De Koude Oorlog (1960-1970)

• Geschiedenis
• Middelbare school
• mavo
• Leerjaar 3

Introduction

Aan het eind van deze presentatie kun je herkennen en uitleggen welke gebeurtenissen de Koude Oorlog in de jaren '60 bepaalden.

De Koude Oorlog

Periode 1960-1970

Leerdoel

Aan het eind van deze presentatie kun je herkennen en uitleggen welke gebeurtenissen de Koude Oorlog in de jaren '60 bepaalden.

U2-incident

1 mei 1960

De Sovjet-Unie schiet een Amerikaans spionagevliegtuig neer.

Video

Reconstructie U2-incident

Piloot Francis Gary Powers overleeft de crash en wordt gevangen genomen door de Sovjet-Unie. Hij zal later worden geruild tegen een Sovjet-spion. 

De speelfilm Bridge of Spies (2015) gaat hierover.

Berlijnse Muur

13 augustus 1961

Waarom een muur?

• Veel inwoners van Oost-Duitsland willen weg.
  

• IJzeren Gordijn dicht
  

• Oost- en West-Berlijn
  

• 'De etalage van het kapitalisme'.

De grens tussen Oost- en West-Duitsland (het IJzeren Gordijn) is afgesloten: reizen tussen het kapitalistische Westen en het communistische Oosten, is zonder de juiste papieren vrijwel onmogelijk...

...maar de grens tussen Oost- en West-Berlijn is nog gewoon open! Je kan dus van Oost- naar West-Berlijn lopen, daar de trein pakken en naar het vrije Westen afreizen!

Eigenlijk gek, want ook deze grens is het IJzeren Gordijn.

Waarom een muur?

• Veel Oost-Berlijners willen weg.
  

• De Oost-Duitse regering ziet dit als een grote bedreiging
  

• Vergeet dit ook niet: de Oost-Duitse regering geeft aan dat ze de Muur bouwen om zich tegen het fascistische Westen te beschermen.

In de maanden voor de bouw van de Muur vluchtten ruim 3 miljoen, vaak hoogopgeleide, Oost-Duitsers via Berlijn naar het Westen.

Overigens zal de Oost-Duitse regering dit niet als reden voor de bouw van de Muur: volgens hen moet de Muur de inwoners van Oost-Duitsland beschermen tegen 'kapitalisme en fascisme'.

Gevolgen

• Bouw van De Berlijnse Muur, augustus 1961
  

• Laatste gat in het IJzeren Gordijn is dicht

• West-Berlijn was wél bereikbaar vanuit West-Duitsland

• Vluchtelingenstroom neemt sterk af

• Wel: veel ontsnappingen, vaak met dodelijke afloop...

• Vergeet dit ook niet: ontsnappen betekende vaak dat je je familie nooit meer zag.
  

Conrad Schumann hield als Vopo (Oost-Duitse politie) op 15 augustus 1961 toezicht bij de kruising van de Ruppiner en de Bernauer Straße. Schumann had al een aantal malen op de prikkeldraadversperringen gestapt om te controleren of ze goed lagen en waagde in een onbewaakt ogenblik de sprong over het prikkeldraad, waarbij hij zijn machinepistool liet vallen en hij zette het op een rennen naar een West-Berlijns politiebusje dat net over de grens stond.

Fotograaf Peter Leibing nam van hem een foto op het moment hij over het prikkeldraad sprong. Deze foto van Schumann werd wereldberoemd. Schumann werkte na zijn vlucht in Beieren bij het automerkbedrijf Audi als machinezetter. Hij pleegde zelfmoord op 20 juni 1998. De reden hiervoor is dat hij bang bleef voor wraak van de Stasi. Zelfs na de val van de muur bleef hij bang voor wraak van ex-Stasileden.

Video

Histoclips: Berlijn en de Koude Oorlog

Fragment: De Berlijnse Muur

"Ich bin ein Berliner"

Toespraak van Kennedy in juni 1962

President Kennedy houdt zijn toespraak (natuurlijk) in het Westen van Berlijn: dit deel was namelijk bondgenoot van de Verenigde Staten. 

Hij bezoekt de Berlijnse Muur, zoals je hier kunt zien, waarbij er bewust gekozen is voor een verhoging, zodat ook de mensen in Oost-Berlijn hem zouden kunnen zien.

Vertaling van de toespraak

 "Tweeduizend jaar geleden waren de meest trotse woorden 'civis Romanus sum'. 

Vandaag, in de wereld van vrijheid, is de meest trotse leuze 'Ich bin ein Berliner' ... 

Alle vrije mensen, waar ze ook leven, zijn burgers van Berlijn, en dus ben ik, als vrij man, er trots op te kunnen zeggen 'Ich bin ein Berliner'!"

Kennedy wilde zowel de Latijnse als Duitse tekst goed kunnen uitspreken. Daarom had hij een spiekbriefje gemaakt waarop de uitspraak (fonetisch) stond uitgeschreven.

Kennedy wilde zowel de Latijnse als Duitse tekst goed kunnen uitspreken. Daarom had hij een spiekbriefje gemaakt waarop de uitspraak stond uitgeschreven.

"Ich bin ein Berliner"

"civis Romanus sum"

Dat betekent ik ben een Romeins staatsburger

"Lass' sie nach Berlin kommen"

Deze zin staat iets verder in de toespraak.

Video

De Berlijnse Muur:

1. Het ontstaan

Cubacrisis

16-28 oktober 1962

Wat weet jij eigenlijk
van Cuba?

Cuba

(Communistisch)

Verenigde Staten

(Kapitalistisch)

De afstand tussen Cuba en de Verenigde Staten is ongeveer 200km

?

Oorzaken

• 1959: Cuba communistisch
  

• Verenigde Staten: "Communisme in de achtertuin!"

• Varkensbaai-incident (april 1961)

Oorzaken

• (Economische) boycot van Cuba (1959)

• Cuba gaat/moet suiker verkopen aan de Sovjet-Unie

• Bang voor een Amerikaanse invasie van Cuba.
  

• De Sovjet-Unie plaatst raketten op Cuba

16-22 oktober 1962

• Foto's van een raketbasis in aanbouw
  

• President Kennedy wordt op de hoogte gebracht
  

• De laatste raketonderdelen zijn per schip onderweg van de Sovjet-Unie naar Cuba
  

Grote onrust bij de Verenigde Staten

Wat kan Kennedy doen?

Wat zal Kennedy doen?

• Niets doen

• Praten met de Sovjet-Unie (diplomatie)

• Aanval of op Cuba of invasie van Cuba
• Fidel Castro overhalen: "Werk samen met ons, niet met de Russen."

• Blokkade van het eiland, zodat er geen schepen met onderdelen Cuba bereiken

Kennedy 

besluit:

• Praten met de Sovjet-Unie

• Blokkade rondom Cuba

De spanning neemt toe...

Kennedy aan Chroesjtsjov:

• "Haal de raketbasis op Cuba weg."

• "Laat de Sovjet-schepen met raketonderdelen omkeren."
  

Chroesjtsjov aan Kennedy:

• "Akkoord, maar dan moeten de Amerikanen Cuba niet aanvallen."

Het Amerikaanse marineschip

Het schip uit de Sovjet-Unie met aan boord de raketonderdelen.

Chroesjtsjov aan Kennedy:

• "Akkoord, maar dan moeten de Amerikanen Cuba niet aanvallen."
  

• "De Verenigde Staten moet hun raketten uit Turkije weghalen."
  

• Vergeet dit ook niet: de Amerikanen dachten dat het bestaan van deze raketten heel geheim was...
  

Robert Kennedy 

adviseert zijn broer: 

"Reageer alleen op het eerste verzoek van Chroesjtsjov. 

Doe net of je het tweede bericht niet hebt ontvangen."

Chroesjtsjov gaat akkoord!

Kennedy en Chroesjtsjov in 1961, dus vóór de Cubacrisis, bij een ontmoeting in Wenen.

