O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 3
Tabellen en grafieken lezen
Vertrektijden, bezoekers per uur, verkoop per dag. Hoe haal je snel en zonder fouten de juiste informatie uit een tabel of grafiek?
Les 9 · Omgaan met kwantitatieve informatie
O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 3
Tabellen en grafieken lezen
Vertrektijden, bezoekers per uur, verkoop per dag. Hoe haal je snel en zonder fouten de juiste informatie uit een tabel of grafiek?
Les 9 · Omgaan met kwantitatieve informatie
Over deze les: les 9 van de serie Op maat, rekenen voor mbo niveau 3, ongeveer 40 minuten. Studenten lezen gegevens af uit een lijngrafiek en uit lijsten, kiezen een passende grafiek bij een vraag en combineren gegevens uit twee bronnen om ermee te rekenen.
Koppeling: de les hoort bij het domein Omgaan met kwantitatieve informatie uit de rekeneisen voor het mbo (2020), mbo-niveau 3: leest gegevens af uit diverse formulieren, schema's, tabellen en grafische voorstellingen en combineert ze waar nodig om een vraag te beantwoorden; voert berekeningen uit met gegevens uit tabellen en grafische voorstellingen; beoordeelt de weergave kritisch en trekt conclusies. De grafiek van de sportschool en de cijfers in deze les zijn verzonnen voor de oefening. Image credit: Phillip Capper from Wellington, New Zealand, CC BY 2.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 9
Na deze les:
1
Je kan gegevens aflezen uit een lijst en een lijngrafiek.
2
Je kan kiezen welke grafiek past bij een vraag.
3
Je kan gegevens uit twee bronnen combineren en ermee rekenen.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 9
Welke tabel of grafiek bekijk jij het vaakst?
Een rooster of planning
Reistijden in een app
Een grafiek in een app, zoals stappen of weer
Bijna nooit een tabel of grafiek
Startvraag: bijna iedereen leest elke dag tabellen en grafieken, ook zonder dat zo te noemen: een werkrooster, een vertrekbord, de buienradar, een stappenteller. Vraag: wat lees je eerst als je een rooster krijgt?
K E R N B E G R I P
LES 9
Lijngrafiek
Een lijngrafiek laat zien hoe iets verandert in de tijd. Op de horizontale as staat de tijd, op de verticale as de hoeveelheid. Stijgt de lijn, dan wordt het meer. Daalt de lijn, dan wordt het minder. Hoe steiler de lijn, hoe sneller de verandering.
Kernbegrip: laat studenten met hun arm een stijgende, dalende en vlakke lijn tekenen in de lucht. Vraag: hoe ziet de lijngrafiek van het aantal klanten in een bakkerij op een zaterdag eruit?
A F L E Z E N
LES 9
Bezoekers in de sportschool
De grafiek toont hoeveel mensen er op een dinsdag in de sportschool zijn, om de twee uur geteld.
Zo lees je af:
Lees eerst de titel en de assen.
Zoek het tijdstip op de horizontale as.
Ga recht omhoog naar de lijn en dan opzij naar de verticale as.
Uitleg: lees samen af: om 18 uur 95 bezoekers, om 14 uur 30. Het drukste moment is 18 uur, het rustigste 22 uur. Let op: tussen de gemeten punten is de lijn een schatting. Vraag: wat kan de manager met deze grafiek? (meer personeel rond 18 uur, onderhoud of schoonmaak op rustige momenten)
V R A A G
LES 9
Kijk naar de grafiek van de sportschool. Hoeveel bezoekers zijn er om 18 uur meer dan om 14 uur?
55
65
95
125
Antwoord: B. Om 18 uur zijn er 95 bezoekers, om 14 uur 30. 95 - 30 = 65. Wie 95 kiest, leest alleen 18 uur af. Wie 125 kiest, telt op in plaats van het verschil te nemen. Ga zo nodig terug naar de vorige dia.
Z O R E K E N J E H E T U I T
LES 9
Twee bronnen combineren
Lotte werkt in een lunchroom. De kassa geeft het aantal verkochte broodjes op vrijdag: 34 kaas, 21 gezond en 18 kip. Op de menukaart staan de prijzen: kaas € 4,50, gezond € 5,75 en kip € 6,25. Wat was de omzet van de broodjes?
W E R K B O N
Kaas: 34 x 4,50 = 153,00
Gezond: 21 x 5,75 = 120,75
Kip: 18 x 6,25 = 112,50
Totaal: € 386,25
Omzet broodjes: € 386,25
Uitwerking: dit is gegevens combineren uit twee bronnen: aantallen uit de kassa en prijzen uit de menukaart. Controle: 153,00 + 120,75 + 112,50 = 386,25. Vraag: welk broodje leverde het meeste op? (kaas, € 153, ook al is kip het duurst)
Extra voor snelle studenten: hoeveel procent van de verkochte broodjes was kaas? (34 van de 73, 34 : 73 = 0,47, ongeveer 47%)
K I E Z E N
LES 9
Welke grafiek past?
