Samenwerken met mantelzorgers (Verzorgende IG mbo niveau 3, les 10)

I N G O E D E H A N D E N

V E R Z O R G E N D E I G   ·   N I V E A U 3

Samenwerken met mantelzorgers

Een dochter die elke dag komt, een buurman die boodschappen doet: zonder hen lukt de zorg vaak niet. Hoe werk jij goed met ze samen, en hoe merk je dat het te veel wordt?

Les 10  ·  Stemt af met informele zorgverleners

1 / 18
suivant
Slide 1: Slide
newEditorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

Cette leçon contient 18 diapositives, avec quiz interactifs et diapositives de texte.

time-iconLa durée de la leçon est: 38 min
Signaler cette leçon

Introduction

Studenten Verzorgende IG leren wie mantelzorgers en andere informele zorgverleners zijn, hoe ze signalen van overbelasting herkennen en hoe ze samen met zorgvrager en mantelzorger afspraken maken en vastleggen in het zorgplan. Mbo niveau 3, werkproces B1-K2-W1, ongeveer 40 minuten.

Instructions

Feuilles de travail

Éléments de cette leçon

I N G O E D E H A N D E N

V E R Z O R G E N D E I G   ·   N I V E A U 3

Samenwerken met mantelzorgers

Een dochter die elke dag komt, een buurman die boodschappen doet: zonder hen lukt de zorg vaak niet. Hoe werk jij goed met ze samen, en hoe merk je dat het te veel wordt?

Les 10  ·  Stemt af met informele zorgverleners

Over deze les: les 10 van de serie In goede handen, beroepslessen voor de opleiding Verzorgende IG (mbo niveau 3), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wie informele zorgverleners zijn, hoe ze signalen van overbelasting bij een mantelzorger herkennen en hoe ze samen met de zorgvrager en de mantelzorger afspraken maken en vastleggen.

Koppeling: kwalificatiedossier Verzorging en verpleging (crebo 23453, geldig vanaf 1 augustus 2026), kwalificatie Verzorgende IG (crebo 27144). Werkproces B1-K2-W1 Stemt af met informele zorgverleners. Resultaat: de zorgverlening is informeel afgestemd en gemaakte afspraken zijn vastgelegd in het zorgplan. Gedrag: stemt consequent en tijdig af met betrokkenen, is alert op signalen van overbelasting, legt gemaakte afspraken zorgvuldig vast, toont respect en waardering voor de inzet van de informele zorgverlener en gaat discreet om met vertrouwelijke informatie. Bron voor overbelasting en draaglast: V&VN-richtlijn Mantelzorg, samenvattingskaart (Kennisinstituut V&VN, 2024).

Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 10

Na deze les:

1

Je kan uitleggen wie mantelzorgers en andere informele zorgverleners zijn.

2

Je kan signalen van overbelasting bij een mantelzorger herkennen en bespreken.

3

Je kan samen met de zorgvrager en de mantelzorger afspraken maken en vastleggen.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 10

De dochter van meneer Bakker helpt elke ochtend mee. Vandaag ziet ze er doodmoe uit. Wat doe jij?

1

Niets, ze kiest er zelf voor

2

Ik vraag hoe het met haar gaat

3

Ik meld het aan een collega

4

Ik weet het niet

Startvraag: er is hier nog geen goed of fout. Vraag een paar studenten waarom ze hun keuze maakten, en wie op stage al eens met een mantelzorger samenwerkte. In deze les leer je dat je als verzorgende IG ook let op hoe het met de mantelzorger gaat. Kom aan het eind van de les terug op deze vraag.

K E R N B E G R I P

LES 10

K E R N B E G R I P

Mantelzorger

Iemand uit de directe omgeving van de zorgvrager die onbetaald helpt, zorgt of begeleidt. Vaak een partner, kind of ouder, maar ook een buur of vriend. Mantelzorg komt voort uit een persoonlijke band, niet uit een baan.

Kernbegrip: de V&VN-richtlijn Mantelzorg omschrijft mantelzorg als alle hulp, begeleiding en zorg die iemand krijgt van een persoon uit de directe omgeving. Veel mantelzorgers zien zichzelf niet zo: voor hen is zorgen voor hun moeder of partner vanzelfsprekend. Benoem het daarom gewoon: 'U bent ook mantelzorger.' Dat helpt om over ondersteuning te praten. In deze serie gebruiken we mantelzorger en naastbetrokkene voor dezelfde groep.

I N F O R M E L E Z O R G V E R L E N E R S

LES 10

Mantelzorger of vrijwilliger?

