Ondersteunen bij voeding (Helpende Zorg en Welzijn mbo niveau 2, les 5)

Z I J A A N Z I J

H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N   ·   N I V E A U 2

Ondersteunen bij voeding

Eten en drinken houden je gezond, maar een maaltijd is ook gezelligheid en gewoonte. Hoe help je een cliënt bij eten en drinken, zo dat het past bij wie hij is?

Les 5  ·  Ondersteunt bij voeding

1 / 18
suivant
Slide 1: Slide
newEditorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1,2

Cette leçon contient 18 diapositives, avec quiz interactifs et diapositives de texte.

time-iconLa durée de la leçon est: 39 min
Signaler cette leçon

Introduction

Studenten Helpende Zorg en Welzijn leren wat gezond eten en drinken is volgens de Schijf van Vijf en hoe ze rekening houden met wensen, gewoontes, geloof en dieetafspraken uit het zorgplan. Ze oefenen hoe ze een cliënt met respect helpen bij eten en drinken en wat ze melden. Mbo niveau 2, werkproces P2-K1-W2, ongeveer 40 minuten.

Instructions

Feuilles de travail

Éléments de cette leçon

Z I J A A N Z I J

H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N   ·   N I V E A U 2

Ondersteunen bij voeding

Eten en drinken houden je gezond, maar een maaltijd is ook gezelligheid en gewoonte. Hoe help je een cliënt bij eten en drinken, zo dat het past bij wie hij is?

Les 5  ·  Ondersteunt bij voeding

Over deze les: les 5 van de serie Zij aan zij, beroepslessen voor de opleiding Helpende Zorg en Welzijn (mbo niveau 2), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wat gezond eten en drinken is volgens de Schijf van Vijf, hoe ze rekening houden met wensen, gewoontes, geloof en dieetafspraken, en hoe ze een cliënt met respect helpen bij eten en drinken.

Koppeling: kwalificatiedossier Dienstverlening, profiel Helpende Zorg en Welzijn (crebo 25960, geldig vanaf 1 augustus 2024). Werkproces P2-K1-W2 Ondersteunt bij voeding: de helpende ondersteunt bij het bereiden en de inname van voeding, leest de voedingsvoorschriften, observeert wat en hoe de cliënt eet en drinkt en welke diëten van toepassing zijn. Gedrag: stimuleert de cliënt proactief om gezond te eten, gaat uit van de zelfredzaamheid van de cliënt en signaleert veranderingen in behoeften, gedrag en gemoedstoestand. Het beroep vraagt aandacht voor wensen, gewoonten, levensbeschouwing en culturele achtergrond van de cliënt.

Foto: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 5

Na deze les:

1

Je kan met de Schijf van Vijf uitleggen wat gezond eten en drinken is.

2

Je kan uitleggen hoe je rekening houdt met wensen, geloof en dieetafspraken.

3

Je kan een cliënt met respect helpen bij eten en drinken.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 5

Wat maakt een maaltijd voor jou echt fijn?

1

Lekker eten dat ik ken

2

Samen eten met anderen

3

Rust en genoeg tijd

4

Een mooi gedekte tafel

Startvraag: er is geen goed of fout. Vraag een paar studenten waarom ze dit kozen. Voor een cliënt is het net zo: eten is meer dan voeding. Het gaat ook om smaak, gewoonte, gezelschap en rust. In deze les leer je hoe je daar als helpende rekening mee houdt.

K E R N B E G R I P

LES 5

Schijf van Vijf

De Schijf van Vijf is een model van het Voedingscentrum. Het laat zien wat je nodig hebt om gezond te eten en te drinken. Eet je gevarieerd uit de vijf vakken, dan krijg je alles binnen wat je lichaam nodig heeft.

Kernbegrip: het Voedingscentrum vernieuwde de Schijf van Vijf in april 2026. De vijf vakken bleven hetzelfde. Het advies is nu: minder vlees, meer peulvruchten en meer plantaardig eten. Vraag: wie kent de Schijf van Vijf nog van de basisschool?

G E Z O N D E T E N

LES 5

De vijf vakken

  • Groente en fruit

  • Brood, graanproducten en aardappelen: liefst volkoren

  • Vis, peulvruchten, vlees, ei, noten en zuivel

  • Vetten: zachte en vloeibare smeer- en bereidingsvetten

  • Dranken: water, thee en koffie zonder suiker

Snoep, frisdrank, sap en snacks staan niet in de Schijf van Vijf. Die neem je af en toe.

