Project Voeding en gezondheid - duurzame voeding

• Algemeen
• Secundair onderwijs

Project Voeding en gezondheid

 Duurzame voeding

6DUF-DOF

Leerplandoelstellingen:

BV3_01.02 De leerlingen ontwikkelen gezondheidsvaardigheden in functie van hun fysiek en mentaal welzijn binnen verschillende thema’s.

BV3_01.02.01 De leerlingen beoordelen vanuit verschillende thema’s hun eigen fysiek gezondheidsgedrag a.d.h.v. recente wetenschappelijke inzichten.

BV3_01.02.03 De leerlingen beoordelen eigen en andermans gedrag a.d.h.v. recente wetenschappelijke inzichten.

Waarom moet dit? 

Waar denk je aan bij het begrip duurzame voeding?                                                                                          woordweb

Duurzame voeding

duurzame voeding

Bv:

biologisch

seizoensgebonden

lokaal

plantaardig

voedselverspilling

Fair Trade

CO₂-uitstoot

klimaat

ecologische voetafdruk

ultrabewerkt voedsel

minder vlees / vis 

eco-label

 WHO

 WWF

Earth Overshoot Day

Duurzame voeding

Duurzame voeding is eten dat:

• Goed is voor het milieu                                Het gebruikt minder water, energie en land en stoot                                                                                          minder CO₂ uit.
• Eerlijk geproduceerd wordt                       Boeren en producenten krijgen een eerlijk loon.
• Voldoende beschikbaar blijft                    Er blijft genoeg voedsel over voor iedereen, ook in de                                                                                      toekomst.

Met andere woorden: duurzaam eten is eten dat minder schade aan de planeet veroorzaakt, eerlijk is voor mensen, en dat we op lange termijn kunnen blijven eten.

Duurzame voeding

1. Maak een voorspelling!

Duid per rij aan welk voedingsmiddel volgens jou de HÓÓGSTE ecologische voetafdruk heeft op vlak van watergebruik, CO₂-uitstoot en landgebruik.

Je mag per rij slechts één antwoord aanduiden.

Bespreek met een klasgenoot. Komen jullie voorspellingen overeen of net niet?

Welke voeding heeft de grootste ecologische voetafdruk?

Welke voeding heeft de grootste ecologische voetafdruk op vlak van watergebruik?

kaas

koffie

kip

rijst

amandelen

avocado

tonijn

chocolade

Welke voeding heeft de grootste ecologische voetafdruk op vlak van CO₂-uitstoot?

kaas

koffie

kip

rijst

amandelen

avocado

tonijn

chocolade

Welke voeding heeft de grootste ecologische voetafdruk op vlak van landgebruik?

kaas

koffie

kip

rijst

amandelen

avocado

tonijn

chocolade

2. Onderzoek en ontdek!

Ga naar https://ourworldindata.org/explorers/food-footprints en check je antwoorden!

Welk voedingsmiddel heeft effectief de hoogste ecologische voetafdruk op het vlak van watergebruik, CO₂-uitstoot en landgebruik?

Zoek je favoriete voedingsmiddel op op de website www.ourworldindata.org en noteer dezelfde informatie.

Welke voeding heeft de grootste ecologische voetafdruk?

Welke voeding heeft de grootste ecologische voetafdruk op vlak van watergebruik?

1. rijst
2. kip
3. koffie
4. amandelen

hoog → laag:

1. Amandelen
2. Chocolade
3. Koffie
4. Rijst
5. Avocado
6. Kaas
7. Tonijn
8. Kip

Grootste ecologische voetafdruk qua watergebruik

Hoogste: amandelen

→ Amandelen hebben veel water nodig om te groeien, vooral in droge gebieden.

Verrassend: chocolade en rijst

→ Chocolade heeft veel water nodig voor cacao en productie, rijst verbruikt veel water door de natte teelt en methaanvorming.

Laagste: kip

→ Vlees verbruikt water, maar in vergelijking met amandelen en chocolade minder per portie.

Grootste ecologische voetafdruk qua watergebruik

Welke voeding heeft de grootste ecologische voetafdruk op vlak van CO₂-uitstoot?

1. kaas
2. chocolade
3. tonijn
4. kip

hoog → laag:

1. Kaas
2. Chocolade
3. Tonijn
4. Kip
5. Koffie
6. Rijst
7. Avocado
8. Amandelen

Grootste ecologische voetafdruk qua CO₂-uitstoot

Hoogste: kaas

→ Kaas komt van melk, en melkproductie stoot veel CO₂ en vooral methaan uit 

via koeien.

