H6 De overheid

• Economie
• Middelbare school
• vmbo b, k, t
• Leerjaar 2

6.1 Collectieve voorziening

Toets H5 bespreken

Begin H6 

Je leert wat maatschappelijke kosten zijn

Collectieve voorzieningen

Voorzieningen die de overheid betaalt en waar iedereen gebruik van mag maken, noem je collectieve voorzieningen. 

‘Collectief’ betekent gezamenlijk.

Collectieve voorziening

Voorziening van de overheid die wordt betaald uit belastinggeld.

Wat is GEEN collectieve voorziening?

1. Park
2. Basisschool
3. Sportschool
4. Snelweg

Collectieve voorzieningen

Voorzieningen die de overheid betaalt en waar iedereen gebruik van mag maken.

Wie zorgt er voor het onderhoud van collectieve voorzieningen

1. Burgers (inwoners van een land)
2. De gemeente
3. De overheid
4. Bedrijven

Aan de slag

6.1 collectieve voorzieningen

Maken 1 t/m 20

Blz 32/ 33

Klaar? 

Huiswerk af?

Rekenen leren H10/11

6.3 werken voor de overheid

Ik weet meer over het werk dat bij de overheid wordt gedaan. 

Wat is het sociaal minimum?

1. Het bedrag dat fijn is om te hebben
2. Het bedrag waar je sociale dingen, zoals uitgaan, mee kan doen
3. Het bedrag dat je minimaal moet hebben voor noodzakelijk uitgaven
4. Het bedrag dat je uitgeeft aan sociale dingen zoals uitjes

Wat is een ww uitkering

1. Geld dat je krijgt als je werkloos bent
2. Geld dat je krijgt als je weinig geld verdiend
3. Geld dat je krijgt als je kinderen hebt
4. Geld dat je krijgt als je studeert.

6.2 sociale zekerheid

Herhaling paragraaf 6.1

Huiswerk nakijken 6.1

Uitleg en maken paragraaf 6.2

Je weet hoe de overheid zorgt voor sociale zekerheid

Bruto en netto loon 

Wat is dit ?

Brutoloon

Inhoudingen - 

_______________

Nettoloon

Bruto en netto loon verschillen?

• Brutoloon : loon wat je hebt afgesproken, waarvan nog niks is ingehouden.
• Nettoloon : je brutoloon - je belastingen en sociale premies.
• Deze premies worden afgegeven aan de overheid

sociale zekerheid

- geeft het recht op voldoende geld om van te leven

- wordt betaald uit sociale premies en belastingen

Wanneer heb je recht op een ww-uitkering?

Een werkloze heeft recht op een ww-uitkering als:

• hij 26 weken in loondienst heeft gewerkt tijdens de laatste 36 weken.
• hij zelf geen schuld heeft aan zijn ontslag.
• en zich binnen twee na de laaste werkdag heeft ingeschreven als werkzoekende bij het UWV.

Maar hoeveel bedraagt de WW-uitkering?

Hoeveel en hoe lang is de WW-uitkering?

De ww-uitkering bedraagt:

• 1e + 2e maand = 75% van het brutoloon
• Na 2e maand tot einde WW =  70% van het brutoloon

Hoelang is de ww-uitkering?

- min. 3 maanden en max. 24 maanden → daarna in de bijstand

Hoeveel uitkering krijg je?

Je bent inmiddels 6 maanden geleden ontslagen. Je verdiende een bruto inkomen van € 2000,-.

Hoeveel uitkering krijg je nu per maand?

Leerdoel 6.3 

• B: Ik kan uitleggen wat de collectieve en particuliere sector is.
• B: Ik kan de taak van de overheid toelichten en benoemen door wie deze taak wordt uitgevoerd.

Wat doet de overheid voor ons?

Gemeente

-De gemeente regelt alles in je woonplaats.

-Kun je een paspoort, rijbewijs, ID-kaart halen.

-De gemeente wordt bestuurd door een burgemeester en wethouders.

Provincie

Regelt zaken als het openbaar vervoer in de provincie en de drinkwatervoorziening. En alle zaken die in de provincie geregeld dienen te worden, zoals ruimtelijke ordening en infrastructuur.

Ambtenaren

Zijn mensen die voor de overheid werken. 

