Module 1: niveau 1 en 2

• Burgerschap
• MBO
• Studiejaar 1-4

Instructions

• Start de les door op de button Start les te klikken
• De link Printen biedt mogelijkheid om de slides en notities van de les te printen
• Onder Instructies tref je een overzicht van de module met instructiefilmpjes
• Onder Werkbladen tref je de LEF maandbegroting

Instructions

Module 1 in een overzicht (niv. 1 en 2) augustus 2026

Feuilles de travail

Maandbegroting LEF

Welkom 

bij het LEF-lesprogramma

Hoe ga jij goed met geld om?

Vorm: open vraag, quizvraag, poll, filmpje en opdracht.

Na deze les:

• weten studenten wat studiefinanciering, zorgverzekering en zorgtoeslag is en kennen ze het begrip sparen;
• kunnen studenten een concreet spaardoel formuleren en nadenken over wat nodig is om dit doel te halen;
• kunnen studenten hun belangrijkste inkomsten en uitgaven in kaart brengen in een maandbegroting;
• kunnen studenten beoordelen hoeveel geld zij overhouden en of hun spaardoel haalbaar is;
• kunnen studenten benoemen welke keuzes zij kunnen maken als hun inkomsten en uitgaven niet in balans zijn of als zij meer willen sparen;
• weten studenten waar en bij wie zij hulp kunnen vragen als zij vragen of problemen hebben met geld.

Geef de studenten bij binnenkomst een blanco naamsticker of naambordje.

Vraag hen hun voornaam erop te schrijven en de sticker zichtbaar op te plakken/neer te zetten.

Heet de groep kort welkom.

Geef aan dat er tijdens de les veel vragen, keuzes en opdrachten voorbijkomen en dat actief meedoen belangrijker is dan alles al weten.

Vraag docent:

Wat wil jij vandaag leren over geld?

Eventueel:

Wat vind jij moeilijk met geld?

Meer hoeft hier niet.

Overgang: Eerst vertel ik kort wat we vandaag gaan doen.

Dit gaan we doen

• Wie ben ik
• Spelregels
  
• Wat weet jij al over geld
  
• Sparen


• Wat komt erin en wat gaat eruit
• Kiezen
• Hulp

<ul><li>respectvol</li><li>naar elkaar luisteren</li><li>alles blijft binnen de 4 muren van dit lokaal</li><li>mobiel alleen gebruiken voor LessonUp</li></ul>

Dit gaan we doen

Druk op het pinnetje en vertel de spelregels. Vertel dat de opdrachten vandaag in tweetallen gemaakt gaan worden.

Vraag:

Welk onderwerp ken je al?

Overgang: We beginnen met één woord: geld. Waar denk jij aan?

Waar denk je aan bij geld?

Waar denk je aan met geld?

1. Laat ze eerst alleen over deze vraag nadenken en dan met student die naast hun zit. 
2. Laat ze vervolgens samen 1 antwoord invullen. 

Vragen:

• Waar gebruik jij geld voor?
  
• Waar word je blij van als je aan geld denkt?
  
• Kan geld ook zorgen geven?
  
• Wanneer is kiezen met geld moeilijk?
  

Overgang: Iedereen denkt anders over geld. Nu kijken we wat jullie al weten.

Wat weet jij al over geld?

Wat weet jij al over geld?

Overgang: De eerste vraag gaat over geld van DUO.

Je krijgt vanzelf studiefinanciering
als je 18 wordt?

1. Ja
2. Nee
3. Weet ik niet

Je krijgt vanzelf studiefinanciering als je 18 wordt.

Deze stelling is niet waar. Je moet het zelf aanvragen. Leg uit dat je dit kunt doen via de website van DUO.

Aangezien op mbo 1 en 2 niveau studenten soms niet weten wat studiefinanciering is, staat optie C er bij. 