Verrassing: chocolade > kip

→ Chocolade lijkt onschuldig, maar door productie, transport en verwerking stoot het veel CO₂ uit.

Waarom kaas schadelijker is dan kip:

Koeien produceren methaan, een krachtig broeikasgas.

Voor melk en kaas is veel voer nodig (graan, soja), wat land en energie kost.

Bij kaas komt ook meer melk per portie eindproduct kijken, waardoor de impact groter is dan bij een portie kip.

Grootste ecologische voetafdruk qua CO₂-uitstoot

Welke voeding heeft de grootste ecologische voetafdruk op vlak van landgebruik?

1. kip
2. amandelen
3. kaas
4. chocolade

hoog → laag:

1. Kaas
2. Chocolade
3. Kip
4. Amandelen
5. Koffie
6. Rijst
7. Avocado
8. Tonijn

Grootste ecologische voetafdruk qua landgebruik

Hoogste: kaas

→ Koeien hebben veel ruimte nodig voor weiden en voerproductie.

→  Voor dezelfde hoeveelheid calorieën of eiwitten, kost kaas veel meer land dan kip of plantaardige producten.

Verrassing: chocolade scoort hoog, omdat cacaoproductie tropisch land gebruikt en intensief is.

Grootste ecologische voetafdruk qua landgebruik

Zoek je favoriete voedingsmiddel op op de website en noteer dezelfde informatie (watergebruik, CO₂-uitstoot,
landgebruik)
Favoriete voedingsmiddel: __

Gebruik de data van dezelfde website. Zijn de volgende stellingen juist of fout? Opgelet, soms zijn de antwoorden verrassend!

Rundvlees heeft een hogere CO₂-uitstoot per kg dan kip.

1. juist
2. fout

Amandelen hebben een hoger watergebruik dan avocado’s.

1. juist
2. fout

Lokale groenten hebben meestal een lagere ecologische voetafdruk dan dierlijke producten.

1. juist
2. fout

Chocolade heeft een hogere CO₂-uitstoot dan kip.

1. juist
2. fout

Rijst heeft een lagere ecologische voetafdruk dan aardappelen op alle indicatoren.

1. juist
2. fout

Fout! 

Rijst gebruikt veel water omdat het vaak in overstroomde velden wordt gekweekt.

Tijdens het natte groeien komt methaan vrij, een krachtig broeikasgas.

Aardappelen hebben minder water nodig en produceren geen methaan.

DUS: Rijst is niet altijd “beter” dan aardappelen voor het milieu.

Noten zijn altijd een milieuvriendelijk alternatief voor dierlijke producten.

1. juist
2. fout

Fout! 

Amandelen en cashewnoten hebben een hoog watergebruik.

Vis heeft altijd een lagere CO₂-uitstoot dan vlees.

1. juist
2. fout

Fout! 

Niet alle vis is automatisch beter voor het klimaat dan vlees.

Voorbeeld: Tonijn (vooral gevangen met grote vissersschepen of diepzeevangst) kan meer CO₂-uitstoot hebben per kg dan kip of zelfs varkensvlees.

Dit komt door:

• Brandstofverbruik van vissersschepen (veel diesel voor grote afstanden of diepzee)
• Lagere vangst-efficiëntie → je gebruikt veel brandstof, tijd en moeite om weinig vis te vangen. → veel CO₂ per kilo vis.
• Soms ook verwerking en transport.

DUS: Een portie tonijn uit grote vangst kan meer CO₂ uitstoten dan een portie kip, terwijl een lokale sardine of makreel veel minder impact heeft.

Niet alles wat plantaardig is, heeft automatisch een lagere impact op het milieu.

1. juist
2. fout

Juist.

Plantaardig eten is vaak duurzamer, maar niet altijd.

Voorbeelden: amandelen en cashewnoten gebruiken veel water; chocolade kost veel CO₂ en land.

Het hangt af van het soort product, hoe het verbouwd wordt en hoeveel je ervan gebruikt.

Transport is meestal de grootste oorzaak van de ecologische voetafdruk van voeding.

1. juist
2. fout

Fout! 

Transport draagt bij aan de voetafdruk, maar meestal is het effect kleiner dan productie.

De grootste impact komt vaak van:

Dierlijke producten (koe, kaas, vlees) → methaan + voer + land

Intensieve productie van plantaardige producten (water, land, energie)

Voorbeeld: lokale groenten of fruit van ver weg maakt vaak minder uit dan of je rundvlees of kaas eet.

