China: Volksrepubliek en grootmacht (Geschiedenis vwo), les 1: Uitleg
CONTEXT CHINA · 1949-2001
China: Volksrepubliek en grootmacht
Examenstof geschiedenis vwo
La durée de la leçon est: 45 minIntroduction
Éléments de cette leçon
CONTEXT CHINA · 1949-2001
China: Volksrepubliek en grootmacht
Examenstof geschiedenis vwo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: Historische context China 1842-2001, leidende vraag 3; KA 31, 37, 38, 45, 46, 48. Image credit: Onbekende fotograaf / Wikimedia Commons, publiek domein
CONTEXT CHINA · 1949-2001
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen waardoor de Volksrepubliek China zich van 1949 tot 2001 kon ontwikkelen tot een grootmacht en dat historisch beredeneren.
Cet élément n'a pas d'instructions
Welke woorden horen bij China tussen 1949 en 2001?
Verwacht: Mao, communisme, hongersnood, Culturele Revolutie, Deng, Plein van de Hemelse Vrede, Hongkong, economie, grootmacht. Gebruik ze als ophaak: eerst 1949 en het Sovjetmodel, dan de eigen weg en het isolement, daarna de Culturele Revolutie en de toenadering tot de VS, tot slot Deng, 1989 en 2001. Vraag leerlingen ook wat zij eerder over China hoorden en uit welke bron: media in China en daarbuiten tekenen dat beeld verschillend.
Mao Zedong roept op 1 oktober 1949 in Peking de Volksrepubliek uit
CONTEXT CHINA · 1949-2001
1949: de Volksrepubliek
Op 1 oktober 1949 riep Mao Zedong in Peking de communistische Volksrepubliek uit
De partij herstelde het centrale gezag en weerde buitenlandse invloed
Hongkong en Macao bleven in buitenlandse handen
De nationalisten vluchtten naar Taiwan; China raakte zo betrokken bij de Koude Oorlog
Context China, leidende vraag 3: waardoor kon de Volksrepubliek zich ontwikkelen tot een grootmacht? Begin bij het herstel van het centrale gezag na decennia van verdeeldheid, burgeroorlog en buitenlandse invloed. Voor de communisten betekende 1949 het einde van de vernedering door het buitenland; voor de nationalisten op Taiwan het verlies van het vasteland. De Verenigde Staten steunden de nationalisten, de Sovjet-Unie de communisten (KA 45). Veelgemaakte fout: denken dat alle buitenlandse invloed verdween; Hongkong en Macao bleven buitenlands. Image credit: Onbekende fotograaf / Wikimedia Commons, publiek domein
CONTEXT CHINA · 1949-2001
Klassenstrijd en herverdeling van grond
De partij propageerde klassenstrijd, gericht op boeren en arbeiders
Bij de herverdeling van grond ging land van grootgrondbezitters naar boeren
Propaganda en massaorganisaties brachten miljoenen mensen achter het partijbeleid
Eén partij bepaalde alles: het communisme in de praktijk
KA 37 en 38. De partij steunde op boeren, anders dan in de Sovjet-Unie waar vooral arbeiders centraal stonden. Massaorganisaties en propaganda (posters, kranten, bijeenkomsten) hielden de bevolking bij het beleid betrokken. Standplaats: voor landloze boeren betekende de herverdeling een grote verbetering, voor grootgrondbezitters verlies van bezit en vaak van meer. Veelgemaakte fout: denken dat het communisme in China alleen een stedelijke arbeidersbeweging was.
Mao naast Stalin bij diens 70e verjaardag in Moskou, december 1949
CONTEXT CHINA · 1949-2001
Het Sovjetmodel
Landbouw en industrie werden gemoderniseerd naar Sovjetvoorbeeld, met nadruk op zware industrie
Het eerste vijfjarenplan (1953-1957) stuurde de economie vanuit de staat
In 1953 stierf Stalin; daarna bekoelden de onderlinge relaties met de Sovjet-Unie
Mao wilde op eigen kracht een industriële wereldmacht worden
KA 31 (industrialisatie) en 45. Het Sovjetmodel gaf China een voorbeeld van staatsplanning en zware industrie, en de Sovjet-Unie leverde in die jaren technische hulp. De foto toont Mao bij Stalins 70e verjaardag in Moskou, december 1949. Na Stalins dood groeide de afstand. Veelgemaakte fout: denken dat China het Sovjetmodel altijd bleef volgen; Mao zocht vanaf eind jaren 1950 een eigen weg. Image credit: Onbekende fotograaf / Wikimedia Commons, publiek domein
Vul in
In 1949 riep Mao Zedong de Volksrepubliek uit; de nationalisten vluchtten naar Taiwan.
