Kwaliteit, veiligheid en reflectie (Verzorgende IG mbo niveau 3, les 12)

I N G O E D E H A N D E N

V E R Z O R G E N D E I G   ·   N I V E A U 3

Kwaliteit, veiligheid en reflectie

Er gaat bijna iets mis, een zorgvrager scheldt je uit, of je twijfelt na een dienst. Hoe meld je het, hoe blijf je veilig en hoe leer je ervan?

Les 12  ·  Draagt bij aan kwaliteit van zorg

1 / 18
next
Slide 1: Slide
New lesson editorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

This lesson contains 18 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 38 min
Report this lesson

Introduction

Studenten Verzorgende IG leren waarom en hoe ze een incident melden, hoe ze de zorg verbeteren met PDCA, hoe ze grensoverschrijdend gedrag herkennen en bespreekbaar maken en hoe ze reflecteren op hun eigen werk. Mbo niveau 3, kerntaak B1-K3, ongeveer 40 minuten.

Instructions

Worksheets

Items in this lesson

I N G O E D E H A N D E N

V E R Z O R G E N D E I G   ·   N I V E A U 3

Kwaliteit, veiligheid en reflectie

Er gaat bijna iets mis, een zorgvrager scheldt je uit, of je twijfelt na een dienst. Hoe meld je het, hoe blijf je veilig en hoe leer je ervan?

Les 12  ·  Draagt bij aan kwaliteit van zorg

Over deze les: les 12 van de serie In goede handen, beroepslessen voor de opleiding Verzorgende IG (mbo niveau 3), ongeveer 40 minuten. Dit is de laatste les van de serie. Studenten leren waarom en hoe ze een incident melden, hoe ze de zorg samen verbeteren, hoe ze grensoverschrijdend gedrag herkennen en bespreekbaar maken en hoe ze op hun eigen werk reflecteren.

Koppeling: kwalificatiedossier Verzorging en verpleging (crebo 23453, geldig vanaf 1 augustus 2026), kwalificatie Verzorgende IG (crebo 27144). Kerntaak B1-K3 Draagt bij aan kwaliteit van zorg, met de werkprocessen B1-K3-W1 Draagt bij aan het innoveren van zorg, B1-K3-W2 Evalueert de werkzaamheden en ontwikkelt zichzelf als professional en B1-K3-W3 Draagt bij aan een sociaal en fysiek veilige werkomgeving. Leerresultaten uit de body of knowledge: herkent knelpunten in de zorgverlening en benoemt mogelijkheden om de kwaliteit te verbeteren, herkent grensoverschrijdend gedrag en legt uit hoe je dit bespreekbaar kunt maken en melden, beoordeelt resultaten van eigen handelen op basis van analyse, feedback en reflectie en formuleert persoonlijke leerdoelen. Bron voor incidenten melden: Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) en Rijksoverheid, voorschriften voor zorgaanbieders.

Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 12

Na deze les:

1

Je kan uitleggen waarom en hoe je een incident meldt.

2

Je kan grensoverschrijdend gedrag herkennen en bespreekbaar maken.

3

Je kan reflecteren op je eigen werk en een leerdoel opschrijven.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 12

Mevrouw Benali glijdt bijna van de douchestoel. Jij vangt haar net op. Er is niets gebeurd. Wat doe jij daarna?

1

Niets, het ging toch goed

2

Ik vertel het aan een collega

3

Ik doe een melding

4

Ik weet het niet

Startvraag: er is hier nog geen goed of fout. Vraag een paar studenten waarom ze hun keuze maakten. Veel mensen denken dat je alleen meldt als er echt iets misging. In deze les leer je waarom ook een bijna-incident telt. Kom aan het eind van de les terug op deze vraag.

K E R N B E G R I P

LES 12

K E R N B E G R I P

Incident

Een onbedoelde of onverwachte gebeurtenis in de zorg die schade heeft gegeven aan een zorgvrager, of die schade had kunnen geven. Ging het bijna mis? Dan heet dat een bijna-incident.

Kernbegrip: deze omschrijving volgt de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg, kortweg Wkkgz. Voorbeelden: een val, een verkeerd medicijn, een vergeten afspraak, een hulpmiddel dat stukgaat. Een calamiteit is een incident met de dood of ernstige schade als gevolg. Die meldt de zorgorganisatie bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Jij meldt het intern, volgens de afspraken van je organisatie.

I N C I D E N T E N M E L D E N

LES 12

Melden om te leren

Elke zorgorganisatie moet volgens de wet veilig melden mogelijk maken. In veel organisaties heet dat een MIC-melding, in ziekenhuizen een VIM-melding.

