Herstel en geestelijke gezondheid (Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg mbo niveau 4, les 7)

E I G E N K O E R S

P E R S O O N L I J K B E G E L E I D E R M A A T S C H A P P E L I J K E Z O R G   ·   N I V E A U 4

Herstel en geestelijke gezondheid

Klachten kunnen blijven en toch kan het leven weer de moeite waard worden. Dat is herstel. Hoe steun je een cliënt die weer grip wil krijgen op zijn eigen leven?

Les 7  ·  Werkt herstelondersteunend

1 / 17
suivant
Slide 1: Slide
newEditorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

Cette leçon contient 17 diapositives, avec quiz interactifs et diapositives de texte.

time-iconLa durée de la leçon est: 36 min
Signaler cette leçon

Introduction

Studenten Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg leren wat herstel betekent in de ggz, welke drie dimensies van herstel er zijn, wat helpt bij herstel en hoe ze herstelondersteunend werken. Ook leren ze wat een ervaringsdeskundige toevoegt. Mbo niveau 4, profiel P2-K1, ongeveer 40 minuten.

Instructions

Feuilles de travail

Éléments de cette leçon

E I G E N K O E R S

P E R S O O N L I J K B E G E L E I D E R M A A T S C H A P P E L I J K E Z O R G   ·   N I V E A U 4

Herstel en geestelijke gezondheid

Klachten kunnen blijven en toch kan het leven weer de moeite waard worden. Dat is herstel. Hoe steun je een cliënt die weer grip wil krijgen op zijn eigen leven?

Les 7  ·  Werkt herstelondersteunend

Over deze les: les 7 van de serie Eigen koers, beroepslessen voor de opleiding Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wat herstel betekent in de ggz, welke drie dimensies van herstel er zijn, wat helpt bij herstel, wat de uitgangspunten zijn van herstelondersteunende zorg en wat een ervaringsdeskundige toevoegt.

Let op: deze les gaat over psychische problemen. Sommige studenten hebben daar zelf of in hun omgeving ervaring mee. Zeg aan het begin dat niemand iets persoonlijks hoeft te vertellen, en houd voorbeelden bij verzonnen cliënten. Merk je dat een student het moeilijk heeft, bied dan na de les een gesprek aan of verwijs naar de studentbegeleiding. Bij gedachten aan zelfdoding: 113 Zelfmoordpreventie, bel gratis 113, dag en nacht, of chat via 113.nl.

Koppeling: kwalificatiedossier Maatschappelijke Zorg (crebo 23312, gewijzigd 2022), profiel Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg (crebo 25779), kerntaak P2-K1 Bieden en coördineren van ondersteuning op maat. De typering noemt dat de persoonlijk begeleider zich richt op herstel, behoud of ontwikkeling van de eigen regie, zelfredzaamheid, maatschappelijke participatie en welbevinden. Vakkennis: heeft brede kennis van de uitgangspunten van Herstel Ondersteunende Zorg (HOZ) en van de factoren die van invloed zijn op de geestelijke gezondheid. De body of knowledge noemt onder meer de uitgangspunten van HOZ, de herstelbenadering, krachtgericht werken en ervaringsdeskundigheid.

Bronnen: Kenniscentrum Phrenos, Wat is herstel en herstelondersteuning: de definitie van herstel, de drie dimensies van herstel van Dröes en Plooy (2010), het CHIME-model van Leamy en anderen (2011), de uitgangspunten van herstelondersteunende zorg en ervaringsdeskundigheid.

Foto: Austin Ban (StockSnap), CC0 Image credit: Austin Ban (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 7

Na deze les:

1

Je kan uitleggen wat herstel betekent in de ggz en welke drie dimensies van herstel er zijn.

2

Je kan de uitgangspunten van herstelondersteunende zorg toepassen in de begeleiding van een cliënt.

3

Je kan uitleggen wat een ervaringsdeskundige toevoegt aan de ondersteuning.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 7

Wanneer ben je volgens jou hersteld van een psychische ziekte?

1

Als de klachten helemaal weg zijn

2

Als je weer werkt of naar school gaat

3

Als je je leven weer zinvol vindt

4

Dat verschilt per persoon

Startvraag: de antwoorden zijn anoniem, er is geen goed of fout. Zeg vooraf dat niemand iets over zichzelf hoeft te vertellen. Laat de uitslag staan: in deze les blijkt dat herstel in de ggz meer is dan klachtenvrij zijn. Kom aan het eind terug op de uitslag.

K E R N B E G R I P

LES 7

Herstel

Het persoonlijke proces waarin iemand balans zoekt of vindt bij en na psychische problemen. Herstel is iets anders dan genezen: klachten kunnen blijven. De cliënt geeft zelf betekenis aan het eigen herstel.

