Een metselaar bouwt een halfsteensmuur in een leerwerkplaats
MODULE 2 · FUNDERING
Bouwen vanaf de fundering
Examenstof bouwen, wonen en interieur vmbo · CSPE
Een metselaar bouwt een halfsteensmuur in een leerwerkplaats
MODULE 2 · FUNDERING
Bouwen vanaf de fundering
Examenstof bouwen, wonen en interieur vmbo · CSPE
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: P/BWI/2.1 tot en met 2.4. Image credit: US Department of Labor / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
MODULE 2 · FUNDERING
Wat ga je kunnen?
Ik kan een halfsteensmuur voorbereiden, stellen, isoleren en veilig op hoogte werken.
Cet élément n'a pas d'instructions
Welke woorden denk je bij een muur bouwen vanaf de fundering?
Verwacht: steen, mortel, metselen, waterpas, steiger, isolatie, helm. Groepeer op stellen, metselen, isoleren en veilig werken: zo loopt de les. Syllabus P/BWI/2.
MODULE 2 · FUNDERING
Stelwerk voorbereiden
Lees de werkopdracht: wat moet er gemaakt worden?
Lees de werktekening: daarop staan maten en hoogtes.
Vul de materiaalstaat aan: de lijst met materiaal en aantallen.
Bepaal je PBM: je persoonlijke beschermingsmiddelen.
Syllabus P/BWI/2.1.1: werkvolgorde bepalen, werkopdracht interpreteren, werktekening lezen, materiaalstaat in- en aanvullen, PBM bepalen (BB en KB). Typische PBM bij stelwerk: helm, veiligheidsschoenen, handschoenen. Veelgemaakte fout: beginnen zonder de tekening goed te lezen, waardoor maten niet kloppen.
MODULE 2 · FUNDERING
Lagenmaat en koppenmaat
Lagenmaat: steenhoogte plus lintvoeg. De maat per laag.
Koppenmaat: breedte van een steen plus de stootvoeg.
Lagenlat: een lat met de lagenmaat erop. Zo meet je hoogte.
Alleen KB: met de koppenmaat pas je een muurdam of muuropening op de stenen aan.
Syllabus P/BWI/2.1.2: lagenmaat bepalen uit steenafmetingen, steenformaten en lintvoeg (BB); koppenmaat en lagenmaat bepalen en toepassen met steenafmetingen, steenformaten, steendelen, lintvoeg en stootvoeg, muurdam en muuropening (alleen KB); lagenlat maken en lagenmaat afschrijven (BB en KB). Muurdam: het stuk muur tussen twee openingen. Voorbeeld met een steen van 210 x 100 x 50 mm (waalformaat, bron: steenhandel Sleiderink en Fred's bouwtekeningen) en 10 mm lintvoeg: lagenmaat 50 + 10 = 60 mm, koppenmaat 100 + 10 = 110 mm. Veelgemaakte fout: de voeg vergeten mee te tellen.
MODULE 2 · FUNDERING
Profielen en meterpeil
Metselprofiel: een stijl die loodrecht staat aan het muureinde.
Je stelt het profiel waterpas (recht) en te lood (verticaal).
Meterpeil: een hoogtemerk, vaak 1 meter boven de afgewerkte vloer.
Je schrijft het meterpeil af op het profiel. Daarna volgt de lagenlat.
Syllabus P/BWI/2.1.3: met stelgereedschap profielen stellen voor halfsteens- en spouwmuren, meterpeil afschrijven, vaktaal gebruiken, rekening houden met de metselaar bij het wegschoren; waterpassen en loden, profielen demonteren (BB en KB). Bron meterpeil: Bouwencyclopedie en joostdevree.nl (1 m boven de bovenkant van de afgewerkte vloer). Veelgemaakte fout: het profiel niet loodrecht stellen, dan loopt de hele muur scheef.
MODULE 2 · FUNDERING
Kozijnen stellen
Een kozijn is de vaste rand rond een deur of raam.
Inmetselkozijn: je metselt de muur tegen het kozijn aan.
Negge: het stukje muur tussen de buitenkant van de gevel en het kozijn.
Houten raamkozijnen monteer je met hoekankers.
Binnendeurkozijnen: inmetsel- of montagekozijn, van hout of staal.
Syllabus P/BWI/2.1.4.1 (alleen BB): waterpassen en loden, meterpeil afschrijven, houten inmetseldeurkozijnen stellen, houten buitenraamkozijnen stellen en monteren met hoekankers, rekening houden met de negge. P/BWI/2.1.4.2 (BB en KB): binnendeurkozijnen herkennen: houten en stalen inmetselkozijnen, houten en stalen montagekozijnen. Een montagekozijn plaats je in een opening die al klaar is, een inmetselkozijn staat er al voordat je metselt. Gereedschap en hulpmiddelen voor stelwerk kiezen en veilig gebruiken (2.1.5): alleen BB. Veelgemaakte fout: het kozijn wel waterpas maar niet te lood stellen.