Uitleg: laat studenten bij elk vak een product noemen dat een cliënt op hun stage vaak eet. Het Voedingscentrum adviseert om binnen elk vak af te wisselen en vooral plantaardig te eten. Een cliënt hoeft niet alles volgens de Schijf te eten. Jij stimuleert gezond eten, maar de cliënt kiest zelf.

Extra voor snelle studenten: bedenk een ontbijt met drie vakken van de Schijf van Vijf.

V R A A G

LES 5

Mevrouw Hendriks wil iets drinken bij de lunch. Welke drank staat in de Schijf van Vijf?

A

Thee zonder suiker

B

Appelsap

C

Chocolademelk

D

Cola light

Antwoord: A. Water, thee en koffie zonder suiker staan in het vak dranken. Sap en chocolademelk bevatten veel suiker. Ook light frisdrank staat niet in de Schijf van Vijf. Mevrouw mag natuurlijk zelf kiezen: jij kunt haar wel iets gezonds aanbieden.

W E N S E N

LES 5

Ieder eet op zijn eigen manier

Wensen en gewoontes

  • Hoe laat eet iemand graag?

  • Brood of warm eten bij het ontbijt?

  • Wat vindt iemand lekker of vies?

  • Een eigen kopje of bord

  • Samen eten of liever alleen

Geloof en cultuur

  • Halal of koosjer eten

  • Geen varkensvlees of geen vlees

  • Vasten, zoals tijdens de ramadan

  • Vegetarisch of veganistisch

  • Feestdagen met eigen gerechten

Uitleg: vraag het de cliënt zelf of kijk in het zorgplan. Ga er niet van uit dat iemand iets eet of niet eet omdat hij uit een bepaald land komt of een bepaald geloof heeft. Ieder mens maakt eigen keuzes. Vraag studenten welke eetgewoontes ze thuis hebben: zo zie je hoe verschillend die zijn.

K E R N B E G R I P

LES 5

Dieet

Een dieet is een vaste afspraak over wat iemand wel of niet eet of drinkt. Vaak is het nodig om een medische reden. Het dieet staat in het zorgplan, net als allergieën.

Kernbegrip: er zijn drie soorten diëten. Beperkt: minder van iets, bijvoorbeeld zoutarm of suikerbeperkt. Verrijkt: meer van iets, bijvoorbeeld eiwitverrijkt. Vrij: helemaal zonder iets, bijvoorbeeld glutenvrij. Een diëtist of arts stelt het dieet op. De helpende houdt zich aan de afspraak en leest de voedingsvoorschriften goed.

V R A A G

LES 5

Meneer Bouzid heeft een zoutarm dieet. Hij vraagt om extra zout op zijn aardappelen. Wat doe je?

A

Ik geef het zout, want hij beslist het zelf

B

Ik zeg nee, want het dieet gaat altijd voor

C

Ik leg het dieet uit en overleg met de verzorgende

D

Ik geef het zout en zeg er verder niets over

Antwoord: C. Je houdt je aan de afspraak in het zorgplan, maar je beslist niet alleen. Leg vriendelijk uit waarom het dieet er is. Wil meneer toch zout, bespreek het dan met de verzorgende. Misschien moet de afspraak anders. Stiekem zout geven of streng nee zeggen past allebei niet.

D E M A A L T I J D

LES 5

Een fijne maaltijd

  • Zorg voor rust: radio of tv uit als de cliënt dat wil.

  • Dek de tafel netjes en zet het eten mooi op het bord.

  • Help de cliënt goed rechtop te zitten.

  • Eet samen aan tafel als dat kan.

  • Neem de tijd en praat gezellig.

  • Was je handen voor je eten klaarmaakt.

Uitleg: een maaltijd is een moment van de dag om naar uit te kijken. Rechtop zitten helpt bij het slikken. Vraag studenten: hoe gaat de maaltijd op jouw stage? Wat zou beter kunnen? Let ook op voedselveiligheid: kijk naar de houdbaarheidsdatum en zet koel eten snel terug in de koelkast.

H E L P E N B I J E T E N

LES 5

Helpen met respect

  • Vraag wat de cliënt zelf wil en zelf kan.

  • Ga naast de cliënt zitten, op ooghoogte.

  • Geef kleine happen en volg zijn tempo.

  • Laat iemand zelf eten als dat lukt, ook als hij morst.

  • Praat met de cliënt, niet over hem.

  • Zeg 'kledingbeschermer', niet 'slabbetje'.

