Groei en procentpunten (Rekenen mbo niveau 4, Procenten 2)

O P M A A T

R E K E N E N   ·   N I V E A U 4

Groei en procentpunten

Je loon stijgt 2,5% per jaar, je huur 5%. Het slagingspercentage gaat van 80% naar 84%. Hoe groot zijn die veranderingen echt?

Les 8  ·  Procenten gebruiken

1 / 17
suivant
Slide 1: Slide
newEditorRekenenMBOStudiejaar 1

Cette leçon contient 17 diapositives, avec quiz interactifs et diapositives de texte.

time-iconLa durée de la leçon est: 40 min
Signaler cette leçon

Introduction

Studenten berekenen procentuele toename en afname, rekenen met een groeifactor over meerdere jaren en ontdekken dat twee kortingen na elkaar niet optellen. Ze leren het verschil tussen procent en procentpunt en rekenen uit wat loon- en huurstijgingen samen betekenen. Rekenen mbo niveau 4, domein Procenten gebruiken, ongeveer 40 minuten.

Instructions

Feuilles de travail

Éléments de cette leçon

O P M A A T

R E K E N E N   ·   N I V E A U 4

Groei en procentpunten

Je loon stijgt 2,5% per jaar, je huur 5%. Het slagingspercentage gaat van 80% naar 84%. Hoe groot zijn die veranderingen echt?

Les 8  ·  Procenten gebruiken

Over deze les: les 8 van de serie Op maat, rekenen voor mbo niveau 4, ongeveer 40 minuten. Studenten berekenen een procentuele toename of afname, rekenen met een groeifactor over meerdere jaren, ontdekken dat twee kortingen na elkaar niet optellen en leren het verschil tussen procent en procentpunt.

Koppeling: de les hoort bij het domein Procenten gebruiken uit de rekeneisen voor het mbo (2020), mbo-niveau 4: redeneren over het relatieve karakter van percentages, bepalen welk aantal op 100% gesteld moet worden, de samenhang tussen procenten en decimale getallen gebruiken, en rekenen met (groei)factoren. De rekeneisen noemen zelf het voorbeeld dat 25% erbij en daarna 25% eraf niet op hetzelfde getal uitkomt. Een rekenmachine mag. Image credit: TwHerbGrower, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 8

Na deze les:

1

Je kan een procentuele toename of afname uitrekenen.

2

Je kan rekenen met een groeifactor over meerdere jaren.

3

Je kan het verschil tussen procent en procentpunt uitleggen.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 8

Je loon gaat 3% omhoog. Hoeveel denk je dat dat per maand scheelt?

1

Een paar euro

2

Tientallen euro's

3

Meer dan 100 euro

4

Geen idee

Startvraag: het hangt af van je loon. Bij een brutoloon van € 2.200 per maand is 3% gelijk aan € 66 bruto. Bij een bijbaan van € 600 per maand is het € 18. Een percentage zegt pas iets als je weet waarvan. Dat is de rode draad van deze les.

K E R N B E G R I P

LES 8

Groeifactor

De groeifactor is het getal waarmee je vermenigvuldigt als iets met een vast percentage groeit of krimpt. 4% groei is keer 1,04. 4% krimp is keer 0,96. Groeit iets meerdere jaren, dan vermenigvuldig je elk jaar opnieuw.

Kernbegrip: de groeifactor is de vermenigvuldigingsfactor uit les 7, nu meerdere keren na elkaar. Belangrijk: elk jaar is het nieuwe bedrag weer 100%. Daarom groeit het bedrag elk jaar iets harder dan het jaar ervoor.

P R O C E N T U E L E V E R A N D E R I N G

LES 8

Hoeveel procent is het gestegen?

verandering in % = (nieuw - oud) : oud x 100

Een stagevergoeding ging van € 350 naar € 378 per maand. Het verschil is € 28. € 28 : € 350 = 0,08. Dat is een stijging van 8%.

Deel altijd door de oude waarde: die is 100%.

