Eerste kennismaking met toneel

• New lesson editor
• Drama
• Praktijkonderwijs
• Leerjaar 1-4

Toneel: durven en plezier

Open vriendelijk en luchtig. Benadruk dat deze eerste les niet draait om een scène spelen, maar om bewegen, proberen en merken dat toneel veilig kan zijn.

Dit ga ik leren

Ik kan meedoen aan eenvoudige toneelspellen en ervaren dat toneel niet eng is.

Welk woord past voor jou bij toneel?

Gebruik dit als veilige start. Verwacht woorden als spannend, grappig, eng, gek, leuk, doen alsof. Pak vooral woorden op die laten zien dat leerlingen toneel nog spannend of juist grappig vinden.

Binnenkomst en kring

We starten samen in een kring.

• Iedereen hoort erbij

• We proberen gewoon

• Toneel begint met samen doen

Laat de klas in een kring staan. Houd de start rustig en duidelijk, zodat de groep meteen weet wat de vorm van de les is.

Afspraken voor deze les

• Iedereen doet mee

• We lachen mét elkaar, niet óm elkaar

• Fouten bestaan niet

Bij toneel mag je uitproberen.

Zeg expliciet dat lachen mag, maar niet uitlachen. Deze veiligheid is belangrijker dan prestatie in les 1.

Naam met een beweging

Zeg je naam en maak er een beweging bij.

• een stoere pose

• een gek gebaar

• een grote sprong of zwaai

De groep doet naam en beweging na.

Geef eerst zelf een voorbeeld. Kies iets simpels en grappigs, zodat leerlingen voelen dat groot spelen mag.

Waarom dit helpt

Een naam met beweging breekt het ijs.

Leerlingen bewegen meteen, zien elkaar en krijgen snel een eerste succeservaring.

Leg kort het effect uit als dat past bij de groep: je hoeft nog niets moeilijks te spelen, maar je bent al wel bezig met toneel.

Loop door de ruimte

Iedereen loopt door het lokaal.

• rustig door elkaar

• kijken waar ruimte is

• stoppen als je "bevries" hoort

Zorg dat de ruimte veilig is. Gebruik duidelijke stemcommando's en houd het tempo hoog.

Speel met je manier van lopen

Loop alsof je:

• heel langzaam bent

• haast hebt

• 90 jaar oud bent

• een superster bent

• schoenen hebt die vastplakken

• op de maan loopt

Bouw op van makkelijk naar gekker. Zo durven meer leerlingen mee te doen.

Zonder het te merken speel je al

Dit voelt als een spel, maar je bent al aan het acteren.

Je gebruikt je lichaam om iets te laten zien, zonder tekst.

Benadruk dit inzicht: toneel is niet meteen praten op een podium. Spelen begint vaak met doen alsof met je lichaam.

Bevries!

Als de docent "bevries" zegt:

• sta je stil

• houd je je houding vast

• laat je zien wie je op dat moment bent

Gebruik korte bevriesmomenten. Dat maakt houdingen zichtbaar en geeft grappige succesmomenten.

Wat doe je als de docent 'bevries' zegt?

A

Heel hard praten

B

Stil blijven staan

C

In een kring lopen

D

Snel gaan zitten

Checkt begrip van het bewegingsspel. De foute opties passen wel bij een dramales, maar niet bij 'bevries'.

Vul de goede woorden in

Bij dit spel loop je door het lokaal. Als de docent 'bevries' zegt, blijf je stil staan. Zo gebruik je je lichaam om iets te laten zien zonder tekst.

loop

stil

lichaam

praat

spring

druk

stem

De kernwoorden sluiten aan bij slides 6-9: lopen, stil blijven en met je lichaam iets laten zien.

Spiegelbeeld

Werk in tweetallen.

• leerling A beweegt langzaam

• leerling B doet precies mee

• daarna wissel je

Laat leerlingen eerst rustig starten. De focus ligt op kijken en volgen, niet op snelheid.

Goed kijken en samen werken

Bij spiegelbeeld oefen je:

• goed kijken

• rustig bewegen

• tegelijk werken

• aandacht voor de ander

Noem dit hardop na een eerste ronde, zodat leerlingen begrijpen wat ze al aan het leren zijn.

Maak het grappiger

Probeer herkenbare acties:

• tandenpoetsen

• haar doen

• spierballen tonen

• een dansje

Grappig mag op het toneel.

Gebruik clownesk gedrag positief. Laat merken dat overdreven spelen juist bruikbaar is.

Samen iets laten kloppen

Als het goed gaat, lijkt het alsof je in een echte spiegel kijkt.

Dat geeft een succesgevoel en maakt spelen minder spannend.

Wat oefen je bij spiegelbeeld vooral?

A

Snel praten

B

Goed kijken

C

Hard zingen

D

Alleen spelen

Sluit aan op slides 10-13: kijken, rustig bewegen, tegelijk werken en aandacht voor de ander.

Wat lijkt jou het leukst bij spiegelbeeld?

1

Tandenpoetsen

2

Haar doen

3

Spierballen

4

Dansje

De emotiemachine

Eén leerling begint met:

• een beweging

• een geluid

De volgende voegt iets toe.

Zo groeit een gekke machine.

Kies eerst een leerling die durft. Houd de eerste ronde klein, bijvoorbeeld met 5 leerlingen.

Gek mag hier juist wel

De machine mag vreemd, luid en grappig zijn.

Clownesk doen is geen probleem: op het toneel kan dat juist sterk en leuk zijn.

Dit is een kernboodschap van de les. Maak expliciet dat overdreven spel een kwaliteit kan zijn.

Samen bouwen aan één spel

Iedereen voegt iets anders toe.

Daardoor ontstaat één geheel.

