Aandelen en emissie (Bedrijfseconomie vwo), les 1: Uitleg

• newEditor
• Bedrijfseconomie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Uitleg over aandelen voor het vwo-examen bedrijfseconomie: maatschappelijk en geplaatst aandelenkapitaal, nominale waarde, beurskoers, emissiekoers en intrinsieke waarde, de invloed van beursklimaat en toekomstverwachting op de emissiekoers, agio en agioreserve en het effect van een emissie op de intrinsieke waarde, met 6 checks.

Introductie van Aalberts op de Amsterdamse Effectenbeurs, 1987

EXAMENSTOF · FINANCIEREN · AANDELEN

Aandelen en emissie

Examenstof bedrijfseconomie vwo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: D2 21.1-21.4. Image credit: Roland Gerrits / Anefo, Nationaal Archief, CC0

EXAMENSTOF · FINANCIEREN · AANDELEN

Wat ga je kunnen?

Ik kan het aandelenkapitaal, de vier waarden van een aandeel en het agio bij een emissie uitleggen en berekenen.

Een nv wil geld ophalen bij beleggers met nieuwe aandelen. Welke woorden komen bij je op?

Verwachte woorden: aandeel, aandeelhouder, beurs, emissie, koers, eigen vermogen, beleggers, nominaal, agio. Schrijf ze op het bord en haal ze in de blokken terug.

Aandeelbewijs rijwielenfabriek Arnhem, 1921. Foto: Boredaps, CC BY-SA 4.0

EXAMENSTOF · FINANCIEREN · AANDELEN

Het aandelenkapitaal

• Een nv of bv haalt eigen vermogen op met aandelen; een aandeelhouder is mede-eigenaar.

• Het maatschappelijk aandelenkapitaal is het maximum dat de statuten toestaan.

• Het geplaatst aandelenkapitaal is het deel dat al aan aandeelhouders is uitgegeven.

• Het verschil tussen die twee is de ruimte om later nog aandelen uit te geven.

Syllabus 21.1: het verschil tussen het maatschappelijk en het geplaatst aandelenkapitaal berekenen. Op het aandeelbewijs op de foto staat het maatschappelijk kapitaal (f 200.000), verdeeld in 400 aandelen van f 500: laat leerlingen dat opzoeken. Beide kapitalen reken je met de nominale waarde, niet met de koers. Veelgemaakte fout: het geplaatst kapitaal berekenen met de beurskoers of de emissiekoers. Image credit: Boredaps / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

EXAMENSTOF · FINANCIEREN · AANDELEN

Vier waarden van een aandeel

• Nominale waarde: het bedrag dat op het aandeel staat en waarmee het aandelenkapitaal wordt berekend; staat vast.

• Beurskoers: de prijs op de beurs door vraag en aanbod tussen beleggers; verandert voortdurend.

• Emissiekoers: de prijs waartegen de nv nieuwe aandelen uitgeeft; hoeft niet gelijk te zijn aan de nominale waarde.

• Intrinsieke waarde: eigen vermogen gedeeld door het aantal geplaatste aandelen; wat een aandeel volgens de balans waard is.

• Beurskoers boven intrinsieke waarde: beleggers verwachten meer dan de balans laat zien.

Syllabus 21.2: de verschillen tussen nominale waarde, beurskoers, emissiekoers en intrinsieke waarde van een aandeel uitleggen en berekenen. Laat leerlingen per waarde zeggen wie die vaststelt: de statuten (nominaal), de markt (beurskoers), het bestuur van de nv (emissiekoers) en de balans (intrinsiek). Veelgemaakte fout: de intrinsieke waarde gelijkstellen aan de beurskoers of de nominale waarde.

EXAMENSTOF · FINANCIEREN · AANDELEN

Rekenen met kapitaal en waarde

• Maatschappelijk kapitaal = nominale waarde x maximaal aantal aandelen volgens de statuten.

• Geplaatst kapitaal = nominale waarde x aantal uitgegeven aandelen.

• Intrinsieke waarde per aandeel = eigen vermogen / aantal geplaatste aandelen.

• Delta Fietsen nv: nominaal € 10, statuten 1.000.000 aandelen, geplaatst 650.000, eigen vermogen € 19.500.000.

• Maatschappelijk € 10.000.000, geplaatst € 6.500.000, nog te plaatsen € 3.500.000. Intrinsiek: € 19.500.000 / 650.000 = € 30.

Syllabus 21.1 en 21.2. Deze formules staan niet in Bijlage 4 en worden niet gegeven: leerlingen moeten ze kunnen opstellen. Narekenen: 10 x 1.000.000 = 10.000.000; 10 x 650.000 = 6.500.000; verschil 3.500.000 (350.000 aandelen); 19.500.000 / 650.000 = 30. Dit voorbeeld loopt door op de dia Agio en agioreserve. Veelgemaakte fout: delen door het maatschappelijk aantal aandelen in plaats van het geplaatste aantal.

Een nv heeft maatschappelijk kapitaal € 8.000.000, nominaal € 4 en 1.500.000 aandelen geplaatst. Hoeveel kapitaal kan nog worden geplaatst?

A

€ 500.000

B

€ 6.000.000

C

€ 8.000.000

D

€ 2.000.000

Syllabus 21.1. Reken: 8.000.000 / 4 = 2.000.000 aandelen maximaal; 2.000.000 - 1.500.000 = 500.000 aandelen nog te plaatsen; 500.000 x € 4 = € 2.000.000. Controle: 1.500.000 x € 4 = € 6.000.000 geplaatst; 8.000.000 - 6.000.000 = 2.000.000. Verwachte fouten: € 500.000 (aantal aandelen, vergeten te vermenigvuldigen met de nominale waarde), € 6.000.000 (het geplaatst kapitaal) of € 8.000.000 (het maatschappelijk kapitaal).

Waarmee bereken je het geplaatst kapitaal?

Syllabus 21.1. Goed antwoord: met de nominale waarde (nominale waarde x aantal geplaatste aandelen), niet met de beurskoers of de emissiekoers. Verwachte fout: de beurskoers gebruiken, omdat die de actuele prijs is.

Beursintroductie van De Boer, Effectenbeurs Amsterdam, 1987

EXAMENSTOF · FINANCIEREN · AANDELEN

Emissie: nieuwe aandelen

• Een emissie is de uitgifte van nieuwe aandelen. De nv haalt zo eigen vermogen op.

• Opbrengst = emissiekoers x aantal nieuwe aandelen. Dat geld komt bij de nv, niet bij een belegger.

• Plaatsen kan alleen tot het maatschappelijk aandelenkapitaal: de ruimte in de statuten.

• Beleggers onderling handelen tegen de beurskoers, die steeds verandert.

Syllabus 21.2 en 21.3. Een beursintroductie, zoals op de foto, is een emissie van aandelen aan het publiek. Onderscheid het geld van de emissie (gaat naar de nv) van de handel op de beurs (het geld gaat tussen beleggers). Veelgemaakte fout: denken dat de nv geld ontvangt als de beurskoers stijgt. Image credit: Bart Molendijk / Anefo, Nationaal Archief, CC0

Beursvloer in Amsterdam bij de introductie van DSM, 1989

EXAMENSTOF · FINANCIEREN · AANDELEN

Emissiekoers en beurs

• Een goed beursklimaat (optimisme) geeft ruimte voor een hogere emissiekoers.

• De beurskoers is het ijkpunt: erboven kopen beleggers liever op de beurs.

• Een gunstige toekomstverwachting (groei, hoger resultaat) maakt een hogere koers haalbaar.

• Hogere emissiekoers: minder nieuwe aandelen nodig voor hetzelfde bedrag.

Syllabus 21.3: de invloed van het beursklimaat, de beurskoers en de toekomstverwachting op de emissiekoers uitleggen. Laat leerlingen steeds de keten noemen: factor, wat beleggers willen betalen, emissiekoers, aantal aandelen dat nodig is. Veelgemaakte fout: denken dat de nv de emissiekoers vrij kan kiezen, ook ver boven de beurskoers. Image credit: Rob Bogaerts / Anefo, Nationaal Archief, CC0

EXAMENSTOF · FINANCIEREN · AANDELEN

Agio en agioreserve

• Opbrengst emissie = emissiekoers x aantal nieuwe aandelen. Agio per aandeel = emissiekoers min nominale waarde.

• Het geplaatst kapitaal stijgt met nominale waarde x aantal. Het agio gaat naar de agioreserve (eigen vermogen).

• Delta Fietsen geeft 100.000 aandelen uit tegen € 36 (nominaal € 10): opbrengst € 3.600.000.