1949, Mao Zedong en Taiwan. Verwachte fout: Hongkong, dat juist buitenlands bleef.
Achtertuinoven voor staalproductie tijdens de Grote Sprong Voorwaarts, 1958-1960
CONTEXT CHINA · 1949-2001
De Grote Sprong Voorwaarts
De Grote Sprong Voorwaarts (vanaf 1958): op eigen kracht in korte tijd een industriële wereldmacht worden
Boeren werkten in volkscommunes; overal werd staal gemaakt in kleine achtertuinovens
Die ovens leverden vooral onbruikbaar ijzer op
Lokale bestuurders meldden te hoge oogstcijfers, zodat fouten lang verborgen bleven
KA 31 en 37: industrialisatie door massamobilisatie. De foto toont achtertuinovens tijdens de Grote Sprong. Standplaats: de partij wilde laten zien dat het communisme sneller kon groeien dan het Westen en de Sovjet-Unie; lokale kaders stonden onder druk om successen te melden. Veelgemaakte fout: denken dat het plan alleen mislukte door pech; het beleid zelf en de verkeerde cijfers speelden de hoofdrol. Image credit: Onbekende fotograaf / Wikimedia Commons, publiek domein
CONTEXT CHINA · 1949-2001
Hongersnood en koerswijziging
Het project mislukte en er volgde een enorme hongersnood, met miljoenen doden
Schattingen van het aantal doden lopen sterk uiteen
In 1962 koos de partij voor pragmatisch beleid: resultaat telde zwaarder dan ideologie
Dat herstelde de landbouw en de economie geleidelijk
Ga zorgvuldig om met cijfers: het precieze aantal slachtoffers is onzeker en hangt af van de bron en de rekenmethode; vermeld daarom geen getal. Slechte oogsten speelden mee, maar historici zien het beleid als hoofdoorzaak. Voor leerlingen belangrijk: de partij zelf corrigeerde in 1962 de koers. Veelgemaakte fout: de hongersnood zien als gevolg van oorlog; het was een gevolg van beleid in vredestijd.
Zhou Enlai in gesprek met Nehru en U Nu tijdens de conferentie van Bandung, april 1955
CONTEXT CHINA · 1949-2001
Breuk met Moskou, nieuwe vrienden
Begin jaren 1960 volgde een breuk met de Sovjet-Unie
China raakte internationaal geïsoleerd: het hoorde niet bij het Westen en niet meer bij het Oostblok
Het zocht invloed bij niet-gebonden landen in Azië, Latijns-Amerika en Afrika
Al in 1955 nam Zhou Enlai deel aan de conferentie van Bandung
KA 45 en 46 (dekolonisatie): veel landen in Azië en Afrika waren net onafhankelijk geworden en wilden zich niet binden aan een van de twee blokken. China presenteerde zich als bondgenoot van die landen. De foto uit 1955 toont Zhou Enlai tijdens de conferentie van Bandung. Veelgemaakte fout: denken dat de breuk met de Sovjet-Unie China dichter bij de Verenigde Staten bracht; dat gebeurde pas in de jaren 1970. Image credit: Onbekende fotograaf / Wikimedia Commons, publiek domein
Wat was een gevolg van de Grote Sprong Voorwaarts?
Een snelle stijging van de graanoogst
Een enorme hongersnood
Een breuk met de Verenigde Staten
De val van de communistische partij
Het project mislukte en er volgde een hongersnood. Verwachte fout: denken dat het project de oogst deed stijgen, zoals de propaganda beweerde.
