CONTEXT CHINA · 1842-1911
China: verval keizerrijk
Examenstof geschiedenis vwo
CONTEXT CHINA · 1842-1911
China: verval keizerrijk
Examenstof geschiedenis vwo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: Historische context China 1842-2001, leidende vraag 1; KA 33, 34, 36, 44. Image credit: Edward Duncan / Wikimedia Commons, publiek domein
CONTEXT CHINA · 1842-1911
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen waardoor China zijn positie als regionale grootmacht verloor (1842-1911) en dat historisch beredeneren.
Cet élément n'a pas d'instructions
Welke woorden horen bij het verval van het Chinese keizerrijk?
Verwacht: keizer, opium, Britten, oorlog, verdrag, Shanghai, opstand, Boksers, revolutie. Gebruik de woorden als ophaak: eerst het Qing-rijk en de opiumoorlogen, dan imperialisme en opstanden, daarna hervorming, de Bokseropstand en 1911. Laat leerlingen ook Chinese en westerse woorden onderscheiden: wie noemt het 'vrije handel' en wie 'inmenging'?
Britse spotprent over de ontvangst van de Britse gezant Macartney aan het Chinese hof, 1792
CONTEXT CHINA · 1842-1911
Het Qing-rijk rond 1800
De Qing-dynastie was de laatste keizerlijke dynastie van China
Het centrale gezag steunde op het confucianisme: orde, rangen en gehoorzaamheid aan de keizer
Politieke crises, hongersnoden en corruptie verzwakten dat gezag in de 19e eeuw
Handel met het Westen was bijzaak en mocht alleen in Kanton
KA 33 als achtergrond. Leidende vraag: waardoor verloor China zijn positie als regionale grootmacht (1842-1911)? Begin bij de binnenlandse zwakte: de verzwakking kwam niet alleen van buiten. De spotprent uit 1792 laat de Britse blik op het Chinese hof zien en is dus zelf een westerse bron. Veelgemaakte fout: denken dat China de hele 19e eeuw stilstond. Er waren wel hervormers, maar het gezag was verzwakt. Image credit: James Gillray / Wikimedia Commons, publiek domein
Het Britse stoomschip Nemesis vernietigt Chinese oorlogsjonken bij Kanton, prent uit 1843
CONTEXT CHINA · 1842-1911
Opium en de eerste opiumoorlog
Britse kooplieden kochten thee in China en betaalden steeds vaker met opium uit Brits-Indië
Opiumgebruik en de uitstroom van zilver brachten China in problemen
Toen China de opiumhandel verbood, begon in 1839 de eerste opiumoorlog
Britse stoomschepen en kanonnen versloegen de Chinese vloot en forten
KA 33. De directe aanleiding was het Chinese verbod op de opiumhandel, de diepere oorzaak het belang van de Britse handel in een industrialiserende wereld. Perspectief: Britse kooplieden en regering spraken van vrije handel en bescherming van hun handelaren; voor het Qing-hof ging het om de volksgezondheid, het zilver en het eigen gezag. Veelgemaakte fout: de oorlog alleen als moreel conflict over drugs zien. Image credit: Edward Duncan / Wikimedia Commons, publiek domein
De ondertekening van het Verdrag van Nanking, Britse prent uit 1846
CONTEXT CHINA · 1842-1911
Het Verdrag van Nanking (1842)
In 1842 moest China het Verdrag van Nanking tekenen
Hongkong ging naar Groot-Brittannië en vijf havens, onder andere Shanghai, gingen open voor handel
China moest ook een hoge schadevergoeding betalen
Zulke ongelijke verdragen gaven het Westen rechten, maar China nauwelijks
KA 33 en 44. Andere landen sloten daarna soortgelijke verdragen, zodat de Chinese regering steeds meer zeggenschap over grondgebied en inkomsten verloor. Voor het Qing-hof stond het verdrag voor een afgedwongen regeling; in latere Chinese geschiedschrijving geldt 1842 als begin van een lange periode van buitenlandse overheersing. Veelgemaakte fout: denken dat beide partijen gelijkwaardig onderhandelden. Image credit: John Platt en John Burnet / Wikimedia Commons, publiek domein
Wat was de directe aanleiding voor de eerste opiumoorlog?
Het Chinese verbod op de opiumhandel
De Britse eis om Hongkong te krijgen
Een opstand van boeren tegen de Britten
De val van de Qing-dynastie in Peking
Aanleiding: het verbod op de opiumhandel, waarop de Britten militair ingrepen. Hongkong was een uitkomst van de oorlog, geen aanleiding. Verwachte fout: de uitkomst (Hongkong) als aanleiding noemen.
Vul in
De Qing-dynastie steunde haar gezag op het confucianisme; de Britten betaalden hun thee steeds vaker met opium uit Brits-Indië.
