Design en decoratie (Bouwen, wonen en interieur vmbo), les 1: Uitleg

Een stoel van gebogen multiplex: vorm en materiaal horen bij elkaar

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Design en decoratie

Examenstof Bouwen, wonen en interieur vmbo · CSPE

1 / 30
suivant
Slide 1: Slide
newEditorBouwen, wonen en interieurMiddelbare schoolvmbo b, k, g

Cette leçon contient 30 diapositives, avec quiz interactifs et diapositives de texte.

time-iconLa durée de la leçon est: 45 min
Signaler cette leçon

Introduction

Uitleg over de profielmodule Design en decoratie: ontwerpen en CAD, kleur en decoratieve technieken, een interieurelement voorbereiden en maken, en voorbehandelen, afwerken en decoreren. Voor het CSPE Bouwen, wonen en interieur. Specificaties alleen voor KB en GL, of alleen voor GL, staan in de notities.

Éléments de cette leçon

Een stoel van gebogen multiplex: vorm en materiaal horen bij elkaar

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Design en decoratie

Examenstof Bouwen, wonen en interieur vmbo · CSPE

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: P/BWI/4.1 tot en met 4.4. Image credit: 14GTR / Wikimedia Commons, CC0

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Wat ga je kunnen?

Ik kan een interieurelement ontwerpen, voorbereiden, afwerken en decoreren.

Cet élément n'a pas d'instructions

Welke woorden denk je bij een kastje ontwerpen en afwerken?

Verwacht: tekening, hout, plaat, verf, kleur, schuren, folie, sjabloon, machine, veilig. Groepeer ze op ontwerpen, voorbereiden en afwerken: zo loopt de les. Syllabus P/BWI/4.1 tot en met 4.4.

Een stoel van gebogen multiplex: vorm en materiaal horen bij elkaar

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Eisen en schets

  • Eisen: wat moet het meubel kunnen en hoe groot moet het zijn?

  • Let op de vorm en de verhoudingen: hoe de maten bij elkaar passen.

  • Schets eerst je idee. Daarna werk je het uit.

Syllabus P/BWI/4.1.1: een ontwerp schetsen op basis van gegeven eisen: functionaliteit, vorm, verhoudingen, materiaalsoort(en). Alleen KB en GL: schetsen op basis van eisen. Veelgemaakte fout: beginnen met tekenen zonder de eisen te lezen. Laat leerlingen bij de stoel op de foto benoemen welke eis (zitten) de vorm bepaalt. Image credit: 14GTR / Wikimedia Commons, CC0

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Duurzaam materiaal kiezen

  • Kies materiaal met oog op duurzaamheid: het moet lang meegaan.

  • Circulariteit: materiaal blijft opnieuw te gebruiken.

  • R-ladder: Reduce (minder), Re-use (hergebruiken), Recycle.

  • FSC en PEFC zijn keurmerken voor hout uit duurzaam beheerd bos.

Syllabus P/BWI/4.1.1: bij de materiaalkeuze rekening houden met duurzaamheid en circulariteit. De afkortingen R-ladder (Reduce, re-use, recycle), FSC en PEFC staan in bijlage 1 van de syllabus. Alleen KB en GL: ontwerp met materiaalkeuze. Veelgemaakte fout: duurzaam gelijkstellen aan goedkoop. Kijkvraag: welk materiaal zou jij hergebruiken?

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

3D CAD-tekening

  • CAD (Computer Aided Design): tekenen met de computer.

  • Je tekent een eenvoudig interieurelement na van een schets.

  • Alleen KB en GL: ook details, kleuren, materiaalsoorten, maten en namen.

  • Zo zie je het ontwerp van alle kanten voordat je gaat maken.

Syllabus P/BWI/4.1.2: een 3D CAD-tekenprogramma. BB: een eenvoudig interieurelement tekenen op basis van een gegeven schets of tekening (4.1.2.1). KB en GL: ook details, kleuren, materiaalsoorten, maatvoering en benaming weergeven (4.1.2.2). De syllabus noemt geen programma; gebruik het programma van de school.