Propagandaposter uit 1967: Mao als stralende zon boven een juichende menigte
CONTEXT CHINA · 1949-2001
De Culturele Revolutie (1966-1976)
De Culturele Revolutie was een nieuwe poging om samenleving en economie ingrijpend te hervormen
De partij werd gezuiverd: tegenstanders van Mao verloren hun functie
Rond Mao ontstond een persoonscultus: portretten, slogans en het Rode Boekje waren overal
Propaganda en massabijeenkomsten mobiliseerden miljoenen mensen
KA 37 en 38. Het poster is moderne propaganda: Mao als zon die over het volk schijnt, een typisch beeld van de persoonscultus. Als bron laat het zien hoe de partij Mao wilde tonen, niet hoe de bevolking hem zag. Voor Mao ging het om het terugwinnen van revolutionaire geest en invloed; voor veel slachtoffers om vernedering en vervolging. Veelgemaakte fout: denken dat de beweging spontaan van onderop ontstond; de partijtop stuurde haar, al ontstond er ook eigen dynamiek. Image credit: Onbekende maker, Thomas Fisher Rare Book Library / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
Propagandabeeld van Rode Gardisten met het Rode Boekje van Mao, 1967
CONTEXT CHINA · 1949-2001
Rode Gardisten en ontwrichting
Jongeren vormden de Rode Gardisten en namen het voortouw in de beweging
Die was antitraditioneel, anti-intellectueel en xenofoob: oude cultuur en ideeën werden aangevallen
Leraren, intellectuelen en partijfunctionarissen werden vernederd, vervolgd of opgesloten
De hele samenleving raakte ontwricht; scholen en universiteiten gingen lange tijd dicht
Het beeld is een propagandatekening: het toont hoe de beweging zichzelf wilde zien. Standplaats: veel jongeren geloofden in Mao en in een betere samenleving, kregen autoriteit en lieten zich meeslepen door groepsdruk. Ga zorgvuldig om met het aantal slachtoffers: dat is onzeker en wordt in de bronnen verschillend geschat, noem dus geen getal. De Culturele Revolutie duurde formeel tot de dood van Mao in 1976. Veelgemaakte fout: oordelen vanuit vandaag in plaats van het gedrag van toen te verklaren. Image credit: Uit Renmin Huabao (People's Pictorial) / Wikimedia Commons, publiek domein
Mao Zedong schudt de hand van Richard Nixon, Peking, februari 1972
CONTEXT CHINA · 1949-2001
Toenadering tot de Verenigde Staten
In de vroege jaren 1970 kwam er toenadering tot de Verenigde Staten
In 1971 kreeg de Volksrepubliek een eigen vertegenwoordiging bij de Verenigde Naties
In 1972 bezocht president Nixon China en ontmoette Mao
Beide landen zagen de Sovjet-Unie als bedreiging
KA 45. De Volksrepubliek nam de VN-zetel in van Taiwan, dat tot dan toe heel China had vertegenwoordigd. Voor de VS was toenadering een manier om de Sovjet-Unie onder druk te zetten; voor China een manier uit het isolement. Veelgemaakte fout: denken dat China daarmee een westerse bondgenoot werd; het bleef communistisch en kritisch. Image credit: White House Photo Office / Wikimedia Commons, publiek domein
Zet op volgorde, van vroeg naar laat
1958, 1962, 1966, 1972. Verwachte fout: de pragmatische koers van 1962 na de Culturele Revolutie plaatsen.