Uitleg: bij een daling werkt het hetzelfde, het verschil is dan negatief. Een voorraad gaat van 250 naar 215 dozen: (215 - 250) : 250 = -35 : 250 = -0,14, een daling van 14%.

Hulp voor wie vastloopt: stel jezelf de vraag 'hoeveel procent van het oude bedrag is het verschil?'

V R A A G

LES 8

Het uurloon van een stagiair stijgt van € 14,40 naar € 15,12. Met hoeveel procent stijgt het?

A

5%

B

4,8%

C

7,2%

D

0,72%

Antwoord: A. Verschil: € 15,12 - € 14,40 = € 0,72. € 0,72 : € 14,40 = 0,05 = 5%. Wie 4,8% kiest, deelt door het nieuwe bedrag (€ 0,72 : € 15,12 = 0,048). Wie 0,72% kiest, neemt het verschil in euro's als percentage. Controle: € 14,40 x 1,05 = € 15,12.

Z O R E K E N J E H E T U I T

LES 8

Drie jaar groei bij de fietsenmaker

Een fietsenmaker verkoopt 640 e-bikes per jaar. Ze verwacht dat de verkoop drie jaar lang elk jaar met 15% stijgt. Hoeveel e-bikes per jaar verkoopt ze na die drie jaar?

W E R K B O N

Groeifactor: 1,15

Jaar 1: 640 x 1,15 = 736

Jaar 2: 736 x 1,15 = 846,4

Jaar 3: 846,4 x 1,15 = 973,4

In één keer: 640 x 1,15³

Niet: 640 + 3 x 96 = 928

Ongeveer 973 e-bikes per jaar

Uitwerking: controle in één stap: 1,15 x 1,15 x 1,15 = 1,520875, en 640 x 1,520875 = 973,36. Na drie jaar is de verkoop dus ruim 52% hoger, niet 45%. De fout in de laatste regel is drie keer 15% van 640 (= 96) optellen. Dat vergeet dat elk jaar het nieuwe aantal 100% is.

Extra voor snelle studenten: na hoeveel jaar is de verkoop verdubbeld? (1,15 x 1,15 x 1,15 x 1,15 = 1,749, en x 1,15 = 2,011, dus na 5 jaar)

V R A A G

LES 8

Een tablet van € 350 krijgt 20% korting. Bij de kassa gaat er nog eens 20% af. Wat betaal je?

A

€ 210

B

€ 224

C

€ 266

D

€ 280

Antwoord: B. € 350 x 0,8 = € 280. € 280 x 0,8 = € 224. In één stap: 0,8 x 0,8 = 0,64, en € 350 x 0,64 = € 224. Samen is dat 36% korting, geen 40%. Wie € 210 kiest, telt de kortingen op tot 40%. Wie € 280 kiest, rekent maar één keer korting.

L E T O P

LES 8

Procent of procentpunt?

Procentpunt

Het verschil tussen twee percentages.

Het lage btw-tarief ging in 2019 van 6% naar 9%. Dat is een stijging van 3 procentpunt.

Procent

De verandering ten opzichte van het oude percentage.

Van 6% naar 9%: 3 : 6 = 0,5. Het tarief steeg dus met 50%.

Uitleg: beide zinnen zijn waar. Het verschil is waar je mee vergelijkt. Procentpunten trek je gewoon van elkaar af. Procenten gaan over de verhouding met het oude percentage. Bron: het lage btw-tarief ging op 1 januari 2019 van 6% naar 9% (Belastingdienst, Rijksoverheid).

Bespreek: welke van de twee zinnen zou een politicus gebruiken die de verhoging klein wil laten lijken, en welke iemand die hem groot wil laten lijken?

V R A A G

LES 8

Op een mbo-school slaagt eerst 80% van de studenten, een jaar later 84%. Welke zin is juist?

A

Het steeg met 4%

B

Het steeg met 5 procentpunt

C

Het steeg met 4 procentpunt

D

Het steeg met 84%

Antwoord: C. 84% - 80% = 4 procentpunt. In procenten is het 4 : 80 = 0,05, een stijging van 5%. Antwoord A en B halen procent en procentpunt door elkaar: het is 4 procentpunt of 5 procent. Laat studenten de juiste zin met procent zelf maken: het slagingspercentage steeg met 5%.

