5
Goniometrie
Paragraaf 5.4
Hoek berekenen met tangens
Hoe steil is een skipiste die 150 m daalt over 400 m? Met de tangens reken je het uit.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
5
Goniometrie
Paragraaf 5.4
Hoek berekenen met tangens
Hoe steil is een skipiste die 150 m daalt over 400 m? Met de tangens reken je het uit.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, hoofdstuk 5 Goniometrie, paragraaf 5.4 Hoek berekenen met tangens. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
5.4 Hoek berekenen met tangens
Leerdoelen
5.4.1
Je kunt de tangens van een hoek opschrijven als overstaand : aanliggend.
5.4.2
Je kunt met tan⁻¹ een hoek berekenen als je overstaand en aanliggend kent.
5.4.3
Je kunt de tangens gebruiken als de schuine zijde niet gegeven is.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Startvraag
De schaduw
Een boom van 10 m werpt een schaduw van 10 m. Hoe hoog staat de zon, dus hoe groot is de hoek tussen de zonnestraal en de grond?
60°
30°
90°
45°
Laat eerst redeneren: boom en schaduw zijn even lang, dus de driehoek is gelijkbenig en de twee scherpe hoeken zijn gelijk, dus elk 45°. Wie 90° kiest, kijkt naar de rechte hoek tussen boom en grond. Dat is een mooie brug naar de tangens: hier gebruik je de schuine zijde niet. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
De tangens van een hoek
Bij de tangens gebruik je alleen de twee rechthoekszijden: tan(α) = overstaand : aanliggend. De schuine zijde heb je niet nodig. Een hoek van 45° geeft altijd tan = 1.
Benadruk het verschil: bij sinus en cosinus staat de schuine zijde in de verhouding, bij tangens niet. Dat maakt tan handig als je de schuine zijde niet kent of niet kunt meten. Laat leerlingen tan(45) intoetsen: 1. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Tangens
tangens = overstaand : aanliggend
tan(α) = overstaand : aanliggend
Terug naar de hoek? Dat doe je met tan⁻¹: α = tan⁻¹(verhouding). Check even of je rekenmachine op graden (DEG) staat.
Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Voorbeeldopdracht 1
In een rechthoekige driehoek is de overstaande zijde van hoek A 5 cm en de aanliggende zijde 12 cm. Bereken hoek A.
gegeven
overstaand = 5 cm
aanliggend = 12 cm
uitwerking
tan(A) = 5 : 12 ≈ 0,4167
A = tan⁻¹(5 : 12)
A ≈ 22,6°
antwoord
Hoek A is ongeveer 22,6°
Wijs aan dat de schuine zijde (13 cm) niet nodig is. Laat leerlingen tan⁻¹ met de deling tussen haakjes intoetsen: tan⁻¹(5 : 12). Als ze eerst 5 : 12 afronden op 0,42 krijgen ze 22,8°: rond dus niet te vroeg af. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Wat is er anders?
De tangens heeft een paar eigen kenmerken.
Geen schuine zijde
Je deelt twee rechthoekszijden: overstaand en aanliggend.
Groter dan 1 mag
Is de overstaande zijde langer dan de aanliggende, dan is tan groter dan 1 en de hoek groter dan 45°.
Toets tan⁻¹
Zelfde werkwijze als bij sin⁻¹ en cos⁻¹: 2nd of shift, dan tan.
Contrasteer met sin en cos: die zijn altijd kleiner dan 1 omdat de schuine zijde de langste is. De tangens kan wel groter zijn dan 1. Vraag: wat gebeurt er met tan als de hoek bijna 90° wordt? (Hij wordt heel groot; de aanliggende zijde wordt heel klein.) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Kennis
1
Welke verhouding hoort bij de tangens van een hoek?
overstaand : aanliggend
overstaand : schuin
aanliggend : schuin
aanliggend : overstaand
tan(α) = overstaand : aanliggend. Optie B is de sinus, optie C de cosinus en optie D is de omgekeerde verhouding van de tangens: dan zou je de hoek van de andere scherpe hoek berekenen.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Toepassing
2
Bereken hoek A. Rond af op 1 decimaal.
tan(A) = 6 : 8 = 0,75, dus A = tan⁻¹(0,75) ≈ 36,9°. Wie 53,1° antwoordt, heeft de verhouding omgekeerd: 8 : 6. Wie 0,75 antwoordt, is bij de verhouding blijven steken. De schuine zijde van 10 cm staat niet in de figuur; die heb je ook niet nodig. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Toepassing
3
Bereken hoek A, afgerond op 1 decimaal.
29,1°
56,3°
60,9°
1,8°
tan(A) = 9 : 5 = 1,8, dus A = tan⁻¹(1,8) ≈ 60,9°. 29,1° is tan⁻¹(5 : 9): de verhouding omgedraaid. 56,3° is cos⁻¹(5 : 9): de aanliggende zijde als zijde van een cosinus behandeld terwijl 9 cm geen schuine zijde is. 1,8° is de verhouding zelf als hoek opgeschreven: de stap met tan⁻¹ is overgeslagen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Vul de ontbrekende woorden in.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Toepassing
4
De tangens is de overstaande zijde gedeeld door de aanliggende zijde.
Met tan⁻¹ reken je terug van de verhouding naar de hoek.
Bij tan heb je de schuine zijde niet nodig.
cos⁻¹ hoort bij de cosinus. 'langste' is een woord dat bij de schuine zijde hoort, maar in de laatste regel gaat het erom welke zijde je niet nodig hebt. Laat leerlingen de drie formules (sin, cos, tan) naast elkaar zetten: bij welke komt de schuine zijde voor?
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Toepassing
★ 5
Een skipiste daalt 150 m op 400 m horizontaal. Bereken de hellingshoek (1 decimaal).
Hoogteverschil 150 m is de overstaande zijde, de horizontale afstand 400 m is de aanliggende zijde. tan(α) = 150 : 400 = 0,375, dus α = tan⁻¹(0,375) ≈ 20,6°. Wie 69,4° antwoordt, heeft de verhouding omgedraaid (400 : 150). Doorvraag: hoe lang is de piste zelf? (Pythagoras, ongeveer 427 m.) Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
V E R D E R K I J K E R
Helling in procenten
Op een verkeersbord staat 'helling 10%'. Dat betekent: 10 m omhoog bij elke 100 m horizontaal. De tangens van de hoek is dan 0,10, dus de hoek is tan⁻¹(0,1) ≈ 5,7°. Welke hoek hoort bij een helling van 100%?
Bij 100% is de tangens 1, dus de hoek is 45°. Een helling van 10% lijkt weinig, maar voor fietsers en vrachtwagens is dat al steil. Leerlingen verwachten vaak dat 100% ook 90° is: laat zien dat de hoek 90° pas bereikt als de tangens niet meer te berekenen is. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
5.4.1 Tangens als overstaand : aanliggend
5.4.2 Hoek berekenen met tan⁻¹
5.4.3 Tangens zonder schuine zijde
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp