + rekenmachine op tafel
• Herhalen 2.2 (5 min)
• Uitleg 2.3 + 2.4 (7 min)
• Maken Opdrachten 2.3 (20 min)

Herhaling 2.2

• Zuivere stof of mengsel
• Moleculen
• Oplossing
• Suspensie
• Extraheren
• Filtreren

2.2 Filtreren en extraheren

- Filtreren: Scheiding op basis van deeltjesgrootte

-Extraheren: scheiding op basis van oplosbaarheid

Filtreren

- Giet een oplosmiddel door het filter

- Deeltjes blijven achter in het filter (residu)

- Geur-, kleur- en smaakstoffen worden meegenomen 

door het oplosmiddel (wordt filtraat)

Leerdoelen 2.3

1. Je kunt de massa van een hoeveelheid stof bepalen.
2. Je kunt het volume van een hoeveelheid vloeistof bepalen. Je kunt het volume van een rechthoekig voorwerp en een cilinder berekenen.
3. Je kunt het volume van een voorwerp met een onregelmatige vorm bepalen.

Volume en massa bepalen

Theorie Massa en Volume

Practicum Massa en Volume

Op tafel: rekenmachine, Nask boek A, geodriehoek

2.3 Massa

Hoe zwaar iets weegt in kilogram (kg) of gram (g)

Massa meet je met een weegschaal in gram (g) of kilogram (kg)

1 ton = 1000 kg

1 kg = 1000 g

1 g = 1000 mg

2.3 Volume

Volume zegt iets hoeveel ruimte een voorwerp inneemt (inhoud)

Eenheid  volume vloeistoffen: liter (L) of milliliter (mL)

Eenheid volume vaste stoffen + gassen: kubieke meter (m³) of kubieke centimeter (cm3)

Volume bepalen met onderdompelmethode of formule (lxbxh)

Onthoud: 

1 dm³ = 1 L

1 cm³ = 1 mL

Volume berekenen

Onregelmatige vaste vorm

Wat ga je nu doen?

in 2-tallen Practicum Massa en Volume

Op tafel: rekenmachine, Nask boek A, geodriehoek

Zonder vaste vorm: vloeistoffen

Leerdoelen H 2.4 Dichtheid

1. Je kunt uitleggen wat de dichtheid van een stof is.
   
2. Je kunt uitleggen dat dichtheid een stofeigenschap is.
   
3. Je kunt de dichtheid van een stof berekenen als de massa en het volume gegeven zijn.
   
4. Je kunt aan de hand van de dichtheid van stoffen uitleggen of een stof zinkt, zweeft of drijft

Dichtheid

Hier heb je 8 bolletjes in 1 cm3 dus kleinere dichtheid.

Dichtheid = 8

$$\frac{g}{c{m}^3}$$

Hier heb je 27 bolletjes in 1 cm3 dus grotere dichtheid.

Dichtheid = 27

$$\frac{g}{c{m}^3}$$

Dichtheid is massa in gram van 1 cm3

Grootheid is dichtheid

Eenheid is g/cm3

Dichtheid

Dichtheid: massa van 1 cm³ van de stof. 

Dichtheid: gram per kubieke centimeter (g/cm³)

Massa: gram (g)

Volume: kubieke centimeter (cm³)

                 

Bereken het volume:
de beginstand is 60 ml en eindstand is 78 ml.

Bereken de dichtheid:
het volume is 18 cm^3 en de weegschaal geeft 204,3 g aan.
Gebruik de 5 rekenstappen.

Antwoord oefenvraag

1. Gegeven: Volume = 18 ml = 18 cm3
2. Gevraagd: Dichtheid in g/cm3
3. Formule: Dichtheid = massa : Volume
4. Berekening: Dichtheid = 204,3 : 18
5. Antwoord: Dichtheid = 11,35 g/cm3

Dit schaakstuk zou van lood gemaakt kunnen zijn. 

(opzoeken in tabel 1 blz. 59)

Wat ga je nu doen?

• Maken Opdrachten 2.4 (1 t/m 9) (10 min)
• Proef 2 uitvoeren
  

Wat ga je nu doen?

• Bestuderen theorie 2.3 
• maken opdracht 1 t/m 12 (blz. 53 t/m 56)
• Werk in stilte!
• Klaar? Test Jezelf 2.3 maken in Nova Online

Noteer in je Plenda huiswerk volgende les: Lezen theorie 2.4 + maken Opdrachten (1 t/m 9)

Programma 22/11

1. Herhalen 2.2 (5 min)
2. Uitleg 2.3 + 2.4 (10 min)
3. Maken Opdrachten 2.3 + 2.4 + Huiswerk controle 2.1 + 2.2 Tijd: (15 min)
4. Toets H1+3 bespreken (15 min)

Huiswerk niet af of spullen niet bij je? Vanmiddag na schooltijd in lokaal 28 huiswerk maken voor Nask!

