China: verval keizerrijk (Geschiedenis vwo), les 1: Uitleg

CONTEXT CHINA · 1842-1911

China: verval keizerrijk

Examenstof geschiedenis vwo

1 / 22
suivant
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolvwoLeerjaar 4-6

Cette leçon contient 22 diapositives, avec quiz interactifs et diapositives de texte.

time-iconLa durée de la leçon est: 45 min
Signaler cette leçon

Introduction

Uitleg over het verval van het Chinese keizerrijk (1842-1911), voor het vwo-examen: opiumoorlogen, ongelijke verdragen, opstanden, Zelfversterking, de Bokseropstand en de revolutie van 1911. Negen dia's met checks; let op westerse en Chinese blik.

Éléments de cette leçon

CONTEXT CHINA · 1842-1911

China: verval keizerrijk

Examenstof geschiedenis vwo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: Historische context China 1842-2001, leidende vraag 1; KA 33, 34, 36, 44. Image credit: Edward Duncan / Wikimedia Commons, publiek domein

CONTEXT CHINA · 1842-1911

Wat ga je kunnen?

Ik kan uitleggen waardoor China zijn positie als regionale grootmacht verloor (1842-1911) en dat historisch beredeneren.

Cet élément n'a pas d'instructions

Welke woorden horen bij het verval van het Chinese keizerrijk?

Verwacht: keizer, opium, Britten, oorlog, verdrag, Shanghai, opstand, Boksers, revolutie. Gebruik de woorden als ophaak: eerst het Qing-rijk en de opiumoorlogen, dan imperialisme en opstanden, daarna hervorming, de Bokseropstand en 1911. Laat leerlingen ook Chinese en westerse woorden onderscheiden: wie noemt het 'vrije handel' en wie 'inmenging'?

Britse spotprent over de ontvangst van de Britse gezant Macartney aan het Chinese hof, 1792

CONTEXT CHINA · 1842-1911

Het Qing-rijk rond 1800

  • De Qing-dynastie was de laatste keizerlijke dynastie van China

  • Het centrale gezag steunde op het confucianisme: orde, rangen en gehoorzaamheid aan de keizer

  • Politieke crises, hongersnoden en corruptie verzwakten dat gezag in de 19e eeuw

  • Handel met het Westen was bijzaak en mocht alleen in Kanton

KA 33 als achtergrond. Leidende vraag: waardoor verloor China zijn positie als regionale grootmacht (1842-1911)? Begin bij de binnenlandse zwakte: de verzwakking kwam niet alleen van buiten. De spotprent uit 1792 laat de Britse blik op het Chinese hof zien en is dus zelf een westerse bron. Veelgemaakte fout: denken dat China de hele 19e eeuw stilstond. Er waren wel hervormers, maar het gezag was verzwakt. Image credit: James Gillray / Wikimedia Commons, publiek domein

Het Britse stoomschip Nemesis vernietigt Chinese oorlogsjonken bij Kanton, prent uit 1843

CONTEXT CHINA · 1842-1911

Opium en de eerste opiumoorlog

  • Britse kooplieden kochten thee in China en betaalden steeds vaker met opium uit Brits-Indië

  • Opiumgebruik en de uitstroom van zilver brachten China in problemen

  • Toen China de opiumhandel verbood, begon in 1839 de eerste opiumoorlog

  • Britse stoomschepen en kanonnen versloegen de Chinese vloot en forten

KA 33. De directe aanleiding was het Chinese verbod op de opiumhandel, de diepere oorzaak het belang van de Britse handel in een industrialiserende wereld. Perspectief: Britse kooplieden en regering spraken van vrije handel en bescherming van hun handelaren; voor het Qing-hof ging het om de volksgezondheid, het zilver en het eigen gezag. Veelgemaakte fout: de oorlog alleen als moreel conflict over drugs zien. Image credit: Edward Duncan / Wikimedia Commons, publiek domein

