Wie is de baas in de Republiek?

• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 2

Introduction

Aan het eind van deze presentatie kun je herkennen en uitleggen op welke manier de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werd bestuurd

De Gouden Eeuw

Wie is de baas in de Republiek?

Leerdoel

• Aan het eind van deze les kun je uitleggen hoe de strijd tussen de staatsgezinden en Oranjegezinden eruit ziet. 
• Aan het einde van de les kun je uitleggen waarom Engeland en Frankrijk met de Republiek in oorlog raken.

Wat weet jij nog van
de Tachtigjarige Oorlog?

De Tachtigjarige Oorlog

1568-1648

• De, voornamelijk protestantste, Noordelijke Nederlanden gaan verder zonder de katholieke koning Filips II
  

Alleen verder...

• De Noordelijke Nederlanden hebben eerst nog geprobeerd een koning te vinden. Dat lukte niet. Daarom wordt besloten verder te gaan zónder koning, als de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
• Dit was uniek in de wereld: "Geen koning?! Wie beschermt je dan?!"

De Staten-Generaal

• Elk van de zeven gewesten had een eigen bestuur: de gewestelijke staten. 
• Zij namen vooral beslissingen die hun eigen gewest aangingen.
• Beslissingen die voor de hele Republiek belangrijk waren, werden genomen in de Staten-Generaal: de vergadering van alle gewestelijke staten bij elkaar
• De voorzitter van de Staten-Generaal was de raadspensionaris

Regenten

• In tegenstelling tot andere landen hadden de (rijke) burgers in de Republiek veel meer macht en invloed dan de adel.
• Veel van deze burgers waren enorm rijk geworden door de handel (in de steden)
• Deze groep rijke burgers noem je regenten.
• Bijna alle belangrijke banen waren in handen van de regenten.

Van vader op zoon

• Veel regentenfamilies probeerden de mooie banen in hun eigen of bevriende families te houden.
• Zo erfden kinderen al op jonge leeftijd titels of kregen ze voorrang bij banen op basis van hun achternaam.

Willem II

• Vlak voor het vredes akkoord werd Willem II aangesteld als stadhouder.
• Hij had veel ambities: 
• Republiek omvormen tot een sterk en machtig calvinistisch land. 
• Hij zag zichzelf al als koning van alle Nederlandse gewesten.

Willem II

• Vlak voor zijn dood pleegde hij een staatsgreep.
• Machtsgreep. 
• Hij zette de Staten-Generaal onder druk. 
• Veel mensen zijn boos. 

Ruzie tussen twee groepen

• Staatsgezinden -> Regenten die voor grote macht in handen van de regenten zijn. 
• Orangegezinden -> Aanhangers van de stadhouders van Oranje
• De strijd tussen staatsgezinden en Oranjegezinden was bepalend voor de politiek in de Republiek. 

Zonder stadhouder verder

1650-1672

• De stadhouder (Prins van Oranje) is de hoogste militaire baas in de Republiek
• Als stadhouder Willem II in 1650 plotseling overlijdt is zijn zoon nog niet eens geboren (pas acht dagen later)
• Sommige regenten zijn van mening dat er geen nieuwe stadhouder hoeft te komen: ze kunnen het wel alleen!

Handelsoorlogen

• De republiek heeft een andere positie dan de buurlanden. 
• Hierdoor waren wij een gevaar voor andere landen. 
• Frankrijk probeerde daarom zoveel mogelijk zijn eigen handel te beschermen. 
• Engeland gaat dat ook doen. 

Handelsoorlogen

• Engeland doet dat door de acte van navigatie. 
• Hierbij mochten alleen schepen de Engelse havens binnenvaren als die schepen goederen uit het eigen land aan boord hadden.
• Dit was slecht voor de Republiek. 
• -> Republiek gaat in oorlog met Engeland en Frankrijk. 

Handelsoorlogen

• In 1653 kwam raadpensionaris: Johan de Witt aan het roer. 
• In 1654 vrede met Engeland. Hierbij ging Johan de Witt in het geheim akkoord. 
• Dit was maar voor korte duur. 
• Een nieuwe oorlog start onder leiding van Michiel de Ruyter. 

schooltv.nl

Handelsoorlogen

• In de zomer bezette Frankrijk de Zuidelijke Nederlanden. 
• Frankrijk wilde een onafhankelijke economie. 
• De Republiek bracht de producten van en naar Frankrijk. 
• Frankrijk maakte het vervoer peperduur voor de Republiek en daardoor verdiende we er bijna niks aan. 

Akkoord Spanje

• Nadat de Republiek een akkoord sloot met de Spanje kregen wij er twee nieuwe vijanden bij. 
• Engeland beschikte over een grote vloot en Frankrijk over een enorm landleger.

Akkoord Spanje

• Frankrijk en Engeland wilden niet meer alleen toekijken hoe de Nederlandse Republiek al maar welvarender werd. 
• Frankrijk en Engeland meldden zich op de wereldmarkt als sterke concurrenten. 
  

Het Rampjaar

1672

• In 1672 vielen de Engelsen, Fransen en Duitsers tegelijkertijd Nederland aan.
• Op zee wist De Ruijter de Engelsen tegen te houden, maar het landleger is te zwak. 
• Sommigen gaven De Witt de schuld: hij had ook het leger moeten versterken
• Samen met zijn broer Cornelis werd hij afgeslacht en opgehangen

Aan het einde van de middag drongen opgehitste, dronken en woedende schutters de gevangenis binnen en sleurden de broers naar buiten. Cornelis bezweek onder de slagen van geweerkolven. Johan werd door notaris Van Soenen met een piek in zijn gezicht gestoken. Daarna schoot luitenant-ter-zee Maerten van Valen hem van achteren met een pistool in zijn hoofd.<div><br></div><div>De lijken werden geheel ontkleed, op het Groene Zoodje aan de wipgalg ondersteboven opgehangen, opengereten en gecastreerd. Tenen, vingers, oren, neuzen, lippen en tongen werden afgesneden. De ingewanden werden uit de lichamen gehaald en volgens de ooggetuige en dichter-industrieel Joachim Oudaan deels door de omstanders opgegeten of aan honden te eten gegeven. Hendrick Verhoeff ging er prat op dat hij de harten uit de lichamen had gesneden, iets dat hij de magistraat – de ochtend van de moord – beloofd had te doen. Ze zijn nog jaren tentoongesteld geweest.</div>

schooltv.nl

• 7:15 tot einde

Toch weer een stadhouder

1672

• Pas toen de gebieden rond Holland onder water werden gezet, gaven de Franse legers het op. De Duitsers hadden zich al teruggetrokken.
• De Republiek was gered, maar voor veel mensen was duidelijk geworden dat ze niet zonder stadhouder konden: Willem III volgde na 25 jaar zijn vader op

Behalve stadhouder en Prins van Oranje, werd Willem III in 1688 ook Koning van Engeland! Daar heeft hij nog steeds de bijnaam <span style="font-style: italic;">King Billy</span>.

Toch weer een stadhouder

1672

• Economische gezien kregen we een flinke klap. 
• Vanwege de chaos en onrust werden amper nieuwe investeringen gedaan. ´
• Doordat de handel stil kwam te liggen en vervolgens Engeland en Frankrijk nog hervormingen doorvoerde stortte de economie in. 
• Al met al ging de handelspositie van de Republiek achteruit en begon de glans van de Gouden Eeuw te vervagen.

Behalve stadhouder en Prins van Oranje, werd Willem III in 1688 ook Koning van Engeland! Daar heeft hij nog steeds de bijnaam <span style="font-style: italic;">King Billy</span>.