G R O E I M E T E R
G E S P E C I A L I S E E R D P E D A G O G I S C H M E D E W E R K E R · N I V E A U 4
In gesprek met ouders
Ouders kennen hun kind het best. Hoe voer jij een gesprek waarin jullie samen het beste voor het kind zoeken, ook als je iets lastigs moet vertellen?
Les 9 · Communiceert met ouders en deelt kennis en inzichten
G R O E I M E T E R
G E S P E C I A L I S E E R D P E D A G O G I S C H M E D E W E R K E R · N I V E A U 4
In gesprek met ouders
Ouders kennen hun kind het best. Hoe voer jij een gesprek waarin jullie samen het beste voor het kind zoeken, ook als je iets lastigs moet vertellen?
Les 9 · Communiceert met ouders en deelt kennis en inzichten
Over deze les: les 9 van de serie Groeimeter, beroepslessen voor de opleiding Gespecialiseerd pedagogisch medewerker (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren welke gesprekken ze met ouders voeren, hoe ze een overdracht en een oudergesprek structuur geven, hoe ze een lastige boodschap vertellen en hoe ze hun gesprek afstemmen op ouders met een andere taal, cultuur of gezinssituatie.
Koppeling: kwalificatiedossier Pedagogisch Werk (crebo 23285, gewijzigd 2021), kwalificatie Gespecialiseerd pedagogisch medewerker (crebo 25697). Werkproces P2-K1-W1 Communiceert met de ouders/vervangende opvoeders en deelt haar kennis en inzichten. Resultaat: heeft op een juiste wijze gesprekken gevoerd met de ouders en, indien mogelijk, met het kind, en heeft daarbij relevante informatie uitgewisseld en toegesneden advies gegeven. Gedrag: snijdt moeilijke en vertrouwelijke zaken tactvol aan; stelt open, reflecterende vragen; geeft een duidelijke structuur aan het gesprek; maakt bij een taalprobleem gebruik van non-verbale communicatie en visuele communicatiemiddelen. Werkproces B1-K1-W5 Werkt samen met andere betrokkenen in de omgeving van het kind. Gedrag: voert tijdig en regelmatig overleg met alle betrokkenen; werkt constructief samen aan het behalen van afgesproken doelen. Het dossier noemt bij de vakkennis ook: kan omgaan met diversiteit in werkcontacten, zoals op het gebied van sekse, gender, cultuur, religie en gezinssamenstelling, en kan signalen van laaggeletterdheid bij ouders herkennen.
Bronnen: Rijksoverheid, 'Mentor kinderopvang'; Augeo, 'Zorgen bespreken met ouders: zeven tips' (Vakblad Vroeg, winter 2021); Pharos, infosheet over de terugvraagmethode.
Foto: Aaron Burden (StockSnap), CC0 Image credit: Aaron Burden (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 9
Na deze les:
1
Je kan een overdracht en een oudergesprek helder en met een duidelijke structuur voeren.
2
Je kan een lastige boodschap tactvol en zonder oordeel aan ouders vertellen.
3
Je kan je gesprek afstemmen op ouders met een andere taal, cultuur of gezinssituatie.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 9
Wat vind jij het lastigst in een gesprek met ouders?
Beginnen over iets moeilijks
Ouders die boos worden
Ouders die de taal niet goed spreken
Weinig tijd bij het ophalen
Startvraag: er is geen goed of fout. Vraag een paar studenten om een voorbeeld van hun stage. Alle vier de situaties komen in deze les aan bod. Kom er aan het eind op terug: wat zou je nu anders doen?
G E S P R E K K E N
LES 9
Welke gesprekken voer je?
Kennismaking: wensen en verwachtingen in kaart brengen.
Overdracht: bij het brengen en halen.
Gesprek over de ontwikkeling: met de mentor van het kind.
Zorggesprek: als je je zorgen maakt of iets lastigs moet vertellen.
Uitleg: het kwalificatiedossier noemt bij werkproces P2-K1-W1 het kennismakingsgesprek, de dagelijkse overdracht en de regelmatige gesprekken over het welbevinden en de ontwikkeling van het kind. De body of knowledge noemt ook het breng- en haalgesprek, het tienminutengesprek, het zorggesprek en het slechtnieuwsgesprek. Volgens de Rijksoverheid heeft elk kind op het kinderdagverblijf en de bso een mentor. In de dagopvang bespreekt de mentor periodiek de ontwikkeling en het welbevinden met de ouders. Hoe vaak, staat niet in de wet. Op de bso gebeurt dat als ouders of mentor daar behoefte aan hebben. Ouders kunnen zelf ook om een gesprek vragen.