Een melding gaat niet over schuld. Je team bespreekt wat er gebeurde en hoe het beter kan. Zo voorkom je dat het nog eens gebeurt.

Uitleg: VIM staat voor Veilig Incident Melden. Welke naam je organisatie gebruikt, verschilt. De Wkkgz verplicht zorgaanbieders om medewerkers incidenten veilig te laten melden, met als doel ervan te leren en samen de zorg te verbeteren. Een commissie of het team kijkt naar de oorzaken: lag het aan de werkwijze, het materiaal, de drukte? Vraag studenten hoe melden op hun stage werkt en of ze het formulier al eens hebben gezien.

V R A A G

LES 12

Waarom doe je een MIC-melding?

A

Om te laten zien wie de fout maakte

B

Omdat de zorgvrager een klacht indient

C

Om samen te leren en herhaling te voorkomen

D

Omdat de inspectie elke melding nakijkt

Antwoord: C. Een melding is bedoeld om te leren, niet om te straffen. De inspectie krijgt niet elke melding: alleen ernstige gebeurtenissen meldt de organisatie daar. Een klacht van een zorgvrager is iets anders: daarvoor heeft elke organisatie een klachtenregeling.

I N C I D E N T E N M E L D E N

LES 12

I N C I D E N T O F B I J N A - I N C I D E N T

1

Zorg eerst dat de zorgvrager veilig is.

2

Waarschuw de verpleegkundige of arts als dat nodig is.

3

Vertel het je collega of leidinggevende.

4

Doe een melding: wat, wanneer, wat deed je?

5

Schrijf in het zorgdossier wat er gebeurde.

Liever te vaak

Twijfel je of iets een melding waard is? Meld het. Ook een bijna-incident helpt je team leren.

Uitleg: volg altijd de afspraken van je eigen organisatie. In de melding beschrijf je feiten, geen schuld: wat gebeurde er, wanneer, wie waren erbij, wat deed je meteen? De melding zelf hoort niet in het zorgdossier, maar daar schrijf je wel wat er met de zorgvrager gebeurde en wat je deed. Zorg ook goed voor jezelf: een incident kan je raken. Praat erover met een collega of je leidinggevende.

K W A L I T E I T V E R B E T E R E N

LES 12

Verbeteren in vier stappen

Na een melding of een goed idee wil je de zorg verbeteren. Dat doe je stap voor stap, met de PDCA-cirkel:

  • Plan: wat wil je verbeteren, en hoe?

  • Do: probeer het uit.

  • Check: werkt het?

  • Act: pas het aan, of maak het de nieuwe werkwijze.

Uitleg: PDCA staat voor Plan, Do, Check, Act. De body of knowledge bij het kwalificatiedossier noemt PDCA als methode voor kwaliteitszorg. Daarna begint de cirkel opnieuw. Innoveren hoort hier ook bij: een nieuw hulpmiddel of nieuwe zorgtechnologie, zoals een sensor die afgaat als iemand uit bed stapt, probeer je ook eerst uit en daarna evalueer je. Vraag studenten naar een verbetering die ze op stage zagen.

T O E P A S S E N

LES 12

Ruben ziet drie meldingen over zorgvragers die 's nachts vallen op weg naar het toilet. Bedenk een verbetering. Hoe weet je bij Check of die werkt?

Open vraag, voorbeeldantwoord: Plan: een nachtlampje bij het bed en de route naar het toilet vrij houden, en vaker langsgaan bij zorgvragers met valrisico. Do: een maand uitproberen op de afdeling. Check: kijken of er minder valmeldingen zijn en vragen wat zorgvragers en collega's ervan vinden. Act: werkt het, dan wordt het de vaste werkwijze. Werkt het niet, dan pas je het plan aan.

Extra voor snelle studenten: welke zorgtechnologie zou hier ook kunnen helpen, en wat is daarvan een nadeel voor de privacy?

K E R N B E G R I P

LES 12

K E R N B E G R I P

Grensoverschrijdend gedrag

Gedrag van een ander dat over jouw grens gaat. Bijvoorbeeld schelden, dreigen, slaan, of ongewenste aanrakingen en opmerkingen. Het kan komen van een zorgvrager, een naaste of een collega.

Kernbegrip: het kwalificatiedossier vraagt dat je grensoverschrijdend gedrag herkent en weet hoe je het bespreekbaar maakt en meldt. Waar je grens ligt, bepaal je zelf. Soms komt gedrag voort uit ziekte, zoals dementie of pijn. Dat verklaart het gedrag, maar je hoeft het niet zomaar te accepteren. Bespreek dan met je team hoe jullie ermee omgaan.