Is  optie C gekozen door studenten dan is het goed om in korte en simpele zinnen uit te leggen wat studiefinanciering is. Je kunt ook vragen of een van de medestudenten kan uitleggen wat studiefinanciering is. Als laatste is een optie om het filmpje op de volgende slide te laten zien. Hier wordt kort uitgelegd wat het is met ondertiteling.

Voorwaarde voor studiefinanciering vanaf je 18e is: 

• Het moet een BOL opleiding zijn. Dit is een opleiding waarbij je 5 dagen op school zit (geen BBL, leren en werken);
• Het moet een voltijds opleiding zijn van minimaal 1 jaar.

Vragen:

• Waar kun je checken of jij geld van DUO krijgt?
• Wie kan jou helpen als je dit moeilijk vindt?

Overgang: We kijken nu kort naar een filmpje van DUO.

Filmpje: Studiefinanciering mbo 1 en 2

In het filmpje wordt uitgelegd hoe de studiefinanciering is opgebouwd.

Het filmpje stopt automatisch bij 1.04 min.

Zeg vooraf:

Luister goed: wat moet je zelf regelen?

Na het filmpje:

Wat hoorde je?

Wat was nieuw?

Welk woord was moeilijk?

Overgang: Geld van DUO is één ding. Vanaf je 18e verandert er ook iets met je zorgverzekering.

Vanaf je 18e heb je een zorgverzekering

1. Ja
2. Nee
3. Weet ik niet

Vanaf je 18e heb je een zorgverzekering

Het juiste antwoord in A: Ja. 

Dit is door de wet bepaald.

Vertel dat een zorgverzekering (een deel van) je dokter- of ziekenhuisrekening betaalt.

Je hebt twee opties:

• je kunt zelf een zorgverzekering afsluiten
• of je kunt meeverzekerd blijven op de polis van je ouders/verzorgers. 

Doe je niets? Dan krijg je vanaf je 18e automatisch dezelfde zorgverzekering als je ouders/verzorgers.

Vragen:

• Wie kan jou helpen dit te regelen?
• Waarom kost dit vanaf 18 geld?
• Moet je deze kosten meenemen in je overzicht van inkomsten en uitgaven?

Overgang: Een zorgverzekering kost geld. Soms krijg je hulp van de overheid.

De overheid betaalt een deel
van je zorgverzekering.

1. Ja
2. Nee
3. Weet ik niet?

De overheid betaalt een deel van je zorgverzekering

Het juiste antwoord in A: Ja

Die hulp heet zorgtoeslag. Dat is geld dat je elke maand krijgt om je zorgverzekering te kunnen betalen.

Tip: Laat ze raden hoeveel het ongeveer is per maand  (€ 130).

Aanvragen kan pas vanaf 18 jaar. 

Wel alleen als je inkomen of vermogen niet te hoog zijn.

Vragen:

• Moet je zorgtoeslag zelf aanvragen?
  
• Waar vraag je het aan?
  
• Wie kan je helpen?
  

Overgang: In het volgende filmpje zie je wat zorgtoeslag is en hoe je het aanvraagt.

0

Film over zorgtoeslag

Dit filmpje gaat over de zorgverzekering en zorgtoeslag. Het eindigt automatisch op 0:46 min.

Vooraf:

Luister naar twee dingen: 

Wat is zorgtoeslag? 

Wat moet je zelf doen?

Na afloop:

Wat is zorgtoeslag?

Moet je het zelf aanvragen?

Waar doe je dat?

Overgang: Er is nog een andere manier waarop je soms geld terug kunt krijgen: belasting.

Je hebt een bijbaan. Soms betaal je te veel belasting.
Kun je dit geld terugkrijgen?

Ja

Nee

Weet ik niet

Je hebt een bijbaan. Soms betaal je te veel belasting.

Kun je dit geld terugkrijgen? 

Het juiste antwoord is Ja. Je doet dan belastingaangifte. Dan zie je of je geld terugkrijgt.