Kernbegrip: deze omschrijving komt van Kenniscentrum Phrenos, het landelijke kenniscentrum voor ernstige psychische aandoeningen. Het woord persoonlijk is belangrijk: herstel ziet er voor iedereen anders uit en niemand anders kan bepalen wanneer iemand hersteld is. Daarom spreken we van een proces, niet van een eindpunt.

H E R S T E L

LES 7

Drie dimensies van herstel

  • Gezondheid: minder last van klachten.

  • Maatschappelijk functioneren: weer wonen, werken, leren en contacten hebben.

  • Persoonlijke identiteit: weer weten wie je bent, meer dan je ziekte.

De drie beïnvloeden elkaar. Herstel op het ene gebied kan helpen op het andere.

Uitleg: Dröes en Plooy beschreven in 2010 deze drie dimensies op basis van herstelverhalen van mensen met psychische problemen. Phrenos noemt ze: herstel van gezondheid of van symptomen, herstel van maatschappelijk functioneren en herstel van de persoonlijke, psychologische identiteit. Behandelaars richten zich vaak op de eerste dimensie. Jij als persoonlijk begeleider werkt vooral mee aan de tweede en de derde.

V R A A G

LES 7

Welke uitspraak van een cliënt past het best bij herstel van de persoonlijke identiteit?

A

Mijn medicijnen werken eindelijk goed

B

Ik werk weer twee dagen per week

C

Ik ben meer dan mijn diagnose

D

Ik heb minder vaak een paniekaanval

Antwoord: C. Wie zegt meer te zijn dan zijn diagnose, ziet zichzelf weer als persoon en niet alleen als patiënt: dat is herstel van identiteit. Goed werkende medicijnen en minder paniekaanvallen horen bij herstel van gezondheid. Weer werken hoort bij herstel van maatschappelijk functioneren. Laat zien dat de drie samenhangen: werk kan ook helpen om je weer iemand te voelen.

W A T H E L P T

LES 7

Wat helpt bij herstel?

Onderzoek naar herstelverhalen laat vijf dingen zien:

  • Verbondenheid met anderen

  • Hoop op een betere toekomst

  • Identiteit: meer zijn dan je ziekte

  • Zingeving: wat je leven de moeite waard maakt

  • Empowerment: weer grip krijgen

In het Engels vormen de eerste letters het woord CHIME.

Uitleg: CHIME staat voor Connectedness, Hope, Identity, Meaning in life en Empowerment. Het model komt van Leamy en collega's uit 2011 en Phrenos gebruikt het in zijn uitleg over herstel. Voor jou is het een kapstok: werkt wat ik doe mee aan verbondenheid, hoop, identiteit, zingeving en grip? Contact met mensen die zelf herstel hebben meegemaakt, geeft vaak hoop: zij laten zien dat het kan.

Foto: Matt Bango (StockSnap), CC0 Image credit: Matt Bango (StockSnap), CC0

W A T D E N K J I J ?

LES 7

Hoe kun jij als persoonlijk begeleider bijdragen aan hoop? Geef een voorbeeld.

Open vraag, voorbeeldantwoord: door kleine stappen die lukken zichtbaar te maken en te benoemen. Door te laten merken dat je in de cliënt gelooft. Door naar dromen en wensen te vragen, niet alleen naar klachten. Door contact te leggen met een ervaringsdeskundige of lotgenoten. Let op: hoop geven is iets anders dan beloven dat alles goed komt. Eerlijk blijven hoort erbij.

H O Z

LES 7

Herstelondersteunende zorg

  • Eigen regie: de cliënt bepaalt welke steun en zorg passen.

  • Ervaringskennis: wat de cliënt zelf weet over het eigen leven en de klachten, telt mee.

  • Goede zorg: flexibel, samen met het netwerk en met hulp die werkt.

  • Verbinding met de samenleving: herstel gebeurt ook buiten de ggz.

Uitleg: dit zijn de uitgangspunten van herstelondersteunende zorg, HOZ, zoals Phrenos ze beschrijft. Phrenos zegt het zo: om persoonlijk herstel vorm te geven, moet iemand uiteindelijk zelf aangeven welke steun en zorg daarbij passen. En: herstellen doen mensen niet alleen in de psychiatrie, maar ook in de samenleving, in hun eigen omgeving. Jij volgt dus de koers van de cliënt en zoekt mee naar plekken in de wijk, bij familie en bij lotgenoten.

H E R S T E L G E S P R E K

LES 7

Een herstelgesprek in vijf haltes

1

Luister naar het verhaal van de cliënt.

2

Vraag wat herstel voor hem of haar betekent.

3

Zoek samen naar krachten en wat al helpt.

4

Maak kleine stappen zichtbaar die al lukken.

5

De cliënt kiest de volgende stap.

Jij volgt de koers van de cliënt. Je stuurt niet.