O P D R A C H T

LES 8

Loon en huur over drie jaar

1

Je verdient € 1.900 netto per maand en betaalt € 650 huur.

2

Je loon stijgt drie jaar lang elk jaar 2,5%, je huur elk jaar 5%. Reken beide uit na drie jaar.

3

Welk percentage van je loon gaat nu naar huur, en na drie jaar? Hoeveel procentpunt scheelt dat?

15

minute

00

second

In tweetallen

Opdracht: antwoorden. Loon: € 1.900 x 1,025 x 1,025 x 1,025 = € 1.900 x 1,0769 = € 2.046,09. Huur: € 650 x 1,05 x 1,05 x 1,05 = € 650 x 1,1576 = € 752,46. Nu: € 650 : € 1.900 = 0,342 = 34,2%. Na drie jaar: € 752,46 : € 2.046,09 = 0,368 = 36,8%. Verschil: 36,8 - 34,2 = 2,6 procentpunt.

Bespreek: het loon stijgt in euro's meer (€ 146,09) dan de huur (€ 102,46), en toch gaat een groter deel van je loon naar huur. Hoe kan dat? Omdat 5% harder groeit dan 2,5%, ook al begint de huur lager.

Hulp voor wie vastloopt: reken jaar voor jaar uit, zoals op de werkbon van de fietsenmaker.

V R A A G

LES 8

Een distributiecentrum had 400 medewerkers. Er komen er 15% bij, daarna gaan er 15% weg. Hoeveel medewerkers zijn er dan?

A

400

B

409

C

385

D

391

Antwoord: D. 400 x 1,15 = 460. 460 x 0,85 = 391. In één stap: 1,15 x 0,85 = 0,9775, en 400 x 0,9775 = 391. Wie 400 kiest, denkt dat het tegen elkaar wegvalt. Maar de 15% eraf gaat over 460, en dat zijn er 69, terwijl er 60 bij kwamen.

J O U W A N T W O O R D

LES 8

De energieprijs daalde eerst 40% en steeg daarna 40%. Een klant zegt: 'Dan betaal ik nu weer hetzelfde.' Klopt dat? Leg uit.

Open vraag: nee. Neem € 1,00 per eenheid. Na 40% daling: € 1,00 x 0,6 = € 0,60. Na 40% stijging: € 0,60 x 1,4 = € 0,84. De klant betaalt nu 16% minder dan aan het begin. In één stap: 0,6 x 1,4 = 0,84. De stijging gaat over een kleiner bedrag dan de daling.

Extra voor snelle studenten: met hoeveel procent moet de prijs na de daling van 40% stijgen om weer op € 1,00 te komen? (€ 0,40 : € 0,60 = 0,667, dus ongeveer 66,7%)

S T E L L I N G

LES 8

Een stijging van 50% en daarna een daling van 50% brengt je terug bij het begin.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: dit is niet waar, laat studenten het narekenen. 100 x 1,5 = 150, en 150 x 0,5 = 75. Je houdt maar 75% over. Wie eens kiest, mag het voorrekenen en ontdekt het zelf. Koppel terug naar de stelling van les 7 met 25%: daar bleef 93,75% over. Hoe groter het percentage, hoe groter het verschil.

T E R U G B L I K

LES 8

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Procentuele verandering

2

Groeifactor

3

Procent of procentpunt

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Tabellen en grafieken lezen

Een tabel met omzet per kwartaal, een tweede bron met aantallen klanten. Volgende les combineer je bronnen, reken je met absolute en relatieve waarden en kijk je kritisch naar grafieken.

  • Je kan gegevens uit een tabel en een tweede bron combineren.

  • Je kan een passende grafiek kiezen en kritisch lezen.

Volgende les: Kwantitatieve informatie 1, les 9 van de serie.

Klik hier

Image credit: LessonUp