Lijngrafiek
Voor een verandering in de tijd. Bijvoorbeeld bezoekers per uur, of de temperatuur in een koelcel over een dag.
Staaf- of cirkeldiagram
Staafdiagram: aantallen vergelijken, zoals verkoop per soort broodje. Cirkeldiagram: een geheel verdeeld in delen, zoals 60% tevreden en 40% niet.
Uitleg: de vraag bepaalt de grafiek. Gaat het om tijd, kies een lijn. Wil je soorten naast elkaar zetten, kies staven. Wil je laten zien hoe een geheel is verdeeld, kies een cirkel. Een tabel is beter als je de precieze getallen nodig hebt.
V R A A G
LES 9
Je wilt laten zien hoe de temperatuur in een koelcel verandert van 's ochtends tot 's avonds. Welke grafiek kies je?
Een cirkeldiagram
Een staafdiagram per product
Een tabel met namen
Een lijngrafiek
Antwoord: D. Een verandering in de tijd laat je zien met een lijngrafiek. Een cirkeldiagram laat de verdeling van een geheel zien, en dat past hier niet: de temperaturen samen vormen geen geheel.
T E M P E R A T U U R L I J S T
LES 9
Temperatuurlijst koelcel, keuken De Linde
06:00 uur: 3 °C
10:00 uur: 4 °C
12:00 uur: 5 °C
14:00 uur: 8 °C
16:00 uur: 5 °C
18:00 uur: 4 °C
Norm in deze keuken: maximaal 7 °C
Lees de lijst
Wanneer was de koelcel te warm? Hoeveel graden boven de norm? Wat kan er rond dat tijdstip gebeurd zijn?
Voorbeeld: om 14:00 uur was het 8 °C, 1 graad boven de norm. Mogelijke oorzaken: de deur stond lang open bij het uitpakken van een levering, of er is warm eten in gezet. In de horeca houd je zulke lijsten bij voor de voedselveiligheid. Vraag: wat doe je als je dit ziet? (melden aan de leidinggevende en de producten controleren)
V R A A G
LES 9
Kijk naar de temperatuurlijst. Tussen welke tijden steeg de temperatuur in de koelcel het meest?
06:00 en 10:00 uur
10:00 en 12:00 uur
12:00 en 14:00 uur
14:00 en 16:00 uur
Antwoord: C. Van 12:00 tot 14:00 uur steeg de temperatuur van 5 naar 8 °C: 3 graden. Van 06:00 tot 10:00 uur en van 10:00 tot 12:00 uur steeg hij steeds 1 graad. Tussen 14:00 en 16:00 uur daalde hij juist, van 8 naar 5 °C.
O P D R A C H T
LES 9
Rooster en loon
1
Een bezorger werkt deze week: maandag 4 uur, woensdag 6,5 uur, vrijdag 5 uur en zaterdag 7,5 uur.
2
Het uurloon is € 16. Maak een tabel met dag, uren en loon per dag, en reken het totaal uit.
3
Vergelijk met je buur: op welke dag verdient hij het meest, en hoeveel procent van het weekloon is dat?
minute
second
Alleen, daarna in tweetallen
Opdracht: maandag 4 x 16 = € 64, woensdag 6,5 x 16 = € 104, vrijdag 5 x 16 = € 80, zaterdag 7,5 x 16 = € 120. Totaal 23 uur en € 368 (controle: 23 x 16 = 368). Zaterdag: 120 : 368 = 0,326, ongeveer 33% van het weekloon. Help wie vastloopt: maak eerst de kolommen dag, uren en loon.
J O U W A N T W O O R D
LES 9
De lijn in een omzetgrafiek gaat steil omhoog. Wat wil je nog weten voor je zegt dat het goed gaat?
Open vraag: laat studenten minstens twee dingen noemen. Mogelijke antwoorden: waar begint de verticale as (bij 0 of hoger)? Over welke periode gaat het? Hoe groot is de stijging in euro's? Zijn de kosten ook gestegen? Is het een drukke tijd van het jaar, zoals december? Volgende les gaan we hier verder op in.
S T E L L I N G
LES 9
Een tabel is duidelijker dan een grafiek.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: er is geen goed of fout. Een tabel is beter als je precieze getallen nodig hebt, zoals in een rooster of prijslijst. Een grafiek laat sneller een patroon zien, zoals het drukste uur in de sportschool. Laat studenten een voorbeeld uit hun eigen beroep geven.
T E R U G B L I K
LES 9
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Aflezen
De juiste grafiek kiezen
Bronnen combineren
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Gemiddelde en kritisch kijken naar cijfers
Gemiddeld 20 euro fooi per avond, een stijging van 100%, een grafiek die er spectaculair uitziet. Volgende les reken je met het gemiddelde en leer je cijfers kritisch te bekijken.
Je kan een gemiddelde uitrekenen en uitleggen wat het zegt.
Je kan herkennen wanneer cijfers of grafieken misleiden.
Volgende les: Kwantitatieve informatie 2, les 10 van de serie.
Image credit: LessonUp