• Geplaatst kapitaal + € 1.000.000 (naar € 7.500.000); agioreserve + € 2.600.000 (€ 26 x 100.000).

• Het eigen vermogen stijgt met de hele opbrengst: van € 19.500.000 naar € 23.100.000.

Syllabus 21.4: het agio op aandelen uitleggen en berekenen (begrip agioreserve uit de balans). Narekenen: 36 - 10 = 26; 26 x 100.000 = 2.600.000; 10 x 100.000 = 1.000.000; samen 3.600.000 = 36 x 100.000. Geplaatst: 650.000 + 100.000 = 750.000 aandelen, nog binnen de 1.000.000 uit de statuten. Eigen vermogen 19.500.000 + 3.600.000 = 23.100.000; het effect hiervan op de intrinsieke waarde (23.100.000 / 750.000 = 30,80) komt op de dia Intrinsieke waarde na emissie. Veelgemaakte fout: het agio ook bij het geplaatst kapitaal tellen.

Beleggers zijn somber over de beurs. Rivierkade nv wil toch aandelen uitgeven om een bedrag op te halen. Wat volgt?

A

Hogere emissiekoers, want nieuwe aandelen zijn schaars

B

Lagere emissiekoers: meer aandelen voor hetzelfde bedrag

C

De nominale waarde daalt mee met de beurskoers

D

Het agio per aandeel stijgt door de lage koers

Syllabus 21.3. Bij een somber beursklimaat willen beleggers minder betalen, dus de emissiekoers moet lager om de aandelen te plaatsen; voor hetzelfde bedrag zijn dan meer aandelen nodig. Verwachte fouten: de nominale waarde verandert niet met de koers; het agio per aandeel (emissiekoers min nominaal) wordt juist kleiner.

Vul in

Het agio per aandeel is het verschil tussen emissiekoers en nominale waarde en komt in de agioreserve, die deel uitmaakt van het eigen vermogen van de nv.

agio

agioreserve

eigen vermogen

vreemd vermogen

geplaatst kapitaal

Syllabus 21.4. Verwachte fout: het agio bij het geplaatst kapitaal of bij het vreemd vermogen zetten. Het geplaatst kapitaal telt alleen de nominale waarde.

Aandeel van de Maastrichtsche Spijker- en Draadnagelfabriek, 1888

EXAMENSTOF · FINANCIEREN · AANDELEN

Emissie en eigen vermogen

• Eigen vermogen van een nv: geplaatst kapitaal, agioreserve en andere reserves.

• Een emissie verhoogt het eigen vermogen met de hele opbrengst: nominaal deel plus agio.

• Het aantal geplaatste aandelen stijgt ook, dus de intrinsieke waarde per aandeel verandert.

• Of ze stijgt of daalt, hangt af van de emissiekoers ten opzichte van de intrinsieke waarde.

Syllabus 21.2 en 21.4 (begrip agioreserve). Het eigen vermogen bestaat uit het geplaatst kapitaal, de agioreserve en de andere reserves; een emissie telt de hele opbrengst bij het eigen vermogen. Dividend en de verdeling van het resultaat horen bij een ander onderwerp (resultaatverdeling) en komen hier niet aan bod. Veelgemaakte fout: denken dat alleen het geplaatst kapitaal stijgt. Image credit: Onbekende maker / Wikimedia Commons, publiek domein

EXAMENSTOF · FINANCIEREN · AANDELEN

Intrinsieke waarde na emissie

• Nieuwe intrinsieke waarde = (eigen vermogen + opbrengst) / (oude aantal + nieuwe aandelen).

• Emissiekoers boven de intrinsieke waarde: de intrinsieke waarde per aandeel stijgt.

• Emissiekoers onder de intrinsieke waarde: de intrinsieke waarde per aandeel daalt.

• Orka nv: eigen vermogen € 24.000.000, 800.000 aandelen (intrinsiek € 30). Emissie: 200.000 aandelen tegen € 45.

• Eigen vermogen € 24.000.000 + € 9.000.000 = € 33.000.000; aandelen 1.000.000; intrinsiek € 33, hoger dan € 30 want € 45 lag erboven.

Syllabus 21.2: intrinsieke waarde uitleggen en berekenen. Narekenen: 24.000.000 / 800.000 = 30; opbrengst 200.000 x 45 = 9.000.000; 33.000.000 / 1.000.000 = 33. De nieuwe waarde ligt altijd tussen de oude intrinsieke waarde en de emissiekoers. Deze formule staat niet in Bijlage 4: leerlingen moeten haar kunnen opstellen. Veelgemaakte fout: alleen het aantal aandelen aanpassen en de opbrengst vergeten bij het eigen vermogen te tellen.