Vul in

Op een schets staan je eerste ideeën; de eisen bepalen wat het meubel moet kunnen.

schets
eisen
werktekening
maatvoering

Syllabus P/BWI/4.1.1: een ontwerp schetsen op basis van gegeven eisen. Schets en eisen komen voor het tekenen.

De kleurencirkel: warme en koude kleuren

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Kleuren en CMYK

  • CMYK: cyaan, magenta, geel (yellow) en zwart (key).

  • Primaire kleuren: cyaan, magenta en geel.

  • Secundaire kleuren: rood, groen en blauw (mengsels).

Syllabus P/BWI/4.2.1.2 (BB) en 4.2.1.3 (KB, GL): kleuren onderscheiden en herkennen volgens het CMYK-systeem: primaire en secundaire kleuren. In de syllabus: rood is geel plus magenta, groen is geel plus cyaan, blauw is cyaan plus magenta. Alleen KB en GL: ook complementaire kleuren, zie de dia Kleurcontrasten. Veelgemaakte fout: rood, geel en blauw als primaire kleuren noemen.

Helderheid en verzadiging van de kleur blauw

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Kleurkenmerken

  • Kleurtoon: de naam van de kleur, zoals rood of groen.

  • Helderheid: licht of donker. Wit erbij maakt lichter.

  • Verzadiging: hoe fel en zuiver de kleur is.

Syllabus P/BWI/4.2.1.4 (KB, GL) en bijlage 2: kleurtoon, helderheid, verzadiging. Alleen KB en GL: de drie kleurkenmerken herkennen. Voor BB is het handig als achtergrond. Veelgemaakte fout: helderheid en verzadiging door elkaar halen. In de figuur: bovenste rij verandert de helderheid, onderste rij de verzadiging.

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Kleurcontrasten

  • Warm-koud: een warme kleur (geel, rood) naast een koude (blauw, cyaan, groen).

  • Licht-donker: een lichte kleur naast een donkere kleur.

  • Alleen KB en GL: verzadigingscontrast: een felle kleur naast een grijzige.

  • Alleen KB en GL: complementair: kleuren die in de cirkel tegenover elkaar liggen.

Syllabus P/BWI/4.2.1.5 (BB: warm-koud en licht-donker) en 4.2.1.6 (KB, GL: ook verzadigingscontrast). Complementaire kleuren: 4.2.1.3 (KB, GL). Volgens figuur 3 van de syllabus liggen geel en blauw, rood en cyaan, groen en magenta tegenover elkaar. Veelgemaakte fout: complementair verwarren met naast elkaar liggende kleuren.

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Kleur en decoratie

  • Kies en verwerk kleuren. Bij HPL kies je ook soort en kleur.

  • Technieken: sponzen, tamponneren en spatelen.

  • Een sjabloon of een folie zet tekst of een figuur op je werkstuk.

  • Alleen KB en GL: ontwerp in een plot-, CNC- of laserprogramma en presenteer het.

Syllabus P/BWI/4.2.1.7 (BB, KB, GL): kleuren kiezen en verwerken. 4.2.1.11 (BB, KB, GL): een HPL-soort en -kleur kiezen; HPL staat voor high pressure laminate. 4.2.1.8 (BB, KB, GL): decoratieve technieken bepalen: sign-uiting als sjabloon en als folie, sponzen en tamponneren, spatelen. 4.2.1.1, 4.2.1.9, 4.2.1.10 (KB, GL): ontwerp maken met kleur, tekst, afbeeldingen en techniek; basishandelingen in een (snij)plot-, CNC- of lasersnijprogramma. 4.2.2 (KB, GL): het ontwerp laten zien en toelichten. Veelgemaakte fout: de kleur van een scherm kiezen en niet van een echt staal.

Welke kleuren zijn de primaire kleuren in CMYK?