Mantelzorger

  • Heeft een persoonlijke band

  • Rolt er vaak vanzelf in

  • Zorgt soms jarenlang en intensief

  • Is niet opgeleid voor de zorg

Vrijwilliger

  • Kiest er zelf voor

  • Komt vaak via een organisatie

  • Kent de zorgvrager meestal niet vooraf

  • Doet afgesproken taken

Uitleg: samen heten ze informele zorgverleners: ze zijn niet in dienst als zorgprofessional. Het kwalificatiedossier noemt vrijwilligers, mantelzorgers, familie, vrienden en buren. Met allemaal stem je af wie wat doet. Vraag studenten welke informele zorgverleners ze op stage zien, bijvoorbeeld een vrijwilliger bij de dagbesteding of een buurvrouw die de post brengt.

V R A A G

LES 10

Wie van deze mensen is een informele zorgverlener?

A

De wijkverpleegkundige die wondzorg geeft

B

De buurman die elke week boodschappen doet

C

De fysiotherapeut die oefeningen geeft

D

De huisarts die op huisbezoek komt

Antwoord: B. De buurman helpt onbetaald en vanuit een persoonlijke band. De wijkverpleegkundige, de fysiotherapeut en de huisarts zijn formele zorgverleners: zij doen dit als beroep. Met hen werk je samen op een andere manier. Dat leer je in les 11.

S A M E N B E S L I S S E N

LES 10

Zorgvrager, mantelzorger en jij

Goede zorg maak je samen. De zorgvrager houdt de regie: het gaat om zijn of haar leven. De mantelzorger kent de zorgvrager vaak het best. Jij brengt je vakkennis in.

Samen maken jullie afspraken. Die passen bij wat de zorgvrager wil en bij wat de mantelzorger aankan.

Uitleg: het kwalificatiedossier noemt dit samen beslissen. Je kijkt vanuit drie perspectieven: wat wil de zorgvrager, wat kan en wil de mantelzorger, wat is nodig voor goede zorg? Die kunnen botsen. Een zoon wil bijvoorbeeld dat zijn vader niet meer alleen naar buiten gaat, terwijl de vader dat juist wel wil. Jouw taak is die verschillen bespreekbaar te maken. Houd ook rekening met achtergrond: taal, cultuur, geloof, of iemand goed kan lezen. Zo past de samenwerking bij deze mantelzorger.

Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0

W A T D E N K J I J ?

LES 10

Wat weet een mantelzorger vaak beter dan jij? Noem twee dingen.

Open vraag, voorbeeldantwoord: hoe de zorgvrager vroeger was en wat normaal is voor hem of haar. Wat de zorgvrager lekker vindt, waar die bang voor is, hoe die het liefst geholpen wordt. Of iemand 's nachts onrustig is. Kleine veranderingen die jij in een korte dienst niet ziet. Benadruk: deze kennis is waardevol, vraag er actief naar en schrijf belangrijke dingen in het zorgdossier.

K E R N B E G R I P

LES 10

K E R N B E G R I P

Draaglast en draagkracht

Draaglast is hoe zwaar iemand de zorg voor een naaste ervaart. Draagkracht is wat iemand aankan, en hoe de zorg past in het eigen leven. Is de draaglast lang groter dan de draagkracht, dan dreigt overbelasting.

Kernbegrip: zo gebruikt de V&VN-richtlijn Mantelzorg deze woorden. Draagkracht hangt af van gezondheid, tijd, werk of school, en steun van anderen. Een mantelzorger die lang en intensief zorgt, loopt risico overbelast te raken. Vaak zegt die dat niet zelf: uit schaamte, schuldgevoel of omdat die niet weet dat het anders kan. Daarom is het belangrijk dat jij erop let.

O V E R B E L A S T I N G

LES 10

Waar let je op?

Volwassen mantelzorger

  • Heeft steeds tijdsdruk

  • Werk of vrienden komen in de knel

  • Is moe of slaapt slecht

  • Is vaak verdrietig of somber

Jonge mantelzorger

  • Is moe of kan zich slecht concentreren

  • Verzuimt van school

  • Trekt zich terug

  • Valt op, of doet juist extra braaf

Uitleg: dit zijn de signalen uit de V&VN-richtlijn Mantelzorg. Overbelasting ziet er bij iedereen anders uit. Eén signaal zegt nog niet alles, maar het is een reden om het gesprek aan te gaan. Ook een kind of tiener kan mantelzorger zijn, bijvoorbeeld voor een zieke ouder. Die valt makkelijk buiten beeld. Vraag studenten of ze jonge mantelzorgers kennen, zonder dat ze namen noemen.

V R A A G

LES 10

Mevrouw Öztürk zorgt thuis voor haar man. Welk signaal kan wijzen op overbelasting?

A

Ze vraagt wanneer de fysiotherapeut komt

B

Ze wil zelf zijn medicijnen klaarzetten

C

Ze slaapt slecht en ziet geen vrienden meer

D

Ze helpt graag mee bij het douchen 's ochtends

Antwoord: C. Slecht slapen en geen tijd meer voor vrienden zijn signalen uit de richtlijn: gezondheidsklachten en andere sociale rollen die in de knel komen. Meehelpen of vragen stellen is juist betrokkenheid. Dat zegt niets over overbelasting. Bij een signaal ga je in gesprek: vraag hoe zij de zorg ervaart en hoe het met haar zelf gaat.

