6
Vergroten en verkleinen
Paragraaf 6.1
Vergrotingsfactor
Een foto die precies past op een poster: hoe reken je uit hoeveel groter alles moet worden?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, vmbo-kgt (mavo)
6
Vergroten en verkleinen
Paragraaf 6.1
Vergrotingsfactor
Een foto die precies past op een poster: hoe reken je uit hoeveel groter alles moet worden?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, hoofdstuk 6 Vergroten en verkleinen, paragraaf 6.1 Vergrotingsfactor. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
6.1 Vergrotingsfactor
Leerdoelen
6.1.1
Je kunt de vergrotingsfactor berekenen uit een oude en een nieuwe lengte.
6.1.2
Je kunt met de factor nieuwe lengtes berekenen bij vergroten en verkleinen.
6.1.3
Je kunt uit een nieuwe lengte en de factor de oude lengte terugvinden.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Startvraag
Een foto afdrukken
Je foto is 10 cm breed. Je print hem in dezelfde vorm op 15 cm breed.
Hoeveel keer zo breed is hij nu?
5 keer
1,5 keer
15 keer
0,5 keer
Laat eerst stemmen. Wie 5 kiest, kijkt naar het verschil (15 − 10) in plaats van naar hoeveel keer. Hoeveel keer zo groot vraagt om delen: 15 : 10 = 1,5. Wie 15 kiest, pakt het getal uit de vraag. Doorvraag: en als hij 20 cm breed wordt, hoeveel keer is dat?
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
De vergrotingsfactor
Maak je een figuur groter of kleiner met dezelfde vorm, dan geldt:
alle lengtes worden met dezelfde factor vermenigvuldigd
de hoeken blijven gelijk
Vergrotingsfactor = nieuwe lengte : oude lengte. Hier is dat 6 : 3 = 2.
Laat in de figuur zien dat ook de hoogte 2 keer zo groot is: 2 · 2 = 4. Dat is de controle: de factor moet bij elke lengte hetzelfde zijn. Een rechthoek waarbij alleen de breedte verdubbelt is geen vergroting maar een uitrekking. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Kennis
1
Rechthoek A wordt vergroot tot rechthoek B. Wat is de vergrotingsfactor?
Factor 6
Factor 0,4
Factor 2,5
Factor 3
De factor is 10 : 4 = 2,5. Controle met de hoogte: 3 · 2,5 = 7,5. Wie 6 kiest, neemt het verschil 10 − 4. Wie 0,4 kiest, deelt andersom (oud : nieuw = 4 : 10) en geeft de factor van B naar A, een verkleining. Factor 3 is een gok. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Groter, kleiner of gelijk
Het getal van de factor vertelt wat er met de figuur gebeurt.
Groter dan 1
De figuur wordt groter. Factor 3 betekent: 3 keer zo lang.
Kleiner dan 1
De figuur wordt kleiner. Factor 0,5 betekent: de helft zo lang.
Precies 1
Er verandert niets. De figuur blijft even groot.
Vraag: wat is de factor als je een foto op de kopieermachine verkleint naar driekwart? 0,75. Veel leerlingen denken dat een factor altijd groter dan 1 moet zijn. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Voorbeeldopdracht 1
Een foto van 6 cm bij 4 cm wordt met factor 1,5 vergroot. Hoe groot is de vergrote foto?
gegeven
Foto: 6 cm bij 4 cm
Factor: 1,5
uitwerking
Breedte: 6 · 1,5 = 9 cm
Hoogte: 4 · 1,5 = 6 cm
antwoord
9 cm bij 6 cm
Bij vergroten vermenigvuldig je elke lengte met de factor, ook de lengte die je niet gevraagd wordt. Laat leerlingen zelf de controle doen: 9 : 6 = 6 : 4 = 1,5. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Kennis
2
Een poster van 40 cm breed wordt verkleind tot 10 cm breed. Wat is de factor?
Factor = nieuwe lengte : oude lengte = 10 : 40 = 0,25. Wie 4 antwoordt, deelt andersom. Wie 30 antwoordt, neemt het verschil. Doorvraag: wat betekent 0,25 in gewone woorden? Een kwart zo breed.
Vul de ontbrekende getallen in.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Toepassing
3
Een tekening van 5 cm wordt vergroot tot 20 cm.
De vergrotingsfactor is 4.
Een zijde van 3 cm wordt dan 12 cm.
Eerst de factor uit het ene paar lengtes (20 : 5 = 4), daarna gebruiken voor een andere zijde (3 · 4 = 12). Afleider 15 is het verschil 20 − 5. Afleider 0,25 is de factor andersom.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Toepassing
4
Een A4 van 30 cm hoog wordt met factor 0,7 verkleind. Hoe hoog is de kopie?
21 cm
9 cm
42,9 cm
23 cm
30 · 0,7 = 21 cm. Wie 9 kiest, doet 30 · 0,3: dat is het stuk dat eraf gaat, niet wat overblijft. Wie 42,9 kiest, deelt door 0,7 en vergroot dus. Wie 23 kiest, trekt 7 af in plaats van te vermenigvuldigen. Laat leerlingen eerst schatten: 70% van 30 is iets meer dan 20.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Toepassing
★ 5
De kleine rechthoek is vergroot tot de grote. Hoe lang is de zijde met het vraagteken?
De breedte gaat van 5 naar 8: factor 8 : 5 = 1,6. De hoogte van de grote is 12, dus de kleine is 12 : 1,6 = 7,5 cm. Je moet hier terugrekenen: delen door de factor. Controle: 7,5 · 1,6 = 12. Wie 19,2 antwoordt, vermenigvuldigt met 1,6 in plaats van te delen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
V E R D E R K I J K E R
A4, A3 en 141%
Op een kopieerapparaat kies je 141% om van A4 naar A3 te vergroten. Dat is factor 1,41.
Doe je dat twee keer achter elkaar, dan vergroot je met 1,41 · 1,41, ongeveer 2. Zo wordt A4 een A2: elke lengte precies twee keer zo groot.
Het getal 1,41 is bijna de wortel van 2. Dat is geen toeval: A-formaten zijn zo gemaakt dat een vel dubbelgevouwen dezelfde vorm houdt. Leerlingen mogen zelf een A4 uitmeten (21 cm bij 29,7 cm) en de factor naar A3 narekenen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
6.1.1 Vergrotingsfactor berekenen
6.1.2 Lengtes vergroten en verkleinen
6.1.3 Terugrekenen met de factor
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp