les 4 periode 1

• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 2

Spijsvertering 

JdW-kijkwijzer

Lesopbouw:

1. Vooraf:
   Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen
   
   
2. Instructie:
   Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen
   
   
3. Toepassing:
   Actieve verwerking, Formatief handelen 
   
   
4. Evaluatie:
   Afsluiting

Overzicht Periode 1 deel 1 

• Thema:
• Benodigde lesmaterialen:

Week 1	Week 2	Week 3	Week 4	Week 5	Week 6
stofwisseling verbranding	ademhalingsstelstel ademhalen	voedingsmiddelen vertering	vertering verteringstelstel	gezonde voeding	bloed bloedsomloop

Overzicht Periode 1 deel 2

• Thema:
• Benodigde lesmaterialen:

Week 7	Week 8	Week 9	Week 10	Week 11	Week 11
het hart	uitscheiding nieren longen en huid	...	...	...

              Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon in het Zakkie 
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, JdW-map, etui 

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

Checklist:

• Bepaal welke voorkennis relevant is voor de nieuwe lesstof.
• Ontwerp een terugblik-opdracht die deze voorkennis activeert.
• Overweeg of en hoe thuistalen ingezet kunnen worden om voorkennis te activeren.

Terugblik opdracht

2. Voorkennis activeren

De docent activeert relevante voorkennis aan de hand van een terugblik-opdracht, waarbij eventueel een beroep op de thuistalen wordt gedaan. Op deze manier biedt de docent een kapstok om nieuwe stof te verbinden aan de eerder geleerde stof en richting te geven aan het verdere verloop van de les. Tegelijkertijd worden hiermee misconcepties van leerlingen zichtbaar gemaakt, waar de docent vervolgens gericht op in kan spelen. 

           Leerdoelen

T1: Je legt de functie van enzymen in de spijsvertering uit

T1: Je beschrijft hoe de opname, verspreiding en gebruik van voedingsstoffen en zuurstof verloopt.

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.      

Verbranding in organismen

Longen =  zuurstof en koolstofdioxide 

darmen = brandstof

bloed = vervoer brandstof en zuurstof

Vul voor jezelf aan

Substraat: is wat wordt omgezet/verwerkt in een enzym

Active centrum: waar substraat bind met enzym

reactieproduct: wat uit de reactie komt

Waar dienen de voedingstoffen voornamelijk voor?

Orgaanstelsels 

1. Verteringsstelsel
2.  Bloedvatenstelsel
3. Ademhalingsstelsel
4. Uitscheidingsstelsel

Functionele verbanden

Verteringsstelsel

Doel: verteren voedsel zodat voedingsstoffen worden opgenomen 

Lang kanaal van mond tot kont

1. Mond/keel

Speekselklieren: Speeksel (verteringssap) met amylase

Verteerd zetmeel (koolhydraat)

Keelholte, bij slikken

Huig: afsluiten neusholte

Strottenklepje: afsluiten luchtpijp

Mechanische vertering -> vergroot het oppervlakte

Het enzym amylase

knipt grote koolhydraten 

in stukken

Enzymen: sleutel-slotprincipe

2. Maag

Maag maakt maagsap, lage zuurgraad (pH), doodt bacterien. 
Vertering eiwitten

 
Tijdelijke opslagplaats voedsel
Maagportier: laat kleine beetjes voedsel door

3. Twaalfvingerige darm

Toevoeging 2  verteringssappen

Galblaas -> Gal -> Emulgeert vetten

Alvleesklier -> Alvleessap -> enzymen voor vertering vetten, eiwitten en koolhydraten 

4. Dunne darm

Dunne darm: darmsap
Laatste stap vertering eiwitten en koolhydraten door enzymen

Opname alle verteringsproducten in bloed.  Nu klein genoeg

• In je gehele darmkanaal heeft de wand kringspieren (vernauwen) en lengtespieren (verwijden).
• Peristaltische bewegingen = het afwisselend samentrekken van de kring- en lengtespieren.

Voedingsvezels stimuleren de spieren in de darmwand en zorgen zo voor een goede darmwerking

Darmperistaltiek

Darmperistaltiek

• Kringspieren en lengtespieren bevinden zich in de wand van het hele verteringsstelsel (foto)
• Als je voedsel doorslikt, spannen de kringspieren samen om het voedsel vooruit te duwen
• Voedingsvezels stimuleren de spieren in de darmwand en zorgen zo voor een goede darmwerking

De slokdarm met kring- en lengtespieren

-->Kan je ondersteboven water doorslikken?

• In je gehele darmkanaal heeft de wand kringspieren (vernauwen) en lengtespieren (verwijden).
• Peristaltische bewegingen = het afwisselend samentrekken van de kring- en lengtespieren.

Voedingsvezels stimuleren de spieren in de darmwand en zorgen zo voor een goede darmwerking

Darmperistaltiek

5. Dikke darm

Dikke darm: haalt water uit de onverteerde resten. Vorming vaste massa.

Bacteriën die cellulose kunnen verteren

- plantaardig voedsel

- Glucose

Zet de organen van
het verteringsstelsel
in de juiste volgorde. 

Dunne darm

Slokdarm

Endeldarm

Dikke darm

Twaalfvingerige
darm

Maag

Welke voedingsstof wordt (deels) in de maag verteerd?

1. Koolhydraten
2. Eiwitten
3. Vetten
4. Vitaminen

Hoe heet het orgaan waar de (verteerde) voedingsstoffen worden opgenomen?