Video: De Cubacrisis

Gevolgen van de Cubacrisis

• Iedereen beseft dat de wereld heel dicht bij een nieuwe wereldoorlog had gezeten
  

• Hotline

• De Amerikanen halen hun raketten uit Turkije.
  

• Chroesjtsjov zal in 1964 worden afgezet.

Video

High Speed History:

Wat was de Praagse Lente?

De Praagse Lente

1968

• 1968: Alexander Dubček leider van Tsjechoslowakije
• ‘Communisme met een menselijk gezicht’
• Vrijheid van meningsuiting
• Sovjet-Unie grijpt in, Dubček werd gearresteerd
• Deze Praagse Lente had toen een half jaar geduurd 
• 
  

Vietnamoorlog

Amerikanen in Vietnam 1957-1975

Wat weet jij eigenlijk
van de Vietnamoorlog?

Hoe zat het ook alweer?

• Noord-Vietnam was communistisch
  

• Zuid-Vietnam was kapitalistisch

• Grens ligt bij de 17e breedtegraad

Dominotheorie

Amerikaanse steun aan Zuid-Vietnam

Doel: voorkomen dat Zuid-Vietnam onder de voet wordt gelopen door het communistische Noord-Vietnam

• Vietcong

• Burgeroorlog in 1957
  

• Amerikanen sturen eerst 'adviseurs' en wapens, daarna troepen (eind 1963: 16.000)
  

• CIA vermoordt leider van Zuid-Vietnam in 1963 en plaatst een stroman

Tonkin-incident

augustus 1963

'Aanslag' op het Amerikaanse marineschip Maddox door Noord-Vietnam

Gevolgen

• Amerikanen zien de aanslag als een oorlogsverklaring
  

• President Johnson krijgt carte blanche (lees: oorlogsverklaring)
  

• Operation Rolling Thunder

• Vergeet dit ook niet: in 1968 zijn er ongeveer 500.000 Amerikaanse soldaten in Vietnam

Video

Operation Rolling Thunder

Maar...waarom gaat het zo hopeloos mis in Vietnam?

Hoe verliep de oorlog?

• De Amerikanen vochten in een volstrekt onbekend jungle-gebied
  

• Guerilla-oorlogsvoering
  

Hoe verliep de oorlog?

• De vijand bevond zich ook tussen de bondgenoten
  

• Waar is de vijand?!

Van kwaad tot erger: 

napalm en Agent Orange

Steeds meer protesten tegen de oorlog

• Er reizen veel journalisten mee met de soldaten
  

• De oorlog is vanuit de huiskamer te volgen
  

• Beide kanten begaan vreselijke oorlogsmisdaden
  

• De frustraties van de soldaten: "Wat doen we daar?!"

• Vergeet dit ook niet: de meeste protesten zijn in Amerika zelf, maar ook in Nederland wordt tegen de oorlog geprotesteerd.
  

LBJ! 

How many kids 

did you kill today?

Afloop van de oorlog

• Nixon, vanaf 1969 president, wil de oorlog beëindigen
  

• Peace with Honour

• Vietnamisering
  

• Terugtrekking
  

• Vredesverdrag in Parijs (1973)
  

Gevolgen van de Vietnamoorlog

• Het Amerikaanse zelfvertrouwen heeft een enorme dreun gehad

• Posttraumatische stressstoornis
  

• Enorme staatsschuld van de Verenigde Staten

Gevolgen van de Vietnamoorlog

• Amerika's angst voor het communisme
  

• Vergeet dit ook niet: in 1975 valt Noord-Vietnam, Zuid-Vietnam binnen. Het land wordt in 1976 in zijn geheel communistisch
  

Begrippen uit deze les

• dekolonisatie
• blokkade
• Vietcong
• Dominotheorie
• Rolling Thunder
• Agent Orange
• Napalm
• Guerilla
• vietnamisering

Personen uit deze les

• Dwight Eisenhower
• John F. Kennedy
• Lyndon B Johnson
• Nikita Chroesjstsjov
• Fidel Castro
• Richard Nixon
• Ho Chi Minh

Schrijf 3 dingen op
die je deze les hebt geleerd

Stel 1 vraag over iets dat je nog
niet zo goed hebt begrepen