Herhaling 2.2

• Zuivere stof of mengsel
• Moleculen
• Oplossing
• Suspensie
• Extraheren
• Filtreren

2.2 Filtreren

- Scheiding op basis van deeltjesgrootte

- Giet een oplosmiddel door het filter

- Deeltjes blijven achter in het filter (residu)

- Geur-, kleur- en smaakstoffen worden

    meegenomen door het oplosmiddel

    (wordt filtraat)

Leerdoelen 2.3

1. Je kunt de massa van een hoeveelheid stof bepalen.
2. Je kunt het volume van een hoeveelheid vloeistof bepalen. 
3. Je kunt het volume van een rechthoekig voorwerp  berekenen.
4. Je kunt het volume van een voorwerp met een onregelmatige vorm bepalen.

Leerdoelen 2.3

• Je kunt de massa van een hoeveelheid stof bepalen.
• Je kunt het verschil tussen massa en gewicht uitleggen.
• Je kunt het volume van een hoeveelheid vloeistof bepalen. Je kunt het volume van een rechthoekig voorwerp en een cilinder berekenen.
• Je kunt het volume van een voorwerp met een onregelmatige vorm bepalen.

2.3 Massa

Massa: Hoe zwaar iets weegt in kilogram (kg) of gram (g)

Massa meet je met een weegschaal

1 ton = 1000 kg

1 kg = 1000 g

1 g = 1000 mg

2.3 Volume

Volume: hoeveel ruimte een voorwerp inneemt (inhoud)

De eenheid van volume is liter (L) of milliliter (mL)

Volume bepalen met onderdompelmethode of formule (lxbxh)

Onthoud: 

1 dm³ = 1 L

1 cm³ = 1 mL

Het symbool van volume is

1. V
2. L
3. v
4. dm3

Programma 4/12

1. Herhalen 2.3 (2 min)
2. Uitleg 2.4 (3 min)
3. Practicum dichtheid uitvoeren in 2-tallen (25 min)

Huiswerk voor volgende week maandag: 

Bestuderen theorie 2.4 + maken 1 t/m 9 blz. 61-63

Huiswerkcontrole: Alle opdrachten van 2.1 t/m 2.4 moeten af zijn !

Volume berekenen rechthoekige voorwerpen:

regelmatige vaste vorm

Onregelmatig gevormde voorwerpen

Zonder vaste vorm: vloeistoffen

2.4 Dichtheid

2.4 Dichtheid

Welkom 2Mavo: Programma 

• Volgens plattegrond gaan zitten
• Nask Boek A + Nask schrift + rekenmachine op tafel
• Plenda op tafel
• Huiswerk: Test Jezelf 2.4 maken Online
• Toets H2: Woe 15/1
• Uitleg 2.4 (7 min)
  
• Maken Opdrachten 2.4 (30 min)

Leerdoelen H 2.4 Dichtheid

1. Je kunt uitleggen wat de dichtheid van een stof is.
   
2. Je kunt uitleggen dat dichtheid een stofeigenschap is.
   
3. Je kunt de dichtheid van een stof berekenen als de massa en het volume gegeven zijn.
   
4. Je kunt aan de hand van de dichtheid van stoffen uitleggen of een stof zinkt, zweeft of drijft

2.4 Dichtheid

Is aluminium lichter dan goud?

Dichtheid is massa in gram van 1 cm3

Grootheid is dichtheid

Eenheid is g/cm3

Dichtheid

Dichtheid: massa van 1 cm³ van de stof. 

Dichtheid: gram per kubieke centimeter (g/cm³)

Massa: gram (g)

Volume: kubieke centimeter (cm³)

                 

Bereken het volume:
de beginstand is 60 ml en eindstand is 78 ml.

Bereken de dichtheid:
het volume is 18 cm^3 en de weegschaal geeft 204,3 g aan.
Gebruik de 5 rekenstappen.

Antwoord oefenvraag

1. Gegeven: Volume = 18 ml = 18 cm3
2. Gevraagd: Dichtheid in g/cm3
3. Formule: Dichtheid = massa : Volume
4. Berekening: Dichtheid = 204,3 : 18
5. Antwoord: Dichtheid = 11,35 g/cm3

Dit schaakstuk zou van lood gemaakt kunnen zijn. 

(opzoeken in tabel 1 blz. 59)

Wat ga je nu doen?

• Maken Opdrachten 2.4 (1 t/m 9) (20 min)
• Klaar? Nakijken opdrachten 2.3 + 2.4 (10 min)
  
• Klaar? Maken Test Jezelf 2.4 Online (7 min)

Programma 4/12

1. Herhalen 2.3 (2 min)
2. Uitleg 2.4 (3 min)
3. Practicum dichtheid uitvoeren in 2-tallen (20 min)

Woensdag 13 December Toets H2

Huiswerk voor volgende week maandag: 

Bestuderen theorie 2.4 + maken 1 t/m 9 blz. 61-63

Huiswerkcontrole: Alle opdrachten van 2.1 t/m 2.4 moeten af zijn !