De steen is 50 mm hoog, de lintvoeg is 10 mm. Wat is de lagenmaat?
50 mm
110 mm
60 mm
40 mm
Syllabus P/BWI/2.1.2: lagenmaat = steenhoogte + lintvoeg = 50 + 10 = 60 mm. Veelgemaakte fout: alleen de steenhoogte nemen (50 mm).
Zet de stelwerkzaamheden op volgorde
Syllabus P/BWI/2.1.1 en 2.1.3: eerst voorbereiden (lezen, materiaal, PBM), dan stellen, dan afschrijven. Veelgemaakte fout: afschrijven voordat het profiel goed staat.
MODULE 2 · FUNDERING
Voorbereiden en werkplek
Maak de materiaal- en materieelstaat compleet. Materieel is gereedschap.
Zet stenen en mortelkuip binnen handbereik. Dan hoef je niet te bukken.
Gebruik een hulpmiddel om te tillen. Zo blijft je rug heel.
Bepaal je PBM, zoals helm, schoenen en handschoenen.
Syllabus P/BWI/2.2.1 en 2.2.2: werkvolgorde bepalen, werkopdracht interpreteren, werktekening lezen, materiaalstaat en materieelstaat aanvullen, PBM bepalen; ergonomische eisen aan de werkplek (plaats materialen en materieel, gereedschap); werkplek inrichten met opstelling van kuip en stenen en hulpmiddelen voor tillen (alleen BB). Bij zagen en hakken ook bril, gehoorbescherming en stofmasker. Veelgemaakte fout: de pallet met stenen te ver van de muur zetten.
Halfsteensverband: stootvoegen springen een halve steen
MODULE 2 · FUNDERING
Materialen en verband
Mortel: het mengsel waarmee je stenen aan elkaar metselt.
Spouwanker: een anker dat binnen- en buitenmuur verbindt.
Halfsteensverband: elke stootvoeg valt midden op de steen eronder.
Syllabus P/BWI/2.2.3: materialen herkennen (baksteen, kalkzandsteen, raamdorpelstenen, lateien, mortels, spouw-, kozijn- en hoekankers, gebakken en niet gebakken producten, afvalverwerking, dilataties, overspanningsconstructies; alleen KB), basistechnieken: steendelen bepalen en maken, halfsteensverband en klezorenverband (BB). Halfsteensverband volgens bouwencyclopedie.nl. Veelgemaakte fout: stootvoegen boven elkaar laten vallen. Image credit: Julian Herzog / Wikimedia Commons, CC BY 4.0
MODULE 2 · FUNDERING
Rollagen en muurbeëindiging
Rollaag: stenen die rechtop op de kant staan, vaak bovenop een muur.
Een rollaag is mooi, maar kan ook een opening overspannen.
Staande tand: tijdelijk einde met tanden recht boven elkaar.
Vallende tand: tijdelijk einde als een trapje dat omlaag loopt.
Syllabus P/BWI/2.2.4 en 2.2.6: functies van rollagen (overspanningsconstructies, esthetisch) beschrijven en typen rollagen herkennen (alleen KB); rollaagverdeling maken op de halfsteensmuur, stenen op maat maken en een halfsteensrollaag metselen als muurafdekking (alleen BB); tijdelijke muurbeëindigingen staande tand en vallende tand van een tekening herkennen (BB en KB), maken alleen BB. Bron tanden: joostdevree.nl en mathys.com. Veelgemaakte fout: staande en vallende tand verwisselen.
Een muur met nette, gelijke voegen
MODULE 2 · FUNDERING
Voegen
Voegen: de mortel tussen de stenen netjes afwerken.
Platvol: de voeg ligt vlak met de steen.
Geborsteld: je werkt de voeg af met een borstel.
Doorgestreken: verse mortel glad strijken tijdens het metselen.
Syllabus P/BWI/2.2.5: functies en toepassingen van voegen omschrijven (platvol en geborsteld, doorgestreken voegwerk) (alleen KB); platvol en geborsteld voegwerk maken (alleen BB). Een goed afgewerkte voeg houdt water buiten en maakt de muur netjes. Veelgemaakte fout: de voeg te vroeg of te laat bewerken. Image credit: Jonathanriley / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Welk verband heeft stootvoegen die een halve steen verspringen?
Halfsteensverband
Klezorenverband
Kruisverband
Staand verband
Syllabus P/BWI/2.2.3: halfsteensverband en klezorenverband. Bij halfsteensverband valt elke stootvoeg midden op de steen eronder. Klezorenverband is het andere verband uit de syllabus, met een andere verspringing van de stootvoegen. Kruisverband en staand verband zijn verbanden voor dikkere muren. Verwachte fout: klezorenverband, omdat dat ook bij een halfsteensmuur hoort.