Je maakt samen iets dat eerst nog niet bestond.

Leg de nadruk op samenwerken in plaats van op individueel presteren.

Wat voor machine is het?

Na afloop kun je er betekenis aan geven.

Bijvoorbeeld:

• een boerderijmachine

• een snoepmachine

• een raket

Er zijn geen verkeerde antwoorden.

Gebruik de antwoorden van leerlingen als bevestiging dat fantasie welkom is. Niet corrigeren op 'goed' of 'fout'.

Wat mag bij de emotiemachine?

A

Alleen serieus

B

Vreemd en grappig

C

Helemaal stil

D

Alleen één speler

Kernboodschap van slides 14-17: gek en clownesk doen mag juist wel op het toneel.

Wat leer je van samen zo'n machine maken?

Bespreek dat veel antwoorden goed zijn, zolang leerlingen uitleggen dat iedereen iets toevoegt en dat er samen één geheel ontstaat. Voorbeelden: samenwerken, luisteren/kijken, samen iets maken.

Even pauze

We nemen kort rust.

Even drinken, ademen of los bewegen.

Daarna gaan we weer verder.

Houd de overgang rustig. Een korte reset helpt deze doelgroep om daarna weer mee te kunnen doen.

Status: koning en slungel

Status laat zien hoe iemand overkomt.

• hoge status: zeker en sterk

• lage status: klein en onzeker

Gebruik eenvoudige taal. Vermijd theorie; laat vooral zien met houding en lopen.

Hoge status

Denk aan:

• koning

• filmster

• directeur

Je loopt groot, rechtop en zelfverzekerd.

Speel zelf een duidelijk voorbeeld voor. Groot verschil helpt leerlingen het snel te begrijpen.

Lage status

Denk aan:

• verlegen leerling

• iemand die iets stouts heeft gedaan

Je loopt kleiner, stiller en onzekerder.

Let erop dat het speels blijft en niet persoonlijk wordt richting echte leerlingen.

Zonder woorden een rol laten zien

Met je houding, gezicht en manier van lopen kun je al een rol neerzetten.

Daarvoor heb je nog geen tekst nodig.

Verbind dit aan eerdere spellen: ook daar lieten leerlingen al iets zien zonder te praten.

Improvisatie zonder praten

Werk weer in tweetallen.

Speel een korte situatie, maar zonder woorden.

Je lichaam en gezicht vertellen het verhaal.

Benadruk dat niet praten de opdracht juist makkelijker maakt voor wie spanning voelt.

Situaties om te spelen

Bijvoorbeeld:

• in een achtbaan

• je ziet een spin

• je wint de loterij

• verdwaald in het bos

• er staat een alien voor je

Kies situaties die direct beeld oproepen. Houd ze kort en herkenbaar.

Waarom zonder tekst?

Zonder praten valt veel spanning weg.

Je hoeft geen woorden te bedenken.

Je kunt je aandacht richten op voelen en laten zien.

Dit helpt leerlingen die bang zijn om iets verkeerd te zeggen of om uitgelachen te worden.

Kleine signalen zijn al sterk

Een goede gezichtsuitdrukking of duidelijke houding is al knap.

Als je meteen ziet wat iemand speelt, werkt het spel.

Geef concrete complimenten, zoals: 'Ik zag meteen dat je bang was.' Dat maakt succes zichtbaar.

Wie heeft hoge status?

A

De slungel

B

De koning

C

De verlegene

D

De bange

Laat leerlingen het koppelen aan groot, rechtop en zelfverzekerd lopen.

Vul de goede woorden in

Bij status laat je met je houding zien wie je speelt. Hoge status is vaak zelfverzekerd. Bij improvisatie zonder praten gebruik je je lichaam en gezicht om het verhaal te laten zien.

houding

zelfverzekerd

gezicht

fluisteren

verdrietig

schrift

springen

Gebaseerd op slides 19-26 over status, lichaamstaal en spelen zonder tekst.

Afsluiten in de kring

We eindigen weer samen in een kring.

Zo sluiten we de les rustig af en kijken we terug op wat we hebben gedaan.

Laat de energie zakken en maak de afronding veilig en overzichtelijk.

Wat deze les liet zien

• toneel mag grappig zijn

• fouten hoeven niet erg te zijn

• spelen kan ook zonder tekst

• samen doen maakt het veiliger

Koppel expliciet terug naar de lesdoelen: plezier, veiligheid en ervaren dat toneel niet eng hoeft te zijn.

Wat vond jij vandaag het leukst?

Reflectievraag zonder fout antwoord. Laat leerlingen kort terugkijken op plezier, veiligheid en durven.

Eén woord: hoe voelde deze les?

Gebruik de woorden om samen af te sluiten. Let op woorden als leuk, spannend, grappig, druk, fijn, gek, veilig.

Wat wil jij onthouden van deze les?

Laat leerlingen iets kleins noemen, zoals: gek doen mag, zonder praten spelen, bevriezen, samenwerken, met je lichaam iets laten zien.

Woordenlijst

toneelspelen - doen alsof je iemand of iets anders bent

kring - samen in een ronde staan

energizer - kort spel met veel beweging

spiegelbeeld - precies nadoen wat de ander doet

bevries - meteen stil blijven staan

improvisatie - iets spelen zonder het vooraf helemaal af te spreken

houding - hoe je staat of beweegt

Woordenlijst

status - hoe sterk, zeker of onzeker iemand overkomt

hoge status - zelfverzekerd en krachtig overkomen

lage status - klein, verlegen of onzeker overkomen

rol - wie je speelt

gezichtsuitdrukking - wat je gezicht laat zien

samenwerken - iets met anderen doen

succeservaring - merken dat iets lukt en goed voelt