De ondertekening van het Verdrag van Nanking, Britse prent uit 1846

CONTEXT CHINA · 1842-1911

Het Verdrag van Nanking (1842)

  • In 1842 moest China het Verdrag van Nanking tekenen

  • Hongkong ging naar Groot-Brittannië en vijf havens, onder andere Shanghai, gingen open voor handel

  • China moest ook een hoge schadevergoeding betalen

  • Zulke ongelijke verdragen gaven het Westen rechten, maar China nauwelijks

KA 33 en 44. Andere landen sloten daarna soortgelijke verdragen, zodat de Chinese regering steeds meer zeggenschap over grondgebied en inkomsten verloor. Voor het Qing-hof stond het verdrag voor een afgedwongen regeling; in latere Chinese geschiedschrijving geldt 1842 als begin van een lange periode van buitenlandse overheersing. Veelgemaakte fout: denken dat beide partijen gelijkwaardig onderhandelden. Image credit: John Platt en John Burnet / Wikimedia Commons, publiek domein

Wat was de directe aanleiding voor de eerste opiumoorlog?

A

Het Chinese verbod op de opiumhandel

B

De Britse eis om Hongkong te krijgen

C

Een opstand van boeren tegen de Britten

D

De val van de Qing-dynastie in Peking

Aanleiding: het verbod op de opiumhandel, waarop de Britten militair ingrepen. Hongkong was een uitkomst van de oorlog, geen aanleiding. Verwachte fout: de uitkomst (Hongkong) als aanleiding noemen.

Vul in

De Qing-dynastie steunde haar gezag op het confucianisme; de Britten betaalden hun thee steeds vaker met opium uit Brits-Indië.

Qing-dynastie
confucianisme
opium
boeddhisme
zilver

Qing-dynastie, confucianisme en opium. Verwachte fout: zilver; dat stroomde juist uit China weg.

De havenkade (Bund) van Shanghai met drie opiumschepen, foto uit de tweede helft van de 19e eeuw

CONTEXT CHINA · 1842-1911

Opiumoorlogen en invloed in Shanghai

  • In de tweede opiumoorlog (1856-1860) vochten Groot-Brittannië en Frankrijk opnieuw tegen China

  • Beide oorlogen samen heten de opiumoorlogen; nieuwe verdragen openden meer havens

  • Dit modern imperialisme hing samen met industrialisatie: de mogendheden zochten afzetmarkten

  • In Shanghai kregen buitenlanders eigen wijken met eigen bestuur en rechtspraak

KA 33. Groot-Brittannië, Frankrijk en de Verenigde Staten kregen steeds meer invloed in steden als Shanghai en Hongkong. Het verschil met oudere vormen van imperialisme: de industrialisatie (afzetmarkten, grondstoffen, stoomschepen) dreef de expansie. De foto toont opiumschepen aan de Bund. Veelgemaakte fout: denken dat China een kolonie van één land werd; het ging om meerdere mogendheden met invloedssferen. Image credit: Onbekende fotograaf / Rijksmuseum via Wikimedia Commons, CC0

Franse spotprent uit 1898: de mogendheden verdelen China als een taart (westerse blik)

CONTEXT CHINA · 1842-1911

Delen van China in vreemde handen

  • Na gewapende conflicten kwamen delen van het rijk direct in handen van Japan, Frankrijk en Rusland

  • Japan won in 1895 de oorlog met China en kreeg het eiland Taiwan

  • Buitenlanders namen overheidstaken over, zoals het innen van importheffingen

  • De spotprent van 1898 toont de mogendheden die China als taart verdelen

KA 33 en 44. Op de spotprent staan onder meer Port Arthur (Rusland) en Kiautschou (Duitsland): beide havengebieden werden in 1898 door die landen gepacht. De prent is Frans en toont een westerse blik, met een stereotiepe Chinese figuur; gebruik dat bij bronnenkritiek. Veelgemaakte fout: denken dat China formeel verdeeld werd; het gaf grondgebied en taken uit handen, maar bleef formeel bestaan. Image credit: Henri Meyer, Le Petit Journal / Wikimedia Commons, publiek domein