A F S P R A K E N M A K E N

LES 10

A F S P R A K E N M E T N A A S T E N

1

Wie doet wat, en wanneer?

2

Wat doet de mantelzorger als het misgaat?

3

Wat is te veel? Wie neemt dan over?

4

De zorgvrager is het ermee eens.

5

Je legt de afspraken vast in het zorgplan.

Spreek ook af

Wanneer jullie de afspraken samen bekijken. Een situatie verandert, en de mantelzorger ook.

Uitleg: het kwalificatiedossier vraagt dat je afspraken maakt over wie wat wanneer doet, de belasting van de mantelzorger bewaakt, de zorgvrager erbij betrekt en de afspraken vastlegt in het zorgplan. Zo weet elke collega wat er is afgesproken. Bespreek de afspraken regelmatig opnieuw: de zorg kan zwaarder worden, of de mantelzorger krijgt het druk met werk. Toon ook waardering: zeg wat de mantelzorger goed doet.

P R I V A C Y

LES 10

Wat mag je vertellen?

Een mantelzorger wil vaak weten hoe het gaat. Toch deel je niet zomaar informatie. Wat je over de zorgvrager weet, valt onder het beroepsgeheim.

Vraag de zorgvrager wat je met wie mag delen. Leg dat vast in het zorgdossier. Kan de zorgvrager dat niet meer zelf? Dan beslist de vertegenwoordiger die in het zorgdossier staat.

Uitleg: in de wet over de geneeskundige behandelingsovereenkomst staat dat een zorgverlener zonder toestemming van de zorgvrager geen informatie aan anderen geeft. Dat staat in Burgerlijk Wetboek boek 7, artikel 457. Een mantelzorger is in die zin een ander, ook al is het familie. Het kwalificatiedossier vraagt ook dat je discreet omgaat met vertrouwelijke informatie. Vraag studenten hoe het op hun stage is geregeld: wie is de contactpersoon, en waar staat dat?

Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0

C A S U S

LES 10

Thuiszorg, mevrouw Soekhai (72 jaar)

Mevrouw Soekhai heeft MS en zit in een rolstoel. Haar zoon woont bij haar en werkt fulltime. Hij helpt haar 's avonds en 's nachts naar het toilet.

Verzorgende IG Noor komt 's ochtends. De zoon zegt: 'Het gaat prima hoor.' Maar hij gaapt, en hij is al drie keer te laat op zijn werk gekomen.

Gaat het echt prima?

Bespreek met je buur: welke signalen zie je? Wat zegt Noor tegen de zoon, en welke afspraak stel je voor?

Opdracht: ongeveer 6 minuten, in tweetallen. Antwoord: signalen zijn vermoeidheid, gebroken nachten en werk dat in de knel komt. Noor zegt niet dat hij overbelast is, maar vraagt open: 'Hoe gaat het met u, met de nachten erbij?' Ze vat samen wat ze hoort en toont waardering. Mogelijke afspraken, samen met mevrouw Soekhai: hulp bij het toilet 's nachts bespreken met de wijkverpleegkundige, een hulpmiddel laten bekijken, en informatie over respijtzorg. Dat is zorg die tijdelijk wordt overgenomen, zodat de mantelzorger op adem komt. Daarvoor kan de familie bij de gemeente of een mantelzorgorganisatie terecht. Noor legt de afspraken vast in het zorgplan.

Hulp voor wie vastloopt: kijk naar de dia over signalen van overbelasting en daarna naar de zakkaart.

Extra voor snelle studenten: wat doe je als mevrouw Soekhai niet wil dat er iemand anders komt?

S T E L L I N G

LES 10

Een mantelzorger mag alles weten over de zorg voor zijn of haar naaste.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Nee: de zorgvrager beslist wat je deelt, ook met familie. Wel is het belangrijk dat de mantelzorger weet wat nodig is voor de afspraken die hij of zij uitvoert. Daarom vraag je de zorgvrager om toestemming en leg je die vast. Sluit af met de startvraag: wat zou je nu doen bij de dochter van meneer Bakker?

T E R U G B L I K

LES 10

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Informele zorgverleners

2

Overbelasting herkennen

3

Afspraken maken

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Samenwerken en overdragen

Rond één zorgvrager werken vaak veel zorgprofessionals samen. Volgende les leer je wie wat doet en hoe je de zorg kort en volledig overdraagt.

  • Je kan uitleggen welke zorgprofessionals bijdragen aan de zorg en wanneer je ze inschakelt.

  • Je kan uitleggen wat een multidisciplinair overleg is en wat jij daarin inbrengt.

Volgende les: les 11 van de serie, werkproces B1-K2-W2 Werkt samen met andere zorgprofessionals.

Klik hier

Image credit: LessonUp