Deng Xiaoping bij president Carter in Washington, januari 1979
CONTEXT CHINA · 1949-2001
Deng en de Vier Moderniseringen
Na Maos dood in 1976 brak China met het gedachtegoed van de Culturele Revolutie
Partijleider Deng Xiaoping zette de Vier Moderniseringen in gang
Die betroffen landbouw, wetenschap en technologie, industrie en defensie
Speciale economische zones, zoals Shenzhen, trokken vanaf 1980 buitenlands kapitaal aan
KA 31 en 48: een nieuwe economische koers met meer ruimte voor markt en buitenlandse investeringen. De foto toont Deng tijdens zijn bezoek aan de VS in 1979. Standplaats: na de ontwrichting van de Culturele Revolutie wilde de partij vooral economische groei om haar gezag te behouden. Veelgemaakte fout: de Vier Moderniseringen zien als begin van democratisering. Image credit: NARA / Wikimedia Commons, publiek domein
CONTEXT CHINA · 1949-2001
1989: economisch open, politiek gesloten
De liberalisering gold niet voor de politiek
In 1989 eisten studenten en andere burgers op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking hervormingen en democratisering
Het leger maakte begin juni een einde aan het protest; er vielen doden, het precieze aantal is onduidelijk
Voorstanders van hervorming kregen het zwijgen opgelegd; de macht van de partij bleef onaantastbaar
KA 38 en 45. Behandel dit zorgvuldig: noem geen getal doden, omdat schattingen sterk uiteenlopen en officiële Chinese bronnen het onderwerp censureren. Laat leerlingen het verschil zien tussen de partijlijn (herstel van de orde) en de visie van betrokkenen en buitenlandse waarnemers (gewelddadige onderdrukking van een democratische beweging). Veelgemaakte fout: denken dat de protesten tegen het communisme als zodanig waren; de eisen gingen vooral over politieke hervormingen en minder corruptie.
Het financiële district Pudong in Shanghai, recente foto, het resultaat van decennia economische groei
CONTEXT CHINA · 1949-2001
Jiang Zemin, Hongkong en de WTO
Onder Jiang Zemin bleef de nadruk liggen op economische ontwikkeling
In 1997 keerde Hongkong terug naar China, in 1999 Macao
In 2001 trad China toe tot de Wereldhandelsorganisatie
China was een economische én politieke wereldmacht, kapitalistisch maar niet democratisch
KA 46 en 48: de overdracht van Hongkong en Macao is symbolisch voor de veranderde relatie met het Westen. De foto van Pudong is recent en laat zien waar de economische groei toe leidde. Antwoord op de leidende vraag: herstel van het centrale gezag, een staatsgeleide economie, pragmatische keuzes na mislukte experimenten, internationale toenadering en economische hervormingen onder strikte partijcontrole. Veelgemaakte fout: denken dat economische openheid tot een democratie leidde. Image credit: Lloyd Tudor / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Wat bleef onder Deng onveranderd in China?
Goed: de machtspositie van de communistische partij, of het ontbreken van politieke hervormingen en democratie. Verwachte fout: de economie noemen; die veranderde juist.
Welk deel vond je het lastigst?
1949 en het Sovjetmodel
Grote Sprong en breuk met Moskou
Culturele Revolutie en de VS
Deng, 1989 en 2001
Herhaal het onderdeel met de meeste stemmen.
Waardoor werd China een grootmacht?
Goed: herstel van het centrale gezag, staatsgeleide industrialisatie, correctie van mislukte experimenten, toenadering tot de VS en economische hervormingen onder Deng terwijl de partij de macht hield. Verwachte fout: alleen de economische groei noemen.
CONTEXT CHINA · 1949-2001
Begrippen (1/2)
klassenstrijd: Strijd tussen sociale klassen, volgens de partij gericht op boeren en arbeiders
Grote Sprong Voorwaarts: Mislukte poging om China snel en op eigen kracht te industrialiseren
hongersnood: Gebrek aan voedsel met miljoenen doden na de Grote Sprong
pragmatisch beleid: Beleid dat kijkt naar wat werkt, niet naar ideologie
niet-gebonden landen: Landen die niet bij het Westen of het Oostblok hoorden
Cet élément n'a pas d'instructions
CONTEXT CHINA · 1949-2001
Begrippen (2/2)
Culturele Revolutie: Beweging van 1966-1976 die de samenleving ingrijpend wilde hervormen
persoonscultus: Verheerlijking van één leider, hier Mao
Rode Gardisten: Jongeren die de Culturele Revolutie voorop gingen
Vier Moderniseringen: Koers van Deng: landbouw, wetenschap, industrie en defensie
Wereldhandelsorganisatie: Organisatie voor wereldhandel, China trad toe in 2001
Cet élément n'a pas d'instructions