Uitleg: helpen bij eten is heel persoonlijk. Een volwassene behandel je als volwassene. Met hulpmiddelen kan iemand vaak zelf eten: bestek met een dik handvat, een bord met een hoge rand of een beker met twee oren. Welk hulpmiddel iemand gebruikt, staat in het zorgplan.

Extra voor snelle studenten: waarom is staan naast iemand die eet niet fijn?

C A S U S

LES 5

Meneer Pinto, thuiszorg

Meneer Pinto (74) kan sinds een beroerte zijn rechterhand slecht gebruiken. Hij eet nu met links. Hij morst veel en wordt daar boos om. Zijn dochter zegt: "Geef hem toch gewoon zijn eten. Dat gaat veel sneller."

Wat doe jij?

Bespreek met je buur: hoe help je meneer zo dat hij zoveel mogelijk zelf eet? Wat zeg je tegen zijn dochter?

Opdracht: ongeveer 5 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: vraag meneer wat hij zelf wil. Gebruik hulpmiddelen uit het zorgplan, zoals een bord met een hoge rand en een kledingbeschermer. Snijd het eten klein als hij dat fijn vindt. Geef hem de tijd. Tegen de dochter: 'Ik snap dat u hem wilt helpen. Zelf eten is voor uw vader belangrijk. Zo houdt hij zijn eigen regie.' Bespreek het met de verzorgende als het eten echt niet lukt.

Hulp voor wie vastloopt: wat kan meneer nog wel zelf?

D R I N K E N

LES 5

Genoeg drinken en opletten

Genoeg drinken

  • Vrouwen: minstens 1,4 liter per dag

  • Mannen: 1,4 tot 1,8 liter per dag

  • Thee, koffie en melk tellen mee

  • Ouderen voelen minder snel dorst

  • Zet drinken binnen handbereik

Meld het als iemand

  • Veel minder eet of drinkt dan anders

  • Zich vaak verslikt

  • Moeilijk kauwt of slikt

  • Vaak eten laat staan

  • Kleren ruimer gaan zitten

Uitleg: de hoeveelheden komen van het Voedingscentrum en gelden voor alle volwassenen, ook voor 70-plussers. Bij ouderen wordt de dorstprikkel minder, dus bied vaak iets te drinken aan. Staat er een vochtlijst in het zorgplan, schrijf dan op wat iemand drinkt. Soms staat er juist dat iemand minder mag drinken: volg dan die afspraak. Wat je opvalt, meld je aan de verzorgende. In les 8 leer je hoe je dat rapporteert.

V R A A G

LES 5

Mevrouw Sardjoe (84) zegt: "Ik heb geen dorst, dus ik hoef niet te drinken." Wat klopt?

A

Ze heeft op haar leeftijd minder vocht nodig

B

Ze voelt minder dorst, maar heeft wel vocht nodig

C

Ze hoeft pas te drinken als de arts het zegt

D

Ze kan beter wachten tot ze wel dorst krijgt

Antwoord: B. Bij ouderen wordt de dorstprikkel minder: ze voelen minder snel dat ze moeten drinken. Ze hebben wel net zoveel vocht nodig als andere volwassenen. A is een bekende denkfout. Daarom bied je vaak iets te drinken aan en zet je het binnen handbereik. Alleen als het in het zorgplan staat, mag iemand minder drinken.

S T E L L I N G

LES 5

Een cliënt eet nooit groente. Dan moet jij hem overhalen om het toch te eten.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Je stimuleert gezond eten, maar je dwingt niemand. Vraag eerst waarom iemand geen groente eet. Misschien is kauwen lastig, of vindt hij de smaak niet lekker. Bied iets anders aan, zoals soep of fruit. Blijft iemand slecht eten, meld het dan aan de verzorgende. De cliënt beslist zelf wat hij eet.

T E R U G B L I K

LES 5

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Gezond eten en drinken

2

Wensen en dieetafspraken

3

Helpen met respect

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Persoonlijke zorg en ADL

Wassen, aankleden, tanden poetsen: dat doe je elke dag zonder erbij na te denken. Volgende les leer je hoe je een cliënt daarbij helpt, met respect voor zijn privacy en zijn eigen tempo.

  • Je kan uitleggen wat ADL is en waarbij je een cliënt helpt.

  • Je kan een cliënt helpen bij wassen en aankleden met respect voor privacy en schaamte.

Volgende les: les 6 van de serie, werkproces P2-K1-W3 Ondersteunt bij persoonlijke zorg en ADL.

Klik hier

Image credit: LessonUp