Als je werkt, betaal je belasting. Soms te veel. Dan kun je dat geld terugvragen aan de belastingdienst via een app of website van de Belastingdienst.

Extra: Vraag: Wie heeft al eens belasting teruggekregen?

Vragen:

• Waarom controleren jongeren dit soms niet?
  
• Wie kan je helpen met belastingaangifte?
  
• Stel je krijgt € 100 terug. Wat doe je ermee?
  

Overgang: Misschien wil je een deel bewaren. Dat heet sparen.

Je kunt alleen geld sparen
als je veel verdient.

Ja

Nee

Weet niet

Je kunt alleen sparen als je veel verdient.

Het juiste antwoord is: Nee.

Ook een klein bedrag telt. € 2 per week is na één jaar meer dan € 100.

Vragen:

• Wat is makkelijker: elke week € 2 sparen of één keer € 100?
  
• Wat maakt sparen moeilijk?
  
• Kan iedereen elke maand sparen? Waarom niet?
  
• Wat kan helpen om wél te sparen?
  

Overgang: Sparen kan dus ook met kleine bedragen. Waar kun je spaargeld apart zetten?

Moet iedereen een
spaarrekening hebben?

Ja

Nee

Weet niet

Moet iedereen een spaarrekening hebben?

Het juiste antwoord is: Nee.

Het hoeft niet. Een spaarrekening kan wel helpen. Daar zet je geld apart.

Vragen:

• Waarom is geld apart zetten handig?
  
• Wat gebeurt er als al je geld op dezelfde rekening staat?
  

Overgang: Wat is het verschil tussen een betaalrekening en een spaarrekening?

Verschil tussen betaalrekening en spaarrekening

Hier zie je in een afbeelding het verschil tussen beide rekeningen. 

Leg uit:

Op je betaalrekening komt geld binnen. Je gebruikt dit om te betalen. Op een spaarrekening zet je geld apart voor later.

Vragen:

• Welke rekening gebruik je voor boodschappen?
  
• Waar zet je geld voor een fiets?
  
• Waar komt je loon meestal binnen?
  

Overgang: Je weet nu waar je spaargeld kunt zetten. Maar waarvoor wil jij sparen?

Waarvoor spaar je?

Waarvoor spaar je?

Vragen:

• Waarvoor sparen mensen?
  
• Wat wil jij later kopen?
  
• Kun je ook sparen voor iets dat kapotgaat?

Overgang: Voordat jullie zelf een doel kiezen, gaan we eerst horen waar andere studenten voor sparen.

Spaar jij?

Filmpje

Laat het filmpje zien. Dit filmpje is speciaal voor LEF gemaakt door Emma Mouthaan (Finfluencer). Ze vraagt aan studenten of zij sparen.

Reflectie direct na het filmpje: 

• Wat hoorde je?
• Waar spaart iemand in het filmpje voor?
• Spaart iedereen?
• Wat herken jij?

Overgang: Nu kies jij zelf één ding waarvoor je wilt sparen.

Waar wil jij voor sparen?
Voeg een foto en/of tekst toe

Waar wil jij voor sparen?

1. Vraag de duo's te overleggen en een foto en/of tekst toe te voegen waarvoor zij willen sparen. 
2. Om verdere interactie te krijgen kun je het volgende van een paar studenten op een bord zetten:

• Mijn spaardoel: ____________________________________
  
• Kosten: € __________ 
  
• Ik wil dit bereikt hebben in maand: _______________________ 
  
• Waarom wil je dit graag? _________________________________

Vragen:

• Waarom kies je dit?
  
• Wat kost het?
  
• Hoe lang wil je sparen?
  
• Wat kan jou helpen?
  

Overgang: Je hebt nu een doel. Maar heb je elke maand geld over om te sparen?

Geld in-geld uit

Dit heet een maandbegroting

Geld in-geld uit

Leg hier eerst uit wat een maandbegroting is. Een maandbegroting is een geldplan voor één maand. Je schrijft op hoeveel geld binnenkomt en hoeveel geld eruit gaat.”