V E I L I G W E R K E N

LES 12

Wat doe je?

Op het moment zelf

  • Zorg voor je eigen veiligheid

  • Zeg duidelijk: 'Stop, dit wil ik niet.'

  • Ga weg als het nodig is

Daarna

  • Bespreek het met je leidinggevende

  • Meld het volgens de afspraken

  • Praat erover, ook met een vertrouwenspersoon

Uitleg: volgens de Arbowet moet je werkgever beleid hebben om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen, en daar hoort ongewenst gedrag bij. Veel organisaties hebben een vertrouwenspersoon bij wie je in vertrouwen terecht kunt. Op stage kun je ook naar je praktijkbegeleider of je studieloopbaanbegeleider op school. Benadruk: het ligt niet aan jou, en het is geen zwakte om erover te praten.

V R A A G

LES 12

Meneer Mulder maakt bij het wassen steeds opmerkingen over je lichaam. Wat is het beste om te doen?

A

Er niets van zeggen, hij is ziek

B

Je grens aangeven en het bespreken

C

Het alleen aan je vrienden vertellen

D

Hem voortaan zonder iets te zeggen mijden

Antwoord: B. Je zegt rustig en duidelijk dat je dit niet wil, en je bespreekt het met je leidinggevende of praktijkbegeleider. Dan kan het team afspraken maken, bijvoorbeeld over wie hem helpt bij het wassen. Niets zeggen of hem mijden lost niets op, en dan weet niemand ervan.

R E F L E C T E R E N

LES 12

Leren van je eigen werk

Reflecteren is terugkijken op wat je deed, om beter te worden. Je stelt jezelf drie vragen:

  • Wat ging goed?

  • Wat kan beter?

  • Wat doe ik de volgende keer anders?

Maak van het antwoord een leerdoel voor je persoonlijk ontwikkelplan.

Uitleg: in de body of knowledge heet dit evalueren en jezelf ontwikkelen. Je beoordeelt je eigen handelen op basis van analyse, feedback en reflectie, en maakt persoonlijke leerdoelen. Het persoonlijk ontwikkelplan heet ook wel POP. Een leerdoel is concreet: niet 'beter communiceren', maar 'bij de overdracht gebruik ik SBAR'. Intervisie is reflecteren in een groep: collega's bespreken samen een situatie uit het werk.

Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0

F E E D B A C K

LES 12

Geven en ontvangen

Feedback geven

  • Zeg wat je zag, niet wat je denkt

  • Zeg wat het effect was

  • Geef een tip voor de volgende keer

Feedback ontvangen

  • Luister tot het eind

  • Vraag door als iets niet duidelijk is

  • Bedank en kies wat je ermee doet

Uitleg: feedback gaat over wat je deed, feedforward over wat je de volgende keer kan doen. Het kwalificatiedossier vraagt beide: geven en ontvangen. Laat een voorbeeld horen: 'Je vertelde mevrouw niet wat je ging doen voor je haar aanraakte. Ze schrok. Zeg het de volgende keer vooraf.' Vraag: wat maakt feedback voor jou makkelijk of moeilijk om te horen?

R E F L E C T E R E N

LES 12

Terugkijken op je stage

1

Kies een situatie van je stage die je bijbleef.

2

Vertel: wat ging goed, en wat kan beter?

3

Je buur geeft je één tip.

4

Schrijf één concreet leerdoel op.

8

m

00

s

in tweetallen

Opdracht: laat studenten om de beurt vertellen, ongeveer 3 minuten per persoon. Wie luistert, gebruikt de regels voor feedback geven. Laat aan het eind een paar studenten hun leerdoel voorlezen. Is het concreet genoeg?

Hulp voor wie vastloopt: kies een overdracht, een gesprek met een mantelzorger of een moment waarop je niet wist of je iets mocht doen.

Extra voor snelle studenten: welke les uit deze serie past bij je leerdoel, en wat neem je daaruit mee?

S T E L L I N G

LES 12

Wie een fout meldt, is een goede verzorgende IG.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Melden laat zien dat je verantwoordelijkheid neemt en wil dat de zorg veiliger wordt. Iemand die fouten verzwijgt, ontneemt het team de kans om te leren. Sluit af met de startvraag: wat doe je nu bij mevrouw Benali? En kijk terug op de serie: welke zakkaart neem jij mee naar je stage?

T E R U G B L I K

LES 12

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Incidenten melden

2

Veilig werken

3

Reflecteren en leren

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: dit is de laatste les van de serie. Laat studenten kiezen welk leerdoel uit de hele serie ze nog willen oefenen op stage.

Klik hier

Image credit: LessonUp