Qing-dynastie, confucianisme en opium. Verwachte fout: zilver; dat stroomde juist uit China weg.
De havenkade (Bund) van Shanghai met drie opiumschepen, foto uit de tweede helft van de 19e eeuw
CONTEXT CHINA · 1842-1911
Opiumoorlogen en invloed in Shanghai
In de tweede opiumoorlog (1856-1860) vochten Groot-Brittannië en Frankrijk opnieuw tegen China
Beide oorlogen samen heten de opiumoorlogen; nieuwe verdragen openden meer havens
Dit modern imperialisme hing samen met industrialisatie: de mogendheden zochten afzetmarkten
In Shanghai kregen buitenlanders eigen wijken met eigen bestuur en rechtspraak
KA 33. Groot-Brittannië, Frankrijk en de Verenigde Staten kregen steeds meer invloed in steden als Shanghai en Hongkong. Het verschil met oudere vormen van imperialisme: de industrialisatie (afzetmarkten, grondstoffen, stoomschepen) dreef de expansie. De foto toont opiumschepen aan de Bund. Veelgemaakte fout: denken dat China een kolonie van één land werd; het ging om meerdere mogendheden met invloedssferen. Image credit: Onbekende fotograaf / Rijksmuseum via Wikimedia Commons, CC0
Franse spotprent uit 1898: de mogendheden verdelen China als een taart (westerse blik)
CONTEXT CHINA · 1842-1911
Delen van China in vreemde handen
Na gewapende conflicten kwamen delen van het rijk direct in handen van Japan, Frankrijk en Rusland
Japan won in 1895 de oorlog met China en kreeg het eiland Taiwan
Buitenlanders namen overheidstaken over, zoals het innen van importheffingen
De spotprent van 1898 toont de mogendheden die China als taart verdelen
KA 33 en 44. Op de spotprent staan onder meer Port Arthur (Rusland) en Kiautschou (Duitsland): beide havengebieden werden in 1898 door die landen gepacht. De prent is Frans en toont een westerse blik, met een stereotiepe Chinese figuur; gebruik dat bij bronnenkritiek. Veelgemaakte fout: denken dat China formeel verdeeld werd; het gaf grondgebied en taken uit handen, maar bleef formeel bestaan. Image credit: Henri Meyer, Le Petit Journal / Wikimedia Commons, publiek domein
Prent van Hong Xiuquan, leider van de Taiping-opstand, 1853 (vermoedelijk geen echt portret)
CONTEXT CHINA · 1842-1911
Binnenlands verzet: Taiping en Nian
Het verzet tegen het falende Qing-bestuur nam toe, ook om politieke, religieuze en etnische redenen
De Taiping-opstand (1850-1864) werd geleid door Hong Xiuquan, geïnspireerd door het christendom
De Taiping veroverden grote gebieden; er vielen miljoenen doden
Ook de Nian werd met moeite verslagen, met hulp van regionale legers
KA 44 (tijdvak 9, hier gekoppeld aan tijdvak 8). Taiping en Nian waren opstanden tegen het Qing-bestuur zelf, niet in de eerste plaats tegen buitenlanders. Het hof leunde bij de bestrijding op legers van regionale ambtenaren en werd daardoor zwakker. De prent van Hong Xiuquan is vermoedelijk geen echt portret. Veelgemaakte fout: Taiping en Boksers door elkaar halen. Image credit: Ford & West / Wikimedia Commons, publiek domein
Zet op volgorde, van vroeg naar laat
1842, 1850, 1856-1860, 1895. Verwachte fout: de Taiping-opstand na de tweede opiumoorlog plaatsen; ze begon eerder en liep door tot 1864.
Wat kenmerkte Shanghai na de opiumoorlogen?
Alleen Chinese kooplieden mochten er handelen
De Qing-keizer verplaatste er zijn hof naartoe
Buitenlanders hadden er eigen wijken met eigen bestuur
Het was een stad zonder buitenlandse invloed
In Shanghai kregen buitenlanders eigen wijken met eigen bestuur en rechtspraak. Verwachte fout: denken dat de Chinese regering er nog volledige zeggenschap had.