Prent van Hong Xiuquan, leider van de Taiping-opstand, 1853 (vermoedelijk geen echt portret)

CONTEXT CHINA · 1842-1911

Binnenlands verzet: Taiping en Nian

  • Het verzet tegen het falende Qing-bestuur nam toe, ook om politieke, religieuze en etnische redenen

  • De Taiping-opstand (1850-1864) werd geleid door Hong Xiuquan, geïnspireerd door het christendom

  • De Taiping veroverden grote gebieden; er vielen miljoenen doden

  • Ook de Nian werd met moeite verslagen, met hulp van regionale legers

KA 44 (tijdvak 9, hier gekoppeld aan tijdvak 8). Taiping en Nian waren opstanden tegen het Qing-bestuur zelf, niet in de eerste plaats tegen buitenlanders. Het hof leunde bij de bestrijding op legers van regionale ambtenaren en werd daardoor zwakker. De prent van Hong Xiuquan is vermoedelijk geen echt portret. Veelgemaakte fout: Taiping en Boksers door elkaar halen. Image credit: Ford & West / Wikimedia Commons, publiek domein

Zet op volgorde, van vroeg naar laat

1

Tweede opiumoorlog (1856-1860)

2

Begin van de Taiping-opstand (1850)

3

Japan wint de oorlog met China (1895)

4

Verdrag van Nanking (1842)

1842, 1850, 1856-1860, 1895. Verwachte fout: de Taiping-opstand na de tweede opiumoorlog plaatsen; ze begon eerder en liep door tot 1864.

Wat kenmerkte Shanghai na de opiumoorlogen?

A

Alleen Chinese kooplieden mochten er handelen

B

De Qing-keizer verplaatste er zijn hof naartoe

C

Buitenlanders hadden er eigen wijken met eigen bestuur

D

Het was een stad zonder buitenlandse invloed

In Shanghai kregen buitenlanders eigen wijken met eigen bestuur en rechtspraak. Verwachte fout: denken dat de Chinese regering er nog volledige zeggenschap had.

Li Hongzhang, onderkoning en voorstander van modernisering, foto uit de jaren 1860-1880

CONTEXT CHINA · 1842-1911

Zelfversterking en hervorming

  • De Zelfversterkingsbeweging moderniseerde leger en bestuur naar westers en Japans voorbeeld

  • Hervormers aan het hof kregen steun om eeuwenoude bestuurspraktijken af te schaffen

  • De ambtenarenexamens werden gestaakt en er werd begonnen met een grondwet

  • Toch bleven de hervormingspogingen van het hof grotendeels mislukt

KA 36 en 44. De hervormers wilden China versterken met nieuwe wapens, scheepswerven en bestuur, vaak onder leiding van regionale ambtenaren zoals Li Hongzhang. Het afschaffen van de ambtenarenexamens raakte de kern van het confucianistische bestel. Veelgemaakte fout: de hervormingen als succes zien; ze kwamen te laat, bleven beperkt en konden de val niet voorkomen. Image credit: Onbekende fotograaf / Rijksmuseum via Wikimedia Commons, CC0

Sikh-soldaten voor de versterkte ingang van de Britse legatie in Peking, augustus 1900

CONTEXT CHINA · 1842-1911

De Bokseropstand (1900)

  • In 1900 steunde keizerinweduwe Cixi de Bokseropstand

  • Landloze boeren keerden zich tegen de buitenlandse aanwezigheid en blokkeerden westerse ambassades in Peking