A

Rood, groen en blauw

B

Cyaan, magenta en geel

C

Rood, geel en blauw

D

Zwart, wit en grijs

Syllabus P/BWI/4.2.1.2: primaire kleuren. Rood, groen en blauw zijn de secundaire kleuren. Rood, geel en blauw is de oude schoolverf-indeling, niet CMYK.

Je maakt blauwe verf lichter met wit. Welk kenmerk verandert?

A

De helderheid

B

De kleurtoon

C

De verzadiging

D

De warmte van de kleur

Syllabus bijlage 2: als je verf mengt met wit wordt deze lichter en wordt de helderheid hoger. De kleurtoon blijft blauw.

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Voorbereiden

  • Alleen GL: lees de werkopdracht, de werktekening, symbolen en etiketten.

  • Bepaal de werkvolgorde: wat doe je eerst en wat daarna?

  • Vul de materiaalstaat in: onderdelen, maten en aantallen.

  • Bepaal gereedschap, machines en PBM (persoonlijke beschermingsmiddelen).

Alleen GL. Syllabus P/BWI/4.3.1 (alleen GL): werkzaamheden voor het maken en afwerken voorbereiden: werkopdracht interpreteren, werktekening lezen, werkvolgorde bepalen, materiaalstaat in- en aanvullen, gereedschappen en machines bepalen, symbolen en etiketten lezen, PBM bepalen. Veelgemaakte fout: beginnen met werken en daarna pas de tekening lezen.

Een eenvoudige werktekening: maten in millimeters

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Werktekening lezen

  • Alleen GL: op de tekening zie je aanzichten, zoals voor en opzij.

  • Lees de maten: ze staan in millimeters.

  • Trek maten af: een plaat van 18 mm telt mee.

Alleen GL. Syllabus P/BWI/4.3.1: werktekening lezen en de materiaalstaat invullen. De tekening is een eigen voorbeeld (kastje van 600 bij 400 bij 300 mm, alle platen 18 mm). Voorbeeld van afleiden: de bovenplank zit tussen de zijkanten, dus 600 min 18 min 18 is 564 mm. Veelgemaakte fout: de plaatdikte vergeten af te trekken.

Een scharnier uit een kastdeur: hang- en sluitwerk

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Materialen en beslag

  • Alleen GL: hout en plaatmateriaal zijn het werkstuk zelf.

  • Beslag en hang- en sluitwerk: scharnieren, grepen en sloten.

  • Bevestigingsmiddelen: schroeven, lijm en deuvels.

  • Let op duurzaamheid en circulariteit bij je keuze.

Alleen GL. Syllabus P/BWI/4.3.2.1 (alleen GL): de toepassing beschrijven van hout en plaatmaterialen, beslag, hang- en sluitwerk, bevestigingsmiddelen en afwerkmaterialen, met oog voor duurzaamheid en circulariteit. Veelgemaakte fout: beslag en bevestigingsmiddelen door elkaar halen. Image credit: Mattis / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Veilig werken

  • Alleen GL: controleer je handgereedschap op veiligheid voor je begint.

  • Kies de juiste PBM voor het werk dat je doet.

  • Controleer ook je PBM: is alles heel en schoon?

  • Elektrisch en pneumatisch gereedschap: volg de beveiligingen en voorschriften.

Alleen GL. Syllabus P/BWI/4.3.3.1 (alleen GL): veiligheidsvoorschriften en beveiligingen van hand-, elektrische en pneumatische gereedschappen beschrijven en toepassen: gereedschap controleren, juiste PBM toepassen, PBM controleren op deugdelijkheid. Welke PBM bij welk werk hoort, volgt uit de werkplaatsregels van de school. Veelgemaakte fout: een kapotte bril of beschadigd gereedschap toch gebruiken.

Wat staat er in een materiaalstaat?