Voorbeelden hiervan zijn: docenten, politieagenten, brandweermensen etc..

Rekenvaardigheden

Ik let er op dat ik:

• Een berekening geef
• De eenheid erbij zet: €
• Een komma zet ipv een punt
• 2 cijfers achter de komma zet

Rekentrainer

Rekenen met grote getallen

Rekenen met grote getallen

Als je met miljarden en miljoenen moet rekenen, kun je de miljarden omzetten in miljoenen: 1 miljard = 1.000 miljoen, bijvoorbeeld:

• € 54 miljard = 54 × € 1.000 miljoen = € 54.000 miljoen
• € 1,8 miljard = 1,8 × € 1.000 miljoen = € 1.800 miljoen

Het omgekeerde kan ook, van miljoenen kun je miljarden maken:

1.000 miljoen ÷ 1.000 = 1 miljard, bijvoorbeeld:

• € 12.500 miljoen = (€ 12.500 ÷ 1.000) miljard = € 12,5 miljard
  
• € 5.400 miljoen = (€ 5.400 ÷ 1.000) miljard = € 5,4 miljard

6.3 maken 1 t/m 16

Blz 40/ 41

Klaar?

Rekentraniner 2/3 (blz 52/ 53)

Leren wiskunde

Iets voor jezelf

Aan de slag

De gemeente regelt ...

1. zaken voor het hele land.
2. de indeling van het grondgebied.
3. de infrastructuur.
4. alles in je woonplaats.

Ambtenaren zijn....

1. de overheid
2. personen die werken voor de overheid
3. de personen waarvoor de overheid werkt

Hoe schrijf je 0,6 miljard in cijfers ?

1. 600.000.000
2. 6.000.000
3. 60.000.000
4. 600.000

Bedrijven van de overheid:

Bedrijven zoals scholen, bibliotheken, gevangenissen en ziekenhuizen krijgen geld van de gemeente. Dit zijn bedrijven zonder winst. 

Betaald door de overheid: 

Particuliere bedrijven worden door de overheid ingehuurd om werk te doen. Bijvoorbeeld bouwbedrijven om overheidsgebouwen te maken

Bedrijven betaald door de overheid

Infrastructuur

Alle voorzieningen die nodig zijn voor vervoer en communicatie, zoals wegen, vliegvelden, havens, internet en het elektriciteitsnetwerk. 

Voorbeelden infrastructuur

Aan de slag

6.3 maken t/m 26

Blz 41/ 42

rekentrainer 1,2,3

6.4 inkomsten van de overheid

Nakijken 6.3

Uitleg 6.4

Ik kan uitleggen welke inkomsten de overheid heeft.

Ik weet wat accijns is.

Ik kan voorbeelden noemen van (niet-)belastinginkomsten.

Ik kan de BTW uitrekenen.

Belastingen

Belasting = verplichte bijdrage die bedrijven en burgers aan de overheid betalen

Inkomsten overheid

Soorten belasting

• Inkomstenbelasting
• Belasting over de winst 
  (=vennootschapsbelasting)

• BTW
• Accijns

Premies

Volksverzekeringen zorgen er voor dat mensen die het nodig hebben, geld krijgen van de overheid. Hiervoor betalen mensen met een inkomen premies

- AOW (Algemene Ouderdoms Wet)

- ANW (Algemene Nabestaande Wet)

- WLZ (Wet Langdurige Zorg)

Indirecte belasting

Indirecte belasting:

• Btw
• Accijns
  

btw=

belasting toegevoegde waarde

Btw staat voor belasting over de toegevoegde waarde en is een belasting die wordt geheven over elk product of dient dat in Nederland wordt verkocht.

Er zijn drie btw-tarieven:

• 21% (luxe goederen),
• 9%  (noodzakelijke levensbehoeften, diensten),
• of 0% (onderwijs, gezondheid)
  

BTW berekenen

Mijn Kapper rekent voor een knipbeurt €16,53 exclusief 21% BTW. Hoeveel is de knipbeurt inclusief BTW?

Ik koop een voetbal van €15 inclusief 21% BTW in de winkel. Hoeveel is de voetbal exclusief BTW?