Vraag:

Waarom is het handig om dit te weten?

Overgang: We oefenen eerst met Zoë.

               Opdracht maandbegroting

Zoë is 19 jaar. Ze woont thuis. Ze werkt in een kledingwinkel. 

Aan het einde van de maand is haar geld vaak op.

Bijbaan

Zorgtoeslag

Zorgverzekering

Lesgeld en boeken

Abonnementen

Telefoon

Kleding

Uitgaan

Eten en drinken

€ 650

€ 130

€ 160

€ 240

€   10

€   25

€ 150

€ 100

€ 130

Opdracht maandbegroting

Laat de studenten de bedragen invullen op het werkblad maandbegroting

Vragen:

• Hoeveel komt erin en hoeveel gaat eruit? (€ 780, € 815)
  
• Hoeveel komt Zoë te kort? (€ 35)
  
• Wat zijn vaste lasten? Welke komen iedere maand terug?
  
• Waar kan ze minder geld aan uitgeven?
  
• Kan Zoë sparen als ze minder geld uitgeeft?
• Waar kan Zoë zelf iets veranderen?

En dan reflectievraag:

Wat zou jij tegen Zoë zeggen?

Overgang: Nu heb je geoefend met Zoë. Nu maak je een maandbegroting voor jezelf. Die van Zoë hebben we alvast voor je ingevuld als voorbeeld.

Eigen maandbegroting maken

Opdracht maandbegroting maken

Laat de studenten nu hun eigen maandbegroting maken. Laat ze hun bankieren app gebruiken.

Loop door de klas zodat je vragen kunt beantwoorden.

Vragen na de opdracht

• Komt er meer geld in of gaat er meer geld uit?
• Welke kosten komen elke maand?
• Waar kun jij zelf kiezen?
• Heb je geld over?

Eventueel:

• Wat wil je volgende maand anders doen?

Overgang: Heb je geld over? Dan kijken we of je jouw spaardoel kunt halen.

KUN JE JE SPAARDOEL HALEN?

Nee

Ja

Kun je je spaardoel halen?

De studenten hebben nu uitgerekend wat ze zelf per maand overhouden en kunnen dus uitrekenen of ze hun spaardoel kunnen halen.

1.  Stel de vraag: Ga je het halen? Je kunt ze laten staan en zitten maar je kunt hier ook handen laten opsteken.

Vragen:

• Waarom wel of nog niet?
• Wat kun je veranderen?
• Kun je langer sparen?
• Kun je elke maand iets meer sparen?
• Kun je een goedkoper doel kiezen?

Overgang: Je kunt niet alles tegelijk doen met je geld. Soms moet je kiezen.

Kiezen 

Kiezen 

Overgang: We gaan nu kiezen. Ik geef jullie steeds twee keuzes. Jij kiest wat bij jou past.

Wat kies jij?

1.Niet gaan en sparen

2.Kopen via Vinted

3.Eten meenemen

4.Op vakantie met vrienden

5.€ 50 sparen voor rijbewijs

1.Bioscoop met vrienden

2.Nieuwe kleding

3.Eten kopen op school

4.Nieuwe telefoon

5.€ 50 uit eten

Wat kies jij?

Geef aan dat je een aantal stellingen gaat voorleggen waarin ze moeten kiezen.

Links in de klas ga je staan als je iets direct wilt kopen, rechts als je wilt sparen.

Vraag steeds: Waarom koos jij dat?(Gebruik korte, eenvoudige woorden en geef waardering voor elk antwoord).

Vragen:

• Waarom kies jij dit?
  
• Wat kost jouw keuze?
  
• Als je dit kiest, wat kun je dan niet met dat geld doen?
  
• Past deze keuze bij jouw spaardoel?
  

Overgang:  Soms kun je zelf kiezen. Maar soms heb je een probleem met geld. Dan is het goed om hulp te vragen.