Li Hongzhang, onderkoning en voorstander van modernisering, foto uit de jaren 1860-1880
CONTEXT CHINA · 1842-1911
Zelfversterking en hervorming
De Zelfversterkingsbeweging moderniseerde leger en bestuur naar westers en Japans voorbeeld
Hervormers aan het hof kregen steun om eeuwenoude bestuurspraktijken af te schaffen
De ambtenarenexamens werden gestaakt en er werd begonnen met een grondwet
Toch bleven de hervormingspogingen van het hof grotendeels mislukt
KA 36 en 44. De hervormers wilden China versterken met nieuwe wapens, scheepswerven en bestuur, vaak onder leiding van regionale ambtenaren zoals Li Hongzhang. Het afschaffen van de ambtenarenexamens raakte de kern van het confucianistische bestel. Veelgemaakte fout: de hervormingen als succes zien; ze kwamen te laat, bleven beperkt en konden de val niet voorkomen. Image credit: Onbekende fotograaf / Rijksmuseum via Wikimedia Commons, CC0
Sikh-soldaten voor de versterkte ingang van de Britse legatie in Peking, augustus 1900
CONTEXT CHINA · 1842-1911
De Bokseropstand (1900)
In 1900 steunde keizerinweduwe Cixi de Bokseropstand
Landloze boeren keerden zich tegen de buitenlandse aanwezigheid en blokkeerden westerse ambassades in Peking
Buitenlandse troepen ontzetten de ambassades en legden strafmaatregelen op
Het hof zag de buitenlandse invloed als bedreiging voor zijn gezag
KA 44. Boksers waren geen hervormers: zij verzetten zich tegen buitenlanders en hun invloed. Voor de mogendheden ging het om de veiligheid van hun gezanten en burgers; voor de Boksers en het hof om bescherming tegen vreemde inmenging. De foto toont Sikh-soldaten, die als Brits-Indische troepen deel uitmaakten van het ontzet. Veelgemaakte fout: de Boksers en de Taiping verwisselen of de Boksers als hervormers zien. Image credit: C.A. Killie / Wikimedia Commons, publiek domein
CONTEXT CHINA · 1842-1911
1911: einde van het keizerrijk
Strafmaatregelen van de mogendheden en mislukte hervormingen vergrootten de onvrede
Het keizerlijke bestuur verloor steeds meer steun van de bevolking en het landsbestuur functioneerde niet meer
In oktober 1911 begon in Wuchang een opstand van soldaten
De revolutie van 1911 maakte een einde aan het keizerrijk China, na de Qing-dynastie sinds 1644
Antwoord op de leidende vraag: binnenlandse zwakte, imperialisme en mislukte hervormingen samen
KA 36 (nationalisme) en 44. Nationalistische en republikeinse groepen wilden een einde aan de dynastie; in februari 1912 deed de jonge keizer Puyi afstand van de troon. De republiek komt in het volgende onderwerp aan bod. Veelgemaakte fout: de revolutie van 1911 zien als het gevolg van een enkele gebeurtenis; het was de uitkomst van een proces van tientallen jaren.
Waartegen verzetten de Boksers zich?
Goed: tegen de buitenlandse aanwezigheid en invloed in China (westerse ambassades, mogendheden). Verwachte fout: 'tegen de keizer', of ze zien als hervormers.
Wat laat het staken van de ambtenarenexamens zien?
Het confucianisme kreeg meer macht in het bestuur
Eeuwenoude bestuurspraktijken werden afgeschaft
De mogendheden namen het bestuur van Peking over
Het hof gaf de macht terug aan de Taiping
De ambtenarenexamens horen bij het confucianistische bestel; staken betekende een breuk met eeuwenoude praktijk. Verwachte fout: denken dat het confucianisme sterker werd.
Welk deel vond je het lastigst?
Opium en het Verdrag van Nanking
Imperialisme en ongelijke verdragen
Taiping en Nian
Hervorming, Boksers en 1911
Herhaal het onderdeel met de meeste stemmen.
Waardoor verloor China zijn positie als grootmacht?
Goed: binnenlandse zwakte (crises, hongersnoden, corruptie, opstanden), modern imperialisme met ongelijke verdragen, en hervormingen die te laat kwamen of mislukten. Verwachte fout: alleen de westerse inmenging noemen.
CONTEXT CHINA · 1842-1911
Begrippen (1/2)
Qing-dynastie: Laatste keizerlijke dynastie van China
confucianisme: Leer van orde en gehoorzaamheid waarop het keizerlijk gezag steunde
modern imperialisme: Uitbreiding van macht door industriële landen, op zoek naar afzetmarkten
opiumoorlogen: Twee oorlogen tussen China en westerse mogendheden over handel
ongelijke verdragen: Verdragen die China dwongen tot gebieds- en inkomstenverlies
Cet élément n'a pas d'instructions
CONTEXT CHINA · 1842-1911
Begrippen (2/2)
Taiping-opstand: Grote opstand tegen het Qing-bestuur onder Hong Xiuquan
Zelfversterkingsbeweging: Modernisering van leger en bestuur naar westers voorbeeld
ambtenarenexamens: Eeuwenoud examenstelsel voor ambtenaren, later gestaakt
Bokseropstand: Opstand van landloze boeren tegen buitenlanders in 1900
revolutie van 1911: Omwenteling die een einde maakte aan het keizerrijk
Cet élément n'a pas d'instructions