16,53 : 100 x 21 = 3.47

16,53 + 3,47 = 20 euro

€15,00 = 121 %

115: 1,21 = 12,396.. = €12,40

Aan de slag!

 Maak paragraaf 6.5  opdracht 1 t/m 16. 

--> Klaar? Rekentrainer 4

                     Huiswerk af?

Wat betekent de afkorting BTW?
=leervraag

1. Belasting Totale Waarde
2. Belasting Toegevoegde Waarde
3. Bruto Totale Waarde
4. Bruto Toegevoegde Waarde

Accijns

Accijns is een belasting op bepaalde producten met als doel de prijs te verhogen. Hierdoor wordt het gebruik verminderd. 

• Alcohol
• Benzine
• Tabak

Hoeveel € van het biertje gaat naar de overheid?

1. €0,08
2. €0,38
3. €1,74
4. €0,46

Accijns

De overheid maakt bepaalde producten duurder omdat deze slecht zijn voor het milieu of de gezondheid. 

• Benzine, tabak, alcohol
  

Niet-belasting ontvangsten

• Aardgasinkomsten
• Winst uit overheidsbedrijven
• Boetes

Subsidies

Subsidie = financiële bijdrage van de overheid om mensen en bedrijven te stimuleren

• Sporten
• Museumbezoek
• Milieuvriendelijker produceren
• ...

Subsidie en accijns

• Wil je iets stimuleren? -> subsidie
• Wil je iets afleren? -> accijns 

Op zonnepanelen

1. accijns
2. subsidie

Op wijn zit

1. accijns
2. subsidie

Wat is GEEN soort belasting?

1. BTW
2. Loonbelasting
3. Subsidie
4. Accijns

Op welk product wordt GEEN accijns geheven?

1. Tabak
2. Museumbezoek
3. Alcohol
4. Benzine

Aan de slag

6.4 afmaken

Klaar? 

rekentrainer 1 t/m 4 af?

Huiswerk af? 

6.5 prinsjesdag

Nakijken 6.4 

Ik kan toelichten wat Prinsjesdag en de troonrede inhouden.
Ik kan toelichten hoe de geldzaken van het Rijk zijn geregeld.

Prinsjesdag

• De derde dinsdag in september is Prinsjesdag. 
• Op die dag maakt de regering bekend hoe ze het land het komende jaar wil besturen. 
• De regering bestaat uit een groep personen die het land bestuurt. 
• In Nederland zijn dat de ministers en de minister-president.
• Koning Willem-Alexander en koningin Máxima komen op die dag met de gouden koets naar de Ridderzaal.

Troonrede

• Toespraak van de koning waarin hij plannen van de regering bekend maakt. 
• De koning vertelt in de troonrede welke problemen er zijn en hoe de regering ze wil aanpakken. 

Het parlement

• Het parlementis een gekozen groep mensen die plannen afkeuren of goedkeuren.
• De leden van het parlement worden gekozen in verkiezingen. 
• Alle Nederlanders van 18 jaar en ouder mogen dan stemmen. 
• De plannen van de regering gaan door als de meerderheid van het parlement het ermee eens is.
• In Nederland bestaat het parlement uit de Eerste Kamer en de Tweede Kamer. 

Minister van Financiën 

• In de rijksbegroting staat een overzicht met de inkomsten en uitgaven van de regering in het komende jaar. 
• Het belangrijkste staat ook in de miljoenennota.
• De miljoenennota is een samenvatting van de rijksbegroting.
• De minister van financiën leest de rijksbegroting voor op prinsjesdag.

Begrotingstekort

• Begrotingstekort is er als de uitgaven groter zijn dan de inkomsten. 
• Door de lening wordt de schuld van de overheid groter. 
• De staatsschuld stijgt.

Staatschuld

• De regering leent meer geld dan ze aflost. 
• Als je meer geld leent, moet je ook meer rente betalen. 
• Hoe hoger de staatschuld, hoe hoger de rente. 
• De regering wil een lagere staatschuld. 
• Ze hoeft dan minder rente te betalen, waardoor ze meer geld over heeft voor andere uitgaven.

Aan de slag!

• 6.5 prinsjesdag
• Opdracht 1 t/m 29
• Blz 48 t/m 50

Klaar? 

Huiswerk af? 

Leren SO