A

De stappen in de juiste volgorde

B

De tekening met alle maten

C

Onderdelen, maten en aantallen

D

Hoe je een verfproduct verwerkt

Alleen GL. Syllabus P/BWI/4.3.1: materiaalstaat in- en aanvullen. Een materiaalstaat is een lijst van wat je nodig hebt. Fouten: werkvolgorde, werktekening en etiket zijn andere onderdelen van het voorbereiden.

Wanneer controleer je je PBM?

A

Alleen als er iets misgaat

B

Voordat je gaat werken

C

Alleen bij elektrisch gereedschap

D

Nadat je klaar bent met werken

Alleen GL. Syllabus P/BWI/4.3.3.1: de PBM controleren op deugdelijkheid. Vooraf, zodat je veilig begint.

Plamuurmessen voor het repareren van de ondergrond

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Ondergrond voorbereiden

  • Kijk eerst: is de ondergrond onbehandeld of al geverfd?

  • Je reinigt, repareert, plamuurt, schuurt en grondt.

  • Lees het etiket: daar staat hoe je het product verwerkt.

  • Alleen KB en GL: houd rekening met droogtijden.

Syllabus P/BWI/4.4.1.1 (BB, KB, GL): ondergronden van onbehandeld hout en plaatmateriaal herkennen en aangeven hoe ze behandeld worden: reinigen, repareren, plamuren, schuren, gronden. 4.4.1.2: het verwerkingsvoorschrift op het etiket lezen. 4.4.1.3 (KB, GL): rekening houden met droogtijden. Veelgemaakte fout: het etiket niet lezen en te vroeg overschilderen. Image credit: M.Minderhoud / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Schuurpapier in verschillende korrels

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Volgorde en materialen

  • Volgorde: reinigen, schuren, gronden, plamuren, lakken, decoreren.

  • Ontvettingsmiddel haalt vet weg, schuurmiddel maakt glad.

  • Plamuur vult gaatjes. Smeer het met een plamuurmes.

  • Gebruik watergedragen verf, met kwast of roller.

Syllabus P/BWI/4.4.1.4 (BB, KB, GL): de volgorde van handelingen bepalen aan de hand van ondergrond en productspecificaties: reinigen, schuren, gronden, plamuren/repareren, voorlakken en aflakken, decoreren. 4.4.1.5: ontvettingsmiddel, schuurmiddel, plamuur, reparatiemiddel, watergedragen grondverf en lakverf, plamuurmessen, kwasten, rollers. Veelgemaakte fout: gronden voor het schuren of plamuren overslaan. Kijk bij de volgorde ook naar het etiket van het product. Image credit: Simon Eugster / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Kwasten, roller en verf in een verfbak

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Schilderen en KAM-zorg

  • Dek je omgeving en de delen die niet geverfd worden af.

  • Breng grondverf en daarna voor- en aflak aan.

  • KAM: Kwaliteit, Arbeid en Milieu. Werk netjes, veilig en zuinig.

  • Ruim op en reinig gereedschap. Voer verfresten milieuvriendelijk af.

Syllabus P/BWI/4.4.2.1 (BB, KB, GL): schilderwerkzaamheden met watergedragen verf: uitvullen, plamuren, schuren; afdekken en afplakken; gronden en voor- en aflak aanbrengen. 4.4.2.2: KAM-zorg: werkplek opruimen, spaarzaam met materiaal omgaan, gereedschap reinigen en opruimen, verpakking en restanten volgens milieuvoorschriften opslaan en afvoeren, veilig werken. Veelgemaakte fout: verfresten door de gootsteen spoelen. Image credit: whereareyousimon / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Sponzen, HPL en CNC

  • Sponzen en tamponneren: je dept watergedragen verf met spons of tampon.

  • HPL plak je op het werkstuk. Kies de juiste soort en kleur.

  • CNC (Computer Numerical Control): de computer stuurt de machine aan.

  • Een lasersnijder snijdt of graveert vormen en teksten met laserlicht.