  • Buitenlandse troepen ontzetten de ambassades en legden strafmaatregelen op

  • Het hof zag de buitenlandse invloed als bedreiging voor zijn gezag

KA 44. Boksers waren geen hervormers: zij verzetten zich tegen buitenlanders en hun invloed. Voor de mogendheden ging het om de veiligheid van hun gezanten en burgers; voor de Boksers en het hof om bescherming tegen vreemde inmenging. De foto toont Sikh-soldaten, die als Brits-Indische troepen deel uitmaakten van het ontzet. Veelgemaakte fout: de Boksers en de Taiping verwisselen of de Boksers als hervormers zien. Image credit: C.A. Killie / Wikimedia Commons, publiek domein

CONTEXT CHINA · 1842-1911

1911: einde van het keizerrijk

  • Strafmaatregelen van de mogendheden en mislukte hervormingen vergrootten de onvrede

  • Het keizerlijke bestuur verloor steeds meer steun van de bevolking en het landsbestuur functioneerde niet meer

  • In oktober 1911 begon in Wuchang een opstand van soldaten

  • De revolutie van 1911 maakte een einde aan het keizerrijk China, na de Qing-dynastie sinds 1644

  • Antwoord op de leidende vraag: binnenlandse zwakte, imperialisme en mislukte hervormingen samen

KA 36 (nationalisme) en 44. Nationalistische en republikeinse groepen wilden een einde aan de dynastie; in februari 1912 deed de jonge keizer Puyi afstand van de troon. De republiek komt in het volgende onderwerp aan bod. Veelgemaakte fout: de revolutie van 1911 zien als het gevolg van een enkele gebeurtenis; het was de uitkomst van een proces van tientallen jaren.

Waartegen verzetten de Boksers zich?

Goed: tegen de buitenlandse aanwezigheid en invloed in China (westerse ambassades, mogendheden). Verwachte fout: 'tegen de keizer', of ze zien als hervormers.

Wat laat het staken van de ambtenarenexamens zien?

A

Het confucianisme kreeg meer macht in het bestuur

B

Eeuwenoude bestuurspraktijken werden afgeschaft

C

De mogendheden namen het bestuur van Peking over

D

Het hof gaf de macht terug aan de Taiping

De ambtenarenexamens horen bij het confucianistische bestel; staken betekende een breuk met eeuwenoude praktijk. Verwachte fout: denken dat het confucianisme sterker werd.

Welk deel vond je het lastigst?

1

Opium en het Verdrag van Nanking

2

Imperialisme en ongelijke verdragen

3

Taiping en Nian

4

Hervorming, Boksers en 1911

Herhaal het onderdeel met de meeste stemmen.

Waardoor verloor China zijn positie als grootmacht?

Goed: binnenlandse zwakte (crises, hongersnoden, corruptie, opstanden), modern imperialisme met ongelijke verdragen, en hervormingen die te laat kwamen of mislukten. Verwachte fout: alleen de westerse inmenging noemen.

CONTEXT CHINA · 1842-1911

Begrippen (1/2)

  • Qing-dynastie: Laatste keizerlijke dynastie van China

  • confucianisme: Leer van orde en gehoorzaamheid waarop het keizerlijk gezag steunde

  • modern imperialisme: Uitbreiding van macht door industriële landen, op zoek naar afzetmarkten

  • opiumoorlogen: Twee oorlogen tussen China en westerse mogendheden over handel

  • ongelijke verdragen: Verdragen die China dwongen tot gebieds- en inkomstenverlies

Cet élément n'a pas d'instructions

CONTEXT CHINA · 1842-1911

Begrippen (2/2)

  • Taiping-opstand: Grote opstand tegen het Qing-bestuur onder Hong Xiuquan

  • Zelfversterkingsbeweging: Modernisering van leger en bestuur naar westers voorbeeld

  • ambtenarenexamens: Eeuwenoud examenstelsel voor ambtenaren, later gestaakt

  • Bokseropstand: Opstand van landloze boeren tegen buitenlanders in 1900

  • revolutie van 1911: Omwenteling die een einde maakte aan het keizerrijk

Cet élément n'a pas d'instructions