Bevolking en steden in China (Aardrijkskunde vmbo), les 1: Uitleg

• newEditor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• vmbo
• Leerjaar 3,4

Introduction

Uitleg over de eenkindpolitiek, binnenlandse migratie, het hukou-systeem en de snelle groei van Chinese steden.

BEVOLKING · VERSTEDELIJKING

Bevolking en steden in China

Examenstof aardrijkskunde vmbo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: AK/K/8, eindterm 18.1 tot en met 18.5 (China). Image credit: Ermell / Wikimedia Commons, CC0

BEVOLKING · VERSTEDELIJKING

Wat ga je kunnen?

Ik kan uitleggen hoe de Chinese bevolking verandert, waarom mensen naar de stad trekken en wat verstedelijking betekent voor wonen, werken, verkeer en milieu.

Waar denk je aan bij China en de mensen die er wonen?

Verwachte woorden: veel mensen, Beijing, Shanghai, wolkenkrabbers, één kind, fabrieken, smog, treinen. Groepeer ze in drie groepen: bevolking (veel mensen, één kind), verhuizen (platteland, trein, werk) en steden (wolkenkrabbers, smog). Dat zijn de drie blokken. Voor BB geldt eindterm 18.1, 18.2, 18.4 en 18.5. Toekomstverwachtingen (vergrijzing, braindrain) en het beoordelen van maatregelen zijn alleen voor KB en GL/TL.

BEVOLKING · VERSTEDELIJKING

Veel mensen, ongelijk verdeeld

• China heeft ongeveer 1,4 miljard inwoners. Alleen India heeft er inmiddels iets meer.

• De meeste mensen wonen in het oosten: bij de kust en langs de grote rivieren.

• Het westen is dun bevolkt: er liggen hoge bergen, woestijnen en droge hoogvlakten.

• De bevolking is niet gelijk over het land gespreid.

Syllabus 18.1: samenstelling, ontwikkeling en spreiding. Laat op een bevolkingsdichtheidskaart in de atlas zien dat het oosten donker en het westen licht gekleurd is. Het kaartbeeld: Beijing, Shanghai, Guangzhou (Kanton) en Hongkong liggen allemaal in het oosten. Veelgemaakte fout: denken dat heel China even druk bevolkt is.

Mensen lezen een bord over gezinsplanning in Chengdu, 1987

BEVOLKING · VERSTEDELIJKING

De eenkindpolitiek

• De overheid was bang voor te veel mensen en te weinig voedsel en werk.

• Vanaf 1979 mochten de meeste gezinnen maar één kind krijgen.

• Dat heet bevolkingspolitiek: de overheid probeert de bevolkingsgroei te sturen.

• Zo kreeg China veel minder geboorten. Die politiek stopte in 2015.

Syllabus 18.1: bevolkingspolitiek. De eenkindpolitiek liep van 1979 tot 2015. Op de foto kijken mensen in 1987 naar een bord over gezinsplanning. Veelgemaakte fout: denken dat de politiek voor iedereen gold. Er waren uitzonderingen, bijvoorbeeld voor etnische minderheden. Image credit: Jan Kranendonk / Wikimedia Commons, CC0

BEVOLKING · VERSTEDELIJKING

Nu te weinig kinderen

• Na 2015 mochten gezinnen twee kinderen krijgen, vanaf 2021 zelfs drie.

• Toch worden er weinig kinderen geboren: wonen en opvoeden zijn duur.

• Sinds 2022 neemt het aantal inwoners af.

• Er komen steeds meer ouderen: vergrijzing. Hoogopgeleide jongeren vertrekken soms naar het buitenland: braindrain (KB en GL/TL).

Syllabus 18.3 (KB en GL/TL): gegeven toekomstverwachtingen, gevolgen vergrijzing en braindrain. Gevolgen demografisch (meer ouderen, minder jongeren), sociaal-economisch (minder werkenden die voor ouderen zorgen, hogere zorgkosten) en ruimtelijk (leegloop van dorpen). Voor BB volstaat: de bevolking vergrijst. Veelgemaakte fout: vergrijzing en ontgroening door elkaar halen.

Wat was de eenkindpolitiek van China?

A

Gezinnen mochten meestal maar één kind krijgen

B

Elk gezin moest van de overheid één kind krijgen

C

Alleen in steden mochten gezinnen kinderen krijgen

D

De overheid betaalde gezinnen voor het krijgen van kinderen

Het is een voorbeeld van bevolkingspolitiek. De fout 'moest krijgen' draait de politiek om: ze beperkte het aantal kinderen.