Syllabus P/BWI/4.4.2.3 (BB, KB, GL): sponzen en tamponneren met watergedragen verf . 4.4.2.4 (BB, KB, GL): HPL plakken en verwerken; de syllabus geeft geen lijm of werkwijze, volg het etiket en de instructie van de school. 4.4.4 (BB, KB, GL): CNC- en/of lasersnijtechnieken toepassen: teksten, vormen, afbeeldingen; CNC staat in bijlage 1 voor Computer Numerical Control. 4.4.1.6: materialen en gereedschappen voor decoratieve technieken bepalen. 4.2.1.10 (KB, GL): basishandelingen in een CNC- of lasersnijprogramma. Veelgemaakte fout: denken dat de machine zelf een ontwerp bedenkt.

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Sign-uiting maken

  • Sign-uiting: letters of figuren van folie op een ondergrond.

  • Volgorde: ondergrond ontvetten, snijplotten, pellen, plakken en monteren.

  • Een sjabloon is een vorm waar je doorheen werkt.

  • Alleen KB en GL: vorm en restvorm, en foliekwaliteit en toepassing.

Syllabus P/BWI/4.4.3: sign-uitingen aanbrengen (ondergrond ontvetten en reinigen, folie snijplotten, folie pellen en appliceren, folie plakken en monteren) voor BB, KB en GL; sjablonen maken en appliceren; gereedschappen en materialen toepassen. 4.4.3.1 en 4.4.3.2 (KB, GL): basisvoorschriften voor foliematerialen (kwaliteit, toepassing) en de begrippen vorm en restvorm. Eigen omschrijving: de vorm is het uitgesneden ontwerp, de restvorm is de folie eromheen. Pellen is het wegtrekken van de overtollige folie. Veelgemaakte fout: plakken op een vette of stoffige ondergrond.

Video: Oude houten kast schilderen? Eerst ontvetten en schuren (De Verfzaak). Hoort bij P/BWI/4.4.1 en 4.4.2: ondergrond voorbereiden en schilderen. Kijkvraag: welke handelingen doet de schilder voordat de grondlak erop gaat? Verwacht: ontvetten, schuren met de nerf mee, stofvrij maken en onderdelen zoals handvatten verwijderen. De verf in de video kan anders zijn dan in jullie werkplaats: het gaat om de volgorde.

Waarmee maak je een houten ondergrond eerst vetvrij?

A

Met grondverf

B

Met plamuur

C

Met lakverf

D

Met een ontvettingsmiddel

Syllabus P/BWI/4.4.1.5: ontvettingsmiddel. Reinigen is de eerste stap in de volgorde (4.4.1.4).

Wat doe je na het werk met een kwast met watergedragen verf?

A

Met thinner reinigen

B

Droog afvegen met een doek

C

Laten staan tot de volgende keer

D

Reinigen met water en opruimen

Syllabus P/BWI/4.4.2.2: het gereedschap reinigen en opruimen (KAM-zorg). Watergedragen verf reinig je met water. Fout: thinner hoort bij oplosmiddelhoudende verf.

Welk deel vond je het lastigst?

1

Ontwerpen en tekenen

2

Kleur en decoratie

3

Voorbereiden en veilig werken

4

Afwerken en folie

Gebruik de uitslag om het lastigste deel nog een keer te bespreken.

Welke kleur en afwerking kies jij? Waarom?

Een goed antwoord noemt een kleur, een afwerking of techniek en een reden (bijvoorbeeld contrast, duurzaamheid of de wens van de klant). Verwachte fout: alleen een kleur noemen zonder reden. Syllabus P/BWI/4.2.1.1.

DESIGN EN DECO · AFWERKEN

Begrippen

  • CMYK: Cyaan, magenta, geel en zwart: systeem voor kleurmenging.

  • Verzadiging: Hoe fel en zuiver een kleur is.

  • HPL: High pressure laminate: een harde kunststof plaat.

  • Materiaalstaat: Lijst met onderdelen, maten en aantallen.

  • PBM: Persoonlijke beschermingsmiddelen, zoals een veiligheidsbril.

Cet élément n'a pas d'instructions