lesson plan
Lesplan Amersfoort Middeleeuwse Stad
A lesson plan by Discover art and heritage in Amersfoort
Ready to use this lesson plan? Use the button below to save a copy of this lesson plan in your account. After doing so, you will be able to modify the lessons as you wish.
Algemene informatie
In het project Amersfoort middeleeuwse stad?! ontdekken leerlingen van groep 6 en 7 wat er zo middeleeuws is aan Amersfoort. Op school gebruiken zij hiervoor een verhaal dat zich in laat-middeleeuws Amersfoort afspeelt. In Museum Amersfoort onderzoeken zij het ontstaan van de stad, het middeleeuws erfgoed, de historische gebouwen in het oude stadscentrum en de collectie van Museum Amersfoort. Bovendien bezoeken ze de Koppelpoort. Tijdens het museumbezoek wordt de groep begeleid door twee museumdocenten. Door de groep in tweeën te delen, is er meer ruimte voor individuele ontdekking en ervaring.
Leerdoelen
Leerlingen leren
- Over tijdvak Steden en Staten 1000 – 1500.
- Over het dagelijks leven in de middeleeuwen in Amersfoort door een beeldend verhaal (wonen en werken, leven en leren, rechtspraak en veiligheid).
- Het erfgoed in hun eigen leefomgeving kennen (gebouwen en museumobjecten).
- Over middeleeuwse stadsmuren en gebouwen in Amersfoort.
- Het onderzoeken van historische bronnen.
- Het betekenis geven aan historische gebouwen en museumobjecten.
- Het vergelijken van het heden met het middeleeuwse verleden.
- Over de functie van oude gebruiksvoorwerpen.
- Over het dagelijks leven in andere tijdvakken.
- Over verschillende soorten materialen en hun eigenschappen.
Aansluiting bij de (concept)kerndoelen:
- Kerndoel 1, 2, 4 en 5 lln gebruiken taal in een ander leergebied, lezen en gaan in gesprek, waarbij ze nieuwe woorden gebruiken.
- Kerndoel 16: lln gebruiken oude en nieuwe meetinstrumenten.
- Kerndoel 20 : lln leren en praten over bestuur en straf in de Middeleeuwen in vergelijking met nu.
- Kerndoel 25, 26, 27 en 28: lln onderzoeken maatschappelijke ontwikkelingen v.a. de Middeleeuwen. Ze leren hoe de geografische ligging bepalend was voor het ontstaan van Amersfoort, hoe de stad zich ontwikkelde in de tijd van Standen en Steden en hoe de mensen er toen samenleefden.
- Kerndoel 37, de lln maken kunst en cultuur mee in de context van Middeleeuws Amersfoort.
Een afspraak maken voor het museumbezoek
Boek je museumles via de website >
Er kunnen maximaal 30 leerlingen meedoen per bezoek, begeleid door minimaal 4 begeleiders van school. Het museumbezoek duurt 90 minuten en wordt begeleid door twee museumdocenten.
Meer informatie nodig?
Neem contact op met de afdeling educatie:
Neem contact op met de afdeling educatie:
Mail: educatie@museumamersfoort.nl
Telefoonnummer: 033-2471106
Voorbereidingsles 1
Leven in middeleeuws Amersfoort: op stap met Gijsbert.
Duur: 50 minuten.
Materiaal: Lessonup
De leerlingen luisteren naar deel 1 van het verhaal Op stap met Gijsbert en doen de digibordquiz.
Museumbezoek
Duur: 90 minuten.
De school zorgt voor minimaal 4 - maximaal 6 begeleiders.
De les in het museum wordt verzorgd door twee museumdocenten. In het museum wordt de groep gesplitst. De leerkracht heeft deze tweedeling van te voren gemaakt. Leerlingen bezoeken de Koppelpoort en Museum Amersfoort. In het museum wordt het ontstaan van de middeleeuwse stad Amersfoort nagebouwd en maken leerlingen zelfstandig opdrachten bij objecten.
Verwerkingsles
Gebouwen uit de Middeleeuwen
Duur: 10 minuten verhaal Gijsbert - deel 2
60 minuten onderzoek opdracht
Materiaal: Lessonup
De leerlingen worden getest op hun kennis van Amersfoortse middeleeuwse gebouwen. Daarna luisteren ze naar deel 2 van het verhaal over Gijsbert.