Een product dat ‘gezond’ is voor het lichaam, is niet automatisch duurzaam voor het milieu.

1. juist
2. fout

Juist! 

Gezond eten betekent dat iets goed is voor je lichaam (bijv. veel vitamines, vezels, eiwitten).

Duurzaam eten gaat over milieu-impact: CO₂, water, land, methaan, energie.

Voorbeeld: noten zijn gezond, maar amandelen gebruiken veel water → niet altijd duurzaam.

Kortom: gezond ≠ duurzaam. Je moet beide apart bekijken.

3. Reflecteer!

Bespreek deze vragen met een klasgenoot. Vertel nadien wat jullie besproken 

hebben.

• Wat verraste jou het meest? Leg kort uit.
• Welk voedingsmiddel heeft volgens jou onterecht een “gezond” of “duurzaam” imago? Waarom is dat?
• Wat zeggen deze oefeningen over het idee dat plantaardig altijd duurzaam is? Geef een voorbeeld.
• Welke kleine aanpassing in jouw eetgewoonten zou al een verschil maken?

Welke voeding heeft de grootste ecologische voetafdruk?

Deze opdracht maak je in een Bookwidget.

Ga naar Atelier VVVMaWe DUF-DOF derde graad > Oefeningen > zesde jaar > Duurzame voeding

Stap 1: Noteer een doorsnee dagmenu

Houd een doorsnee dag in het hoofd. Noteer wat je dan eet 

op zo’n dag.

Het gaat niet om wat je zou moeten eten, maar om wat je 

effectief eet.

Noteer je dagmenu in de Bookwidget, zo specifiek mogelijk 

(ingrediënt per ingrediënt).

Opdracht

Stap 2: Bereken de ecologische voetafdruk van je dagmenu

Gebruik een online tool om de ecologische impact van je dagmenu te berekenen. Noteer het resultaat in de rechterkolom.

• Ga naar de My Emissions Food Carbon Footprint Calculator

• Selecteer de ‘Ingredients’: de naam van het ingrediënt 

(bijv. rundvlees, pasta, tomatensaus),de hoeveelheid die je 

hebt gebruikt in je gerecht.

• Klik op Calculate. Noteer de bevindingen (‘Results’)

Klik door naar ‘Equivalent of’ en ‘Compare ingredients’.

Beantwoord dan volgende vragen in de BW:

• Vergelijk de ecologische voetafdruk van je maaltijd met het gebruik van een auto of het nemen van een vliegtuig. Wat zegt jouw resultaat?
• Welke ingrediënten dragen het meest bij aan de CO₂‑voetafdruk?

Stap 3: Stel een duurzamere versie van je dagmenu op

Pas je dagmenu aan zodat het duurzamer wordt, zonder dat het onrealistisch wordt voor jou. Noteer alweer de resultaten volgens de My Emissions Food Carbon Footprint Calculator.

Denk aan de richtlijnen (WWF):

• Minder (rood) vlees, meer plantaardig

• Seizoensgebonden en lokale producten

• Minder ultrabewerkte voeding

• Minder voedselverspilling

Stap 4: Vergelijk en analyseer

Beantwoord volgende vragen in de BW. Schrijf volzinnen. 

• Wat is het grootste verschil tussen beide menu’s?
• Welke aanpassing had de meeste impact?
• Welke aanpassing vond ik het moeilijkst?
  

Stap 5: Reflecteer

Beantwoord kort, in een gestructureerde tekst. (minstens 5–7 volzinnen):

• Wat heb ik geleerd over de impact van mijn voedingskeuzes op milieu en gezondheid?
  
• Welke 2 concrete stappen kan ik op korte termijn toepassen in mijn eigen leven?
  
• Welke tip uit deze opdracht ga ik realistisch gezien volhouden?
  

Gebruik deze checklist vóór je indient.

☐ Ik heb mijn gewone dagmenu eerlijk genoteerd (niet wat “gezond zou zijn”).

☐ Ik heb elk ingrediënt apart genoteerd, met een hoeveelheid.

☐ Ik heb de online CO₂-tool correct gebruikt voor alle maaltijden.

☐ Ik weet welke ingrediënten de meeste impact hebben.

☐ Mijn duurzamere menu is haalbaar voor mij (geen extreme veranderingen).

☐ Ik kan uitleggen welke aanpassing het meeste verschil maakte.

☐ Mijn reflectie telt minstens 5 zinnen en gaat over mijn eigen keuzes.