Aan de slag!

• PO dichtheid afmaken (10 min)
• Nakijken huiswerk H2 (5 min)
• Oefentoets H2 maken (20 min)
• Oefentoets H2 nakijken (10 min)

Volume berekenen rechthoekige voorwerpen:

Onregelmatig gevormde voorwerpen

Zonder vaste vorm: vloeistoffen

Dichtheid is massa in gram van 1 cm3

Grootheid is dichtheid

Eenheid is g/cm3

Dichtheid

Dichtheid: massa van 1 cm³ van de stof. 

Dichtheid: gram per kubieke centimeter (g/cm³)

Massa: gram (g)

Volume: kubieke centimeter (cm³)

                 

Aan de slag!

• PO dichtheid afmaken (10 min)
• Nakijken huiswerk H2 (5 min)
• Oefentoets H2 maken (20 min)
• Oefentoets H2 nakijken (10 min)

Aan de slag!

• Herhalen H2
• Oefentoets H2 afmaken
• Test Jezelf 2.1 t/m 2.4 afmaken indien je het nog niet hebt gedaan
• Nakijken H2 indien je het nog niet hebt gedaan
• Oefentoets H2 in Nova Online maken

Aan de slag!

• Aantekeningen 2.4 (5 min)
• Deel 1: PO dichtheid maken (35min)

Volume berekenen rechthoekige voorwerpen:

Onregelmatig gevormde voorwerpen

Zonder vaste vorm: vloeistoffen

Dichtheid

Dichtheid: massa van 1 cm³ van de stof. 

Dichtheid: gram per kubieke centimeter (g/cm³)

Massa: gram (g)

Volume: kubieke centimeter (cm³)

                 

Dichtheid is massa in gram van 1 cm3

Grootheid is dichtheid

Eenheid is g/cm3

Aan de slag!

• In 2-tallen deel 1: PO dichtheid maken (35min)
• Hoe: fluisterend

Noteer in je Plenda

Huiswerk voor 25/11 : 

• Lezen theorie 2.4 
• Maken Opdrachten (1 t/m 9)
• 27/11: Proefwerk H2

4M PO H9

Lesuur 2:

• PO Deel 2: Proefjes H9 (2-tal)
• proef 6 (25 min)
• proef 8 (15 min)
• proef 9 (25 min)
• proef 11 (25 min)
• proef 13 (50 min) 

Geen overleg tussen andere groepjes!
Alleen Binas toegestaan!

PO Brander

• Telt mee voor cijfer PO1
• In 2-tallen

Verwerking:

• Vraag 1 t/m 12: invullen tijdens uitvoeren practicum achterin
• Laat alle practicumspullen staan om af te koelen!
• Vraag 13 t/m 18: invullen op je eigen zitplek, gebruik informatie Nask boek blz. 21+22 
• Klaar? opruimen alle practicumspullen

2Mavo

• Bespreken toets H2
• Bespreken PO dichtheid
• Bespreken PO brander
• Me time!

Proefwerk H2

• Op je tafel: pen, rekenmachine
• Datum: 26-11-2025

• Geen spullen van elkaar lenen!

• Vragen? Steek je vinger op!

• Weging toets 2x
• Klaar? Geen laptop gebruiken!

• Tijd: 40 min

Dichtheid

Dichtheid: massa van 1 cm³ van de stof. 

Dichtheid: gram per kubieke centimeter (g/cm³)

Massa: gram (g)

Volume: kubieke centimeter (cm³)

1mL = 1cm3

Mengsel: suspensie (troebel, vaste stof die zweeft in vloeistof) en oplossing (helder)

                 

Mijn blokje heeft een massa van 10 gram en een volume van 3 cm3. Hoe bereken ik de dichtheid?

1. Dichtheid = 10 g/3 cm3
2. Dichtheid = 3 cm3 / 10 g

Mijn blokje heeft een massa van 10 gram en een volume van 3 cm3. Bereken de dichtheid.

1. Dichtheid = 3,3 g/cm3
2. Dichtheid = 0,3 g/cm3

Gaan we nu kijken naar het volume.
Wat is een ander woord voor volume?

1. oppervlakte
2. maat
3. inhoud
4. grootte

De formule voor volume is...

1. l x b x h
2. m/v
3. p x v

beginstand: 15 mL
eindstand: 24 mL
Wat is het verschil in volume?

1. 10 cm3
2. 14 cm3
3. 9 cm3
4. 11 cm3

Aan de slag!

• Bestuderen theorie 2.3 
• Maken opdracht 1 + 5 t/m 8 + 10 t/m 13
• Tijd: (20 min)
• Klaar? Lezen theorie 2.4 + Maken opdracht 1 t/m 10 (10 min)