Uitleg: dit is geen vaste methode, maar een manier om de uitgangspunten van herstelondersteunende zorg en CHIME in een gesprek toe te passen. Het verhaal van de cliënt staat voorop, niet de diagnose. Er zijn ook methodes waarbij cliënten zelf aan hun herstel werken, zoals WRAP, waarin iemand een eigen herstelplan maakt, en herstelwerkgroepen. Vaak worden die begeleid door ervaringsdeskundigen.

C A S U S

LES 7

Beschermd wonen, ggz, Nadia (41 jaar)

Nadia woont sinds een halfjaar beschermd, na een opname voor een zware depressie. Ze slaapt weer beter en neemt haar medicijnen trouw in.

Toch zegt ze: 'Ik weet niet meer wie ik ben. Vroeger was ik kapper en had ik een eigen zaak.' Ze durft de buurt nauwelijks in.

Steun het herstel van Nadia

Bespreek in tweetallen: bij welke dimensie gaat het al beter, en waar nog niet? Bedenk twee vragen voor een herstelgesprek met Nadia.

Opdracht: ongeveer 8 minuten, in tweetallen. Voorbeeld: de gezondheid gaat vooruit, want ze slaapt beter en neemt haar medicijnen. Herstel van identiteit en maatschappelijk functioneren staat nog aan het begin: ze weet niet wie ze is en durft de buurt niet in. Vragen: wat maakte jou vroeger trots als kapper? Wat zou je graag weer willen doen? Wat helpt je nu al op een goede dag? Een ervaringsdeskundige kan Nadia laten zien dat de weg terug kan.

Hulp voor wie vastloopt: zet de drie dimensies onder elkaar en zoek bij elke dimensie een zin uit de casus.

Extra voor snelle studenten: welk punt van CHIME zou voor Nadia nu het belangrijkst zijn? Leg uit.

V R A A G

LES 7

Nadia wil weer haren knippen, eerst bij medebewoners. Haar psychiater vindt dat nog te vroeg. Wat past bij herstelondersteunend werken?

A

Je volgt het advies en zet het plan stop

B

Je zoekt met Nadia uit wat zij nodig heeft

C

Je regelt het knippen zonder te overleggen

D

Je laat haar zelf naar de psychiater gaan

Antwoord: B. Nadia voert de regie en haar wens past bij herstel van identiteit en zingeving. Je zoekt samen uit wat ze nodig heeft om het te proberen, bijvoorbeeld een klein begin met één medebewoner. Met haar toestemming bespreek je de zorgen van de psychiater in het multidisciplinair team, zodat iedereen dezelfde koers vaart. Het plan zomaar stoppen gaat voorbij aan haar wens. Zonder overleg regelen negeert de zorgen. En haar er alleen mee laten, is geen ondersteuning.

K E R N B E G R I P

LES 7

Ervaringsdeskundige

Iemand die eigen ervaring met psychische problemen en herstel bewust inzet om anderen te steunen. Een ervaringsdeskundige heeft geleerd die ervaring te gebruiken in het werk. Hij of zij laat zien dat herstel mogelijk is.

Kernbegrip: ervaringsdeskundigheid is een eigen beroep, met een beroepscompetentieprofiel en opleidingen. Een ervaringsdeskundige vertelt niet zomaar zijn eigen verhaal, maar gebruikt de kennis uit zijn herstel om ruimte te maken voor de ervaringskennis van de cliënt. Volgens Phrenos dragen ervaringsdeskundigen ook bij aan het verminderen van stigma. Vraag: zijn er op jouw stage ervaringsdeskundigen? Wat doen zij?

S T E L L I N G

LES 7

Een ervaringsdeskundige is gewoon een cliënt die verder is in zijn herstel.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Niet eens: een ervaringsdeskundige is een professional met een eigen beroep en opleiding. Hij of zij zet de eigen ervaring bewust en doelgericht in, en werkt naast jou in het team. Ervaringskennis is een andere bron van kennis dan vakkennis, en ze vullen elkaar aan. Sluit af met de startvraag: wanneer ben je hersteld? Is het antwoord van de klas veranderd?

T E R U G B L I K

LES 7

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Wat herstel is

2

Herstelondersteunend werken

3

Ervaringsdeskundigheid

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Crisis en grensoverschrijdend gedrag

Soms loopt de spanning bij een cliënt zo op dat het onveilig wordt. Volgende les leer je hoe je een crisis ziet aankomen, de-escaleert en na afloop zorgt voor nazorg.

  • Je kan met een signaleringsplan oplopende spanning bij een cliënt herkennen en op tijd handelen.

  • Je kan de-escalerend reageren en de veiligheid van de cliënt, de groep en jezelf bewaken.

Volgende les: les 8 van de serie, werkproces B1-K1-W6 Handelt in onvoorziene en/of crisissituaties.

Klik hier

Image credit: LessonUp