Vervolgens doen de leerlingen een onderzoekje naar zeven middeleeuwse gebouwen in Amersfoort en presenteren dit aan elkaar. Voor de onderzoekjes kan onderstaand werkblad uitgeprint worden.
Daarnaast zijn er extra lessuggesties.
achtergrondinformatie leerkracht
Amersfoort in de Middeleeuwen
Tot het begin van de 12e eeuw (1100) is het gebied, waar nu Amersfoort ligt, moerassig en onbewoond. Verschillende beken stromen uit de Gelderse Vallei richting Amersfoort. Op het laagst gelegen deel van het landschap, bij het latere Amersfoort, komen ze samen en vormen de rivier de Amer (Eem). Na 1100 wordt er een weg aangelegd van de bisschopsstad Utrecht naar de
handels- en Hanzestad Zwolle. De weg kruist de rivier de Amer
(Eem) op een doorwaadbare plaats: een voorde. Bij deze Amer-voorde (de precieze plek is onbekend) komen boeren wonen. Ook de baas van de provincie Utrecht (het Sticht), de Bisschop van Utrecht, bouwt hier een hof (hoeve, versterkte boerderij).
Daar komen zijn ondergeschikten te wonen, de Heren van Amersfoort.
In 1259 geeft de Bisschop het dorpje bij de Amer-voorde stadsrechten. Dat betekent dat de stad Amersfoort nu baas in eigen huis is. De stad heeft eigen rechtspraak en mag zichzelf verdedigen tegen de vijand. Die is dichtbij: Amersfoort ligt op grens met Gelre (Gelderland), waar de hertog de baas is.
Als verdediging wordt omstreeks 1250 eerst een gracht gegraven rond het groepje huizen bij de voorde. De opgegraven grond wordt gebruikt om een aarden wal aan te leggen, binnen de gracht. Er zijn vier doorgangen de stad in en uit, de waterweg de Amer en de landweg (Langestraat). Daar worden poorten gebouwd van bakstenen zoals de Kamperbinnenpoort.
Bakstenen zijn in de middeleeuwen kostbaar. Daarom duurt het ook jaren voordat de stenen stadsmuur rondom de stad klaar is, omstreeks 1300. Onderdeel van die eerste stadsverdediging is ook de toren die later stadsgevangenis wordt, de Dieventoren. Binnen in de stad zijn de huizen van hout. Alleen belangrijke gebouwen zoals de Sint-Joriskerk zijn van baksteen. In 1340 brandt een groot deel van de stad af, met alle houten huizen.
Het gaat goed met de stad. Tientallen bierbrouwerijtjes brouwen bier dat ook buiten de stadsgrens wordt verkocht. De stad raakt overvol en moet groter. Omstreeks 1380 wordt begonnen met de bouw van een nieuwe stadsmuur rond een groter gebied. Omstreeks 1450, 70 jaar later, is de hele tweede stadsmuur klaar, 2850 meter lang, vijf meter hoog en meer dan een halve
meter dik. Er zijn zes nieuwe stadspoorten, zoals waterpoort Monnikendam en de Koppelpoort.
Na de middeleeuwen
De oude, eerste stadsmuur ligt nu binnen in de stad en wordt afgebroken. Onder de grond blijft het muurwerk zitten. Daarop worden vanaf ongeveer 1500 grote, maar ondiepe huizen gebouwd. Muurhuizen, zoals die van Museum Amersfoort, staan op de fundamenten van de oude stadsmuur. Hun eigenlijke voorgevel staat niet aan de straat, maar er dwars op.
Omstreeks 1460 is in de stad ook de Onze-Lievevrouwekerk gebouwd, een bedevaartskerk. Hier komen pelgrims (religieuze toeristen) om te bidden bij het Mirakel-beeldje in de hoop op genezing. Na de middeleeuwen verandert de stad lange tijd niet veel, er is voldoende ruimte binnen de stadsmuur om te bouwen. Begin 19e eeuw wordt de oude muur afgebroken en maakt plaats voor plantsoenen. Pas na de aanleg van de spoorlijn in 1863 groeit de stad uit haar middeleeuwse jasje.