EXAMENSTOF · FINANCIEREN · AANDELEN

Vier waarden vergelijken

• Voorbeeld: nominaal € 10, intrinsiek € 30, beurskoers € 42, emissiekoers € 40.

• De emissiekoers ligt dicht bij de beurskoers: beleggers kopen niet duurder dan op de beurs.

• De nominale waarde bepaalt het geplaatst kapitaal, de emissiekoers de opbrengst; het verschil is het agio.

• De intrinsieke waarde zegt iets over de balans, de beurskoers over de verwachtingen van beleggers.

• Dividend en het verdelen van het resultaat komen aan bod bij de resultaatverdeling, een ander onderwerp.

Syllabus 21.2, 21.3 en 21.4: de vier waarden naast elkaar. In het voorbeeld is het agio 40 - 10 = € 30 per aandeel en ligt de beurskoers boven de intrinsieke waarde omdat beleggers groei verwachten. De laatste bullet verwijst alleen kort naar dividend; dat hoort bij de resultaatverdeling (een ander onderwerp). Veelgemaakte fout: de vier waarden door elkaar halen, vooral nominale waarde en emissiekoers.

Een nv plaatst nieuwe aandelen tegen € 40 terwijl de intrinsieke waarde € 30 is. Wat gebeurt er met de intrinsieke waarde per aandeel?

A

Die daalt, want er zijn meer aandelen

B

Die blijft gelijk, want de nominale waarde verandert niet

C

Die stijgt, want € 40 ligt boven de intrinsieke waarde

D

Die stijgt tot € 40, de emissiekoers

Syllabus 21.2. Emissiekoers boven de intrinsieke waarde: het eigen vermogen groeit relatief meer dan het aantal aandelen, dus de intrinsieke waarde stijgt, maar niet tot de emissiekoers: ze ligt ertussen. Verwachte fouten: alleen naar het aantal aandelen kijken, of de emissiekoers als nieuwe intrinsieke waarde nemen.

Vul in

Bij een emissie bepaalt de nominale waarde hoeveel het geplaatst kapitaal stijgt en de emissiekoers hoeveel de nv ophaalt.

nominale waarde

emissiekoers

beurskoers

intrinsieke waarde

Syllabus 21.2 en 21.4. Goed: nominale waarde (geplaatst kapitaal) en emissiekoers (opbrengst); het verschil per aandeel is het agio. Verwachte fout: de nominale waarde en de emissiekoers verwisselen, of de beurskoers noemen.

Wat vond je het lastigst in deze les?

1

Kapitaal en de vier waarden

2

Emissie en beurskoers

3

Agio en agioreserve

4

Intrinsieke waarde na een emissie

Gebruik de uitslag om te bepalen welk blok je herhaalt.

Welke twee waarden bepalen het agio?

Goed antwoord: de emissiekoers en de nominale waarde (agio per aandeel = emissiekoers min nominale waarde). Verwachte fout: de beurskoers noemen.

EXAMENSTOF · FINANCIEREN · AANDELEN

Begrippen (1/2)

• maatschappelijk aandelenkapitaal: het maximale aandelenkapitaal volgens de statuten (nominale waarde x maximaal aantal aandelen)

• geplaatst aandelenkapitaal: het deel van het maatschappelijk kapitaal dat al is uitgegeven (nominale waarde x aantal geplaatste aandelen)

• nominale waarde: het bedrag dat op het aandeel staat en waarmee het aandelenkapitaal wordt berekend

• beurskoers: de prijs van een aandeel op de beurs, bepaald door vraag en aanbod

• emissiekoers: de prijs waartegen een nv nieuwe aandelen uitgeeft

EXAMENSTOF · FINANCIEREN · AANDELEN

Begrippen (2/2)

• intrinsieke waarde: eigen vermogen gedeeld door het aantal geplaatste aandelen

• agio op aandelen: emissiekoers min nominale waarde, per aandeel

• agioreserve: post in het eigen vermogen waar het agio van een emissie in komt

• beursklimaat: de algemene stemming op de beurs, optimistisch of somber

• toekomstverwachting: wat beleggers verwachten van de groei en het resultaat van de nv