Vul in

De Chinese overheid wil de bevolkingsgroei sturen met bevolkingspolitiek. Daardoor ontstaat later vergrijzing, want er komen minder jongeren.

bevolkingspolitiek

vergrijzing

braindrain

verstedelijking

Bevolkingspolitiek en vergrijzing. Let op: braindrain is vertrek van hoogopgeleiden, geen gevolg van weinig geboorten.

Een migrantenarbeider in Beijing, 2014

BEVOLKING · VERSTEDELIJKING

Van het platteland naar de stad

• Sinds 1980 verhuizen veel Chinezen van het platteland naar steden in het oosten.

• Dat is binnenlandse migratie: verhuizen binnen het eigen land.

• Op het platteland is weinig werk en verdienen mensen weinig.

• In de steden zijn banen in fabrieken, op bouwplaatsen en in winkels.

Syllabus 18.2: omvang en richting van binnenlandse migratie. Richting: van het arme binnenland en het westen naar de kustgebieden in het oosten (Shanghai, Guangzhou, Shenzhen, Beijing). Gebruik duwfactoren (platteland) en trekfactoren (stad). Veelgemaakte fout: migratie met emigratie verwarren. Hier blijven mensen in China. Image credit: Matt Ming / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

BEVOLKING · VERSTEDELIJKING

Het hukou-systeem

• Elke Chinees staat ingeschreven op één plek: dat is zijn hukou.

• Het hukou-systeem bestaat in de huidige vorm sinds 1958.

• Je hukou bepaalt waar je officieel woont en welke voorzieningen je krijgt.

• Veel migranten hebben nog een hukou van hun dorp. In de stad hebben ze minder rechten, bijvoorbeeld op zorg en onderwijs.

Syllabus 18.2: hukou. Een stadshukou geeft meer voorzieningen dan een dorpshukou. De overheid versoepelt het systeem langzaam. Veelgemaakte fout: denken dat verhuizen verboden is. Het is mogelijk, maar je krijgt niet automatisch dezelfde rechten.

Reizigers bij het West-station van Beijing, begin Chunyun 2018

BEVOLKING · VERSTEDELIJKING

Naar huis met Chunyun

• Veel migranten wonen ver van hun familie in het dorp.

• Rond het Chinese Nieuwjaar reizen ze met de trein of bus naar huis.

• Deze drukke reisperiode heet Chunyun.

• Stations in grote steden zijn dan overvol.

Illustreert de omvang van binnenlandse migratie: veel mensen werken in de stad maar horen bij hun dorp. De foto toont het West-station van Beijing aan het begin van Chunyun in 2018. Vraag: wat zegt deze drukte over het aantal migranten? Image credit: N509FZ / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Wat regelt het hukou-systeem in China?

A

Hoeveel kinderen een gezin mag krijgen

B

Hoeveel geld je mag verdienen in de stad

C

Waar je officieel woont en welke voorzieningen je krijgt

D

Welke school je op je zestiende moet kiezen

Het hukou is een woonregistratie. Wie het hukou met de eenkindpolitiek verwart, haalt twee soorten beleid door elkaar.

Noem één reden waarom mensen van het platteland naar de stad trekken.

Goed: er is in de stad meer werk, een hoger loon, of betere scholen en zorg. Fout: 'omdat het daar mooier is', want dat is geen oorzaak uit de les.

Flatgebouwen in Shenzhen, 2025

BEVOLKING · VERSTEDELIJKING

Steden groeien razendsnel

• Verstedelijking betekent dat een steeds groter deel van de mensen in een stad woont.

• In 2011 woonde in China voor het eerst de meerderheid in steden.

• Oorzaak 1: economische groei, vooral in fabrieken en bedrijven.

• Oorzaak 2: speciale economische zones aan de kust, zoals Shenzhen, trokken buitenlandse bedrijven aan.

Syllabus 18.4: oorzaken van snelle verstedelijking sinds 1980. Economische groei en werkgelegenheid in de steden, migratie van het platteland en de speciale economische zones die vanaf het begin van de jaren tachtig werden ingesteld (Shenzhen, Shantou, Zhuhai en Xiamen). Veelgemaakte fout: verstedelijking en migratie als hetzelfde zien. Migratie is een oorzaak, verstedelijking het resultaat. Image credit: Fumikas Sagisavas / Wikimedia Commons, CC0

Een hutong in Beijing, 2008

BEVOLKING · VERSTEDELIJKING

Wonen en werken in de stad

• Er komen veel nieuwe flats en wolkenkrabbers voor al die mensen.