1. Dunne darm
2. Blinde darm
3. Dikke darm
4. Twaalfvingerige darm

waardoor kan dit efficiënt gebeuren?

herbivoor

omnivoor

carnivoor

Het verteringsstelsel

De lengte van het verteringstelsel is ook aangepast aan het voedsel.

- Planteneters (herbivoor): lang verteringsstelsel

- Vleeseters (carnivoor): kort verteringsstelsel

- Alleseters (omnivoor): middellang verteringsstelsel

Een vleeseter noemen we ook wel een . . . .

1. Omnivoor
2. Carnivoor
3. Herbivoor
4. Meatball

Een planteneter heeft

1. Plooikiezen
2. Knipkiezen
3. Knobbelkiezen

Is een konijn een planteter, vleesester of een alleseter?

1. Planteneter
2. Vleeseter
3. Alleseter

Is een kat een
planteter, vleeseter of
een alleseter?

1. Planteter
2. Vleeseter
3. Alleseter

Planteneter, alleseter of vleeseter?

1. Planteneter
2. Alleseter
3. Vleeseter

De gebitten van een alleseter en van een vleeseter verschillen van elkaar.

Wat heeft de alleseter wel en de vleeseter niet?

1. hoektanden
2. snijtanden
3. knobbelkiezen
4. plooikiezen

Een planteneter heeft een ....

1. kort verteringsstelsel
2. middellang verteringsstelsel
3. lang verteringsstelsel

Een alleseter heeft

1. plooikiezen
2. knipkiezen
3. knobbelkiezen

Vleeseters hebben....

1. plooikiezen
2. knobbelkiezen
3. knipkiezen

Wat voor eter zie je hier?
Hoe heten de kiezen?
En hoe is de lengte van zijn darmkanaal?

1. Alleseter, Plooikiezen, Middellang darmkanaal
2. Planteneter, Plooikiezen, Lang darmkanaal
3. Alleseter, Knobbelkiezen, Middellang darmkanaal
4. Planteneter, Knobbelkiezen, Lang darmkanaal

1 Het Verteringsstelsel -verstikking

oppervlaktevergroting 

enzymen

het verteringsstelsel

emulgeren

darmperistaltiek

darmplooien

opdracht:

Teveel glucose in het bloed

Start

Te weinig glucose in het bloed

Start

Insuline

• Teveel glucose in je bloed        --> insuline wordt gemaakt door de alvleesklier

• Glucose-gehalte gaat omlaag.
• Glucose wordt in de vorm van glycogeen opgeslagen in de lever en spieren. 

Glucagon

• Als je te weinig glucose in je bloed hebt wordt het hormoon glucagon door de alvleesklier afgegeven --> zorgt ervoor dat glycogeen uit de lever en de spieren wordt omgezet in glucose --> de hoeveelheid suiker (glucose) in je bloed wordt hoger.

          

Practica leerjaar 2

 Les 1 glucose aantonen, zetmeel aantonen, eiwitten aantonen

Les 2 Glucose, zetmeel en eiwitten in voedingsmiddelen

Les 3 de invloed van speeksel op zetmeel

Les 4 de invloed van temperatuur op de werking van zetmeel

Les 5 hoe gezond is eten, lekker en gezond

Les 6 verschillende tanden en kiezen

Les 7 : boek opdracht 1.7 het gebruiken en maken van een determineersleutel tm 1.7.3  determinatietabel. 

Les 8  onderzoek doen, boek doen we practicum deel 1, veilig werken 1.1 tm 1.5

Les 9: onderzoek doen, boek doen we practicum deel 1, veilig werken 1.1 tm 1.5

Les 10  1.61. practicum hooi-infuus

Les 11: 1.6.2 practicum korstmossen

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner. 

Practica leerjaar 3

Les 1 : boek opdracht 1.7 het gebruiken en maken van een determineersleutel tm 1.7.3 determinatietabel.

Les 2 onderzoek doen, boek doen we practicum deel 1, veilig werken 1.1 tm 1.5

Les 3;  onderzoek doen, boek doen we practicum deel 1, veilig werken 1.1 tm 1.5

Les 4:  1.61. practicum hooi-infuus

Les 5: 1.6.2 practicum korstmossen

les 6: boek doen we practicum technische vaardigheden  hoofdstuk 2

les 7: boek doen we practicum technische vaardigheden  hoofdstuk 2

les 8: boek doen we practicum enkele praktische toepassingen 

les 9: boek doen we practicum enkele praktische toepassingen 

les 10: boek doen we practicum hoofdstuk 5 

les 11: boek doen we practicum hoofdstuk 5 

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner. 

Terugkijken 

op de leerdoelen

T1: Je legt de functie van enzymen in de spijsvertering uit

T1: Je beschrijft hoe de opname, verspreiding en gebruik van voedingsstoffen en zuurstof verloopt.

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

           Begrippen
           uit deze les

• Verteringsstelsel
  
• Voedingsstoffen
  
• Eiwitten
  
• Koolhydraten
  
• Vetten
  
• Enzymen
  
•  Vertering
  
• Opname

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

           Begrippen
           uit deze les

• Verteringsstelsel
• Mond
• Slokdarm
• Maag
• Darmen
• Alvleesklier
• Verteringssappen
• Enzymen
• Darmperistaltiek,
• Lever,
• Galblaas
• Gal
• Tanden

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

           Begrippen
           uit deze les

• Kiezen
• Tandbederf
• Speeksel
• Tandenpoetsen
• Fluor

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Exit ticket

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Eindslide.

Ruimte voor een afsluitend woord.