Hulp?

Wie kan jou helpen met geld?

Hulp?

Belangrijkste boodschap: Onderneem actie!

 Vragen:

• Wanneer heb je hulp nodig?
  
• Is hulp vragen makkelijk of moeilijk?
  
• Wat kan er gebeuren als je lang wacht?
  

Overgang: Als je hulp nodig hebt: wie zou jij als eerste vragen?

Bij wie vraag jij hulp met geld?

Bij wie vraag jij hulp met geld?

Stel de vraag.

Bespreek kort de antwoorden (houd de antwoorden anoniem door maar één keer op het antwoord te klikken).

Vraag na de eerste reacties expliciet door naar de drempel waarom mensen niet om hulp vragen. 

Sluit eventueel af met een korte, persoonlijke uitspraak (bijvoorbeeld een moment waarop hulp vragen voor jou normaal was). Dit verlaagt de drempel voor studenten om dit later ook te doen.

Vragen: 

• Waarom vragen mensen soms geen hulp?
• Wie vertrouw jij?
• Wie zou jij eerst vragen?
• Wat maakt hulp vragen makkelijker

Overgang: Familie, vrienden en school kunnen helpen. Er zijn ook plekken waar je gratis hulp krijgt.

Waar kun je gratis hulp krijgen?

Geldfit

<a href="http://www.geldfit.nl">WWW.GELDFIT.NL</a>

Humanitas

<a href="http://www.humanitas.nl">http://www.humanitas.nl</a>

School

NIBUD

<a href="http://www.nibud.nl">www.nibud.nl</a>

Gemeente

Waar kun je gratis hulp krijgen?

Dit zijn een paar voorbeelden waar studenten hulp kunnen zoeken of informatie kunnen vinden.  Door op het bolletje te klikken zie je de link naar website. Indien gewenst kun je op de link klikken om op de gewenste website te komen.

School: vraag mentor/studentbegeleider wat de school aanbiedt.

Geldfit: hulp en doorverwijzing bij geldvragen.

Nibud: betrouwbare informatie en hulpmiddelen.

Gemeente: hulp bij geldproblemen en schulden.

Humanitas: op veel plekken hulp met administratie en overzicht.

Vragen:

• Welke plek kende je al?
  
• Waar zou jij als eerste naartoe gaan?
  
• Welke plek helpt met informatie?
  
• Welke plek kan met je meekijken?

Overgang: Je weet nu waar je hulp kunt krijgen. Wat neem jij mee uit deze les?

Noem 1 ding dat je vandaag hebt geleerd
en  dat je ook wilt gaan gebruiken.

Noem 1 ding dat je vandaag hebt geleerd en  dat je ook wilt gaan gebruiken.

Voorbeelden:

• Mijn geld in en uit opschrijven.
  
• Controleren of ik zorgtoeslag kan krijgen.
  
• € 5 per week sparen.
  
• Iemand om hulp vragen.
  

Doorvragen:

• Wanneer ga je dit doen?
  
• Wie kan je helpen?
  

nl.surveymonkey.com

LET OP:

Hier vragen we de studenten om de impact eindmeting in te vullen. Dit is voor LEF zeer belangrijk in verband met verantwoording richting onze sponsoren.

1. Zet het vinkje onderaan bij 'Toon bij leerling' aan zodat de studenten de link kunnen openen.
2. Nodig iedereen uit om de impact eindmeting in te vullen.

De impactmeting bestaat uit 4 vragen en 3 stellingen. Het invullen duurt een paar minuten.

Vooruitblik

         Vooruitblik

Vooruitblik

Als er nog een les komt:

Volgende keer gaan we verder met één onderwerp over geld. Klik op vooruitblik.

Komt er geen les meer:

Sla deze slide over en sluit af: Vandaag heb je geleerd over geld krijgen, sparen, een geldplan maken, kiezen en hulp vragen.

Bedankt voor jouw deelname aan deze gastles!