O V E R D R A C H T
LES 9
Een goede overdracht
Wat vertel je
Hoe de dag ging
Eten, slapen en verzorging
Een leuk moment
Bijzonderheden
Hoe
Kort en concreet
Begin met iets positiefs
Vertrouwelijk niet waar anderen bij staan
Vraag wat ouders willen weten
Uitleg: het kwalificatiedossier vraagt dat je zorgt voor een dagelijkse overdracht en ouders informeert over de gang van zaken en over keuzes voor activiteiten en voeding. Een overdracht is kort, maar het is ook het moment waarop ouders zien hoe goed je hun kind kent. Een concreet voorbeeld zegt meer dan 'het ging goed'. Iets vertrouwelijks of lastigs vertel je niet waar andere ouders bij staan: neem de ouder even apart of maak een afspraak.
Extra voor snelle studenten: wat vertel je aan een ouder die het altijd druk heeft en meteen weer weg wil?
V R A A G
LES 9
Een peuter heeft slecht geslapen en weinig gegeten. Bij het ophalen staan drie andere ouders bij zijn vader. Wat doe je?
Je zegt niets, het is maar één dag
Je zet het later in de app, zonder iets te zeggen
Je vraagt de vader even apart en vertelt het rustig
Je vertelt het meteen, het is geen geheim
Antwoord: C. Dit hoort de vader te weten, want het kan iets zeggen over hoe zijn kind zich voelt. Het is informatie over zijn kind, dus je vertelt het niet waar andere ouders bij staan. Alleen in de app zetten is niet genoeg: dan mis je de kans om te vragen hoe het thuis gaat. Niets zeggen is geen optie: ouders verwachten dat je bijzonderheden doorgeeft.
O U D E R G E S P R E K
LES 9
Zo geef je een gesprek structuur
1
Begin met een welkom en het doel van het gesprek.
2
Vertel feitelijk en zonder oordeel wat je ziet.
3
Stel open vragen en luister actief.
4
Zoek samen naar wat het kind nodig heeft.
5
Vat samen, maak afspraken en plan een vervolg.
Ouders en jij hebben hetzelfde doel: dat het goed gaat met hun kind.
Uitleg: het kwalificatiedossier vraagt dat je een duidelijke structuur geeft aan het gesprek en open, reflecterende vragen stelt. De stappen sluiten aan bij de zeven tips van Augeo voor het bespreken van zorgen met ouders. Stap 2: vertel wat je ziet en waarom je dat opvallend vindt, zonder ouders te beschuldigen. Stap 3: open vragen beginnen met wie, wat, hoe of wanneer. Actief luisteren is luisteren, doorvragen en samenvatten. Stap 4: behandel ouders als gelijkwaardige partner. Stap 5: bedank de ouders, vat samen, herhaal de afspraken en leg ze vast.
K E R N B E G R I P
LES 9
Lastige boodschap
Iets wat ouders liever niet horen, zoals een zorg over hun kind. Je vertelt het direct, feitelijk en zonder oordeel. Daarna geef je ruimte voor de reactie van de ouders.
Kernbegrip: de body of knowledge spreekt van een zorggesprek of slechtnieuwsgesprek. Augeo raadt aan om zorgen direct te bespreken: wacht niet tot je zeker weet dat er iets aan de hand is. Wie te lang wacht, maakt de drempel hoger, en ouders kunnen het gevoel krijgen dat je iets achterhoudt. Noem de boodschap in de eerste zinnen, zonder lange aanloop. Reageren ouders boos of verdrietig, geef daar dan ruimte aan. Augeo: als iemand zijn emoties mag uiten, zakken ze vaak sneller. Een gevoelsreflectie helpt: 'Ik zie dat u ervan schrikt. Klopt dat?'
V R A A G
LES 9
Je vertelt Karim dat zijn dochter Saar (4) de laatste weken vaak andere kinderen bijt. Hoe begin je volgens de uitleg?
Je praat eerst even over het weer
Je laat Karim eerst raden wat er is
Je begint uitgebreid met wat goed gaat
Je noemt je zorg in de eerste zinnen
Antwoord: D. Een lastige boodschap vertel je direct en feitelijk, bijvoorbeeld: 'Ik wil met u praten over Saar. Ze heeft de laatste twee weken vijf keer een ander kind gebeten.' Een lange aanloop maakt ouders onrustig: ze voelen dat er iets komt. Een kort positief begin mag, maar niet uitgebreid. Laten raden zet ouders klem. Daarna stel je open vragen: 'Herkent u dit? Hoe is Saar thuis?'
D I V E R S I T E I T
LES 9
Elke ouder is anders
Ouders verschillen in taal, cultuur, geloof en gezinssamenstelling. Ga uit van de ouder tegenover je, niet van een beeld.
Spreekt een ouder de taal niet goed, of leest hij niet makkelijk? Gebruik korte zinnen, laat iets zien met foto's of plaatjes, en vertel het persoonlijk.
Uitleg: het kwalificatiedossier vraagt dat je kunt omgaan met diversiteit, zoals op het gebied van sekse, gender, cultuur, religie en gezinssamenstelling. Een kind kan twee moeders hebben, bij een opa wonen of in een pleeggezin opgroeien: 'ouders' zijn ook de vervangende opvoeders. Het dossier vraagt ook dat je bij een taalprobleem non-verbale communicatie en visuele middelen gebruikt, en dat je signalen van laaggeletterdheid herkent. Wees tactvol: een ouder die briefjes niet leest, schaamt zich er misschien voor. Pharos raadt aan om korte zinnen en eenvoudige woorden te gebruiken.
Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0
K E R N B E G R I P
LES 9
Terugvraagmethode
Je vraagt de ouder in eigen woorden te vertellen wat hij thuis gaat doen of vertellen. Zo merk je of jouw uitleg duidelijk was. Je houdt de vraag bij jezelf: 'Heb ik het goed uitgelegd?'
Kernbegrip: de terugvraagmethode komt van Pharos, het landelijk kennis- en adviescentrum over gezondheidsverschillen. Voorbeeldzin: 'Ik wil graag weten of ik het goed heb uitgelegd. Wat gaat u thuis vertellen?' Was iets niet duidelijk, dan leg je het op een andere manier uit. Pharos raadt ook aan om de belangrijkste informatie kort op te schrijven, zodat iemand thuis kan terugkijken. De vraag ligt bij jou, niet bij de ouder: zo voelt het niet als een overhoring.
C A S U S
LES 9
Buitenschoolse opvang, groep 7 tot 10 jaar
Finn (8) zit de laatste weken vaak alleen en doet niet mee met spelletjes. Jij bent zijn mentor en hebt een gesprek met zijn twee moeders.
Als je vertelt wat je ziet, zegt een van hen geïrriteerd: 'Thuis is er niets aan de hand. Misschien let je niet goed op.'
Wat zeg jij?
Oefen in tweetallen: hoe begin je het gesprek, en hoe reageer je op de irritatie? Wissel daarna van rol.
Opdracht: ongeveer 8 minuten, in tweetallen, als rollenspel. Voorbeeldantwoord: begin met het doel: 'Ik wil met u praten over Finn, omdat me iets opvalt.' Vertel feitelijk: 'De laatste drie weken zit hij bij het buitenspelen vaak alleen op het bankje.' Reageer op de irritatie met een gevoelsreflectie en zonder in de verdediging te gaan: 'Ik merk dat het u raakt dat ik dit zeg. Klopt dat?' Stel dan open vragen: 'Hoe is Finn thuis? Wat doet hij graag?' Benadruk dat je samen wilt zoeken. Sluit af met een samenvatting en een afspraak om over een paar weken terug te koppelen. Let op: dat Finn twee moeders heeft, is in deze casus geen onderwerp. Zo hoort het ook.
Hulp voor wie vastloopt: gebruik de vijf stappen van de groeimeter.
W A T D E N K J I J ?
LES 9
Een moeder leest de briefjes van de peuteropvang nooit. Hoe zorg jij dat zij de informatie toch krijgt?
Open vraag, voorbeeldantwoord: de belangrijkste informatie persoonlijk vertellen bij het brengen of halen; laten zien in plaats van alleen vertellen, bijvoorbeeld met een foto of een voorbeeld van wat het kind mee moet nemen; korte zinnen gebruiken; met de terugvraagmethode nagaan of het duidelijk was. Bespreek ook: je weet niet waarom ze de briefjes niet leest. Dat kan laaggeletterdheid zijn, een andere taal, of drukte. Ga dus niet uit van een oorzaak, maar zoek tactvol wat voor haar werkt, bijvoorbeeld door te vragen: 'Hoe wilt u de informatie het liefst krijgen?'
S T E L L I N G
LES 9
Ouders zijn de deskundigen over hun eigen kind.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Ouders kennen hun kind thuis, al jaren en in veel situaties. Jij ziet het kind in de groep en hebt kennis van ontwikkeling en opvoeding. Het kwalificatiedossier vraagt dat je je kennis en inzichten deelt met ouders, en dat je advies geeft dat aansluit bij de thuissituatie. Samen weet je meer dan alleen: daarom is het een gesprek tussen gelijkwaardige partners. Sluit af met de startvraag: wat vind je nu het lastigst, en wat ga je anders doen?
T E R U G B L I K
LES 9
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Overdracht en gesprek
Lastige boodschap
Diversiteit
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Signaleren en de meldcode
Soms maak je je zorgen over de veiligheid van een kind thuis. Volgende les leer je signalen herkennen en welke stappen de meldcode van je vraagt.
Je kan signalen van zorg over een kind objectief vastleggen en bespreken.
Je kan de vijf stappen van de meldcode en het afwegingskader uitleggen.
Volgende les: les 10 van de serie, werkprocessen B1-K1-W1 Zorgt voor een veilig pedagogisch klimaat en B1-K1-W5 Werkt samen met andere betrokkenen in de omgeving van het kind.
Image credit: LessonUp