• Oude wijken met lage huizen verdwijnen: de hutongs in Beijing.

• Een hutong is een smalle steeg met traditionele huizen om een binnenplaats.

• Sommige hutongs zijn nu beschermd, omdat ze bij de cultuur horen.

Syllabus 18.5: gevolgen voor wonen en werken, begrip hutong/traditionele woonwijk. Veel hutongs zijn gesloopt voor nieuwe wegen en gebouwen. De bewoners moesten verhuizen. Veelgemaakte fout: denken dat alle hutongs weg zijn. Een deel is beschermd. Werken: nieuwe banen in de stad, maar veel migranten doen zwaar werk, bijvoorbeeld op bouwplaatsen. Image credit: Caitriana Nicholson / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Druk verkeer en smog op de Tweede Ringweg in Beijing, 2008

BEVOLKING · VERSTEDELIJKING

Verkeer en milieu

• In de steden rijden steeds meer auto's: het wordt er drukker op de weg.

• Door verkeer en fabrieken is de lucht in veel steden vervuild: smog.

• Steden breiden uit en nemen landbouwgrond in.

• Maatregelen, zoals metro's en strengere regels voor auto's, helpen een deel van het probleem.

Syllabus 18.5: gevolgen voor verkeer en milieu. KB en GL/TL beoordelen maatregelen met voor- en nadelen vanuit verschillende dimensies (natuurlijk, sociaal-economisch, cultureel, politiek). Voorbeeld: een metro is schoner en sneller (voordeel), maar kost veel geld en kan wijken laten verdwijnen (nadeel). Veelgemaakte fout: alleen naar het milieu kijken. Image credit: Peter Dowley / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Waarom groeien Chinese steden zo snel?

A

Mensen mogen niet meer op het platteland wonen

B

Er is in de stad werk door de sterke economische groei

C

De overheid sloopt alle dorpen in het westen

D

In de stad is het goedkoper om te wonen

Economische groei en werk in de stad zijn de hoofdoorzaak. De afleiders klinken logisch, maar kloppen niet.

Vul in

Door verstedelijking verdwijnen oude wijken, de hutongs. In de steden ontstaat ook luchtvervuiling, die we smog noemen.

hutongs

smog

hukou

Chunyun

Begrippen hutong en smog bij de gevolgen voor wonen en milieu.

Zet de gebeurtenissen op volgorde, van vroeg naar laat

1

Drie kinderen toegestaan (2021)

2

Hukou-systeem in de huidige vorm (1958)

3

Meerderheid woont in de stad (2011)

4

Begin van de eenkindpolitiek (1979)

1958, 1979, 2011, 2021. Veelgemaakte fout: 1979 voor 1958 zetten, omdat beide beleid zijn.

Welk onderdeel vond je het lastigst?

1

De eenkindpolitiek

2

Het hukou-systeem

3

Oorzaken van verstedelijking

4

Gevolgen van verstedelijking

Bespreek het onderdeel met de meeste stemmen kort na.

Wat is voor jou het grootste gevolg van de snelle groei van Chinese steden?

Laat de leerling een gevolg noemen en kort uitleggen waarom. Goed: sloop van hutongs, smog of drukte op de weg.

BEVOLKING · VERSTEDELIJKING

Begrippen (1/2)

• bevolkingspolitiek: Maatregelen van de overheid om de bevolkingsgroei te sturen, zoals de eenkindpolitiek.

• hukou: Het Chinese registratiesysteem dat bepaalt waar je officieel woont en welke voorzieningen je krijgt.

• binnenlandse migratie: Verhuizen binnen een land, in China vooral van het platteland naar de steden in het oosten.

• verstedelijking: Een steeds groter deel van de bevolking woont in steden.

• vergrijzing: Het aandeel ouderen in de bevolking neemt toe.

BEVOLKING · VERSTEDELIJKING

Begrippen (2/2)

• braindrain: Hoogopgeleide mensen verlaten hun land, voor KB en GL/TL.

• hutong: Smalle steeg in een traditionele woonwijk, vooral in Beijing.

• traditionele woonwijk: Oude wijk met lage huizen die door nieuwbouw verdwijnt.