Zet een vallende tand op volgorde
Syllabus P/BWI/2.2.6: vallende tand. Elke laag eindigt een halve steen eerder: een trapje dat omlaag loopt. Herkennen op tekening is BB en KB.
Spouwmuur: blokken, een luchtspouw en baksteen
MODULE 2 · FUNDERING
Waarom isoleren?
Thermische isolatie: warmte blijft binnen, kou buiten.
Geluidsisolatie: je hoort minder van buiten of de buren.
Koudebrug: een plek waar warmte makkelijk weglekt.
Syllabus P/BWI/2.3.1: functies en doelen van isolatie: thermische isolatie en geluidsisolatie (alleen KB). De koudebrug hoort bij de fouten bij isoleren (BB en KB), zie de dia over isoleerfouten. Koudebrug: plek in de constructie waar warmte sneller wegstroomt dan in de rest van de muur. Veelgemaakte fout: denken dat isoleren alleen tegen kou helpt; het scheelt ook geluid en energiekosten. Image credit: Kolforn / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Isolatiemateriaal: rollen en platen minerale wol en schuim
MODULE 2 · FUNDERING
Soorten isolatie
Minerale wol: glaswol en steenwol. Het brandt niet.
PS en PUR/PIR: harde schuimplaten. Ze branden wel.
Biobased: isolatie van plantaardig materiaal, zoals vlas of houtvezel.
Alleen KB: ook foamglas en folies.
Syllabus P/BWI/2.3.1: isolatie herkennen: biobased materiaal, PUR en PIR, PS polystyreen, minerale wol (glaswol en steenwol) (BB en KB), foamglas en folies (alleen KB). Biobased: gemaakt van plantaardige grondstoffen, zoals vlas, hennep of houtvezel. Minerale wol is onbrandbaar, PS en PUR/PIR zijn brandbaar. Bij glaswol en steenwol veilig werken met handschoenen, bril en stofmasker: de vezels irriteren huid, ogen en longen. Eigenschappen (R-waarde, brandbaarheid, dampremmende laag, voor- en nadelen, afvalverwerking, veilig werken en PBM) zijn KB-stof. Veelgemaakte fout: alle isolatie als niet-brandbaar zien. Image credit: de FMI Fachverband Mineralwolleindustrie / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
MODULE 2 · FUNDERING
Eigenschappen van isolatie
Alleen KB: je beschrijft de eigenschappen van isolatie.
R-waarde: hoe goed een laag isoleert. Hoog is goed.
Een dikkere laag van hetzelfde materiaal geeft een hogere R-waarde.
Ook: brandbaarheid, dampremmende laag, voor- en nadelen en afval.
Alleen KB. Syllabus P/BWI/2.3.1.4: eigenschappen van isolatiematerialen beschrijven: R-waarde, brandbaarheid, dampremmende laag, voor- en nadelen materialen, afvalverwerking, veilig werken en PBM. De R-waarde (warmteweerstand) geeft aan hoe goed een laag isoleert: hoe hoger, hoe beter. Een dampremmende laag (folie) houdt vochtige lucht van binnen tegen, zodat er geen vocht in de constructie komt. Veelgemaakte fout: denken dat een lage R-waarde beter isoleert.
MODULE 2 · FUNDERING
Veelgemaakte isoleerfouten
Sluit de naden tussen platen. Anders ontstaat een koudebrug.
Dek de spouw af tijdens het werk en houd hem schoon.
Begin niet te laag op de fundering: dan trekt er vocht omhoog.
Plaats rozetten en verankering goed. Laat een luchtspouw open.
Syllabus P/BWI/2.3.1 (BB en KB) en 2.3.2: fouten bij isoleren: niet afdekken van de spouw tijdens het proces, niet ventileren, naden, koudebrug, verkeerde plaatsing, rozetten verkeerd geplaatst, verankering verkeerd, te laag op fundering beginnen (optrekkend vocht), geen luchtspouw. De werkzaamheden bij het isoleren omschrijven is BB en KB (2.3.2.1); isolatiemateriaal verwerken in opgaand werk vanaf een fundering is alleen BB (2.3.2.2). Veelgemaakte fout: de spouw helemaal vullen, waardoor geen luchtspouw overblijft.
Welke isolatie brandt niet?
Polystyreen (PS)
Minerale wol
PUR-schuim
PIR-schuim
Syllabus P/BWI/2.3.1: minerale wol (glaswol en steenwol) is onbrandbaar. PS, PUR en PIR zijn brandbaar.
Wat is een koudebrug?
Een laag die vocht tegenhoudt
Een extra dikke laag isolatie
Een muur zonder voegen
Een plek waar warmte makkelijk weglekt
Syllabus P/BWI/2.3.1: koudebrug voorkomen. Een koudebrug ontstaat vaak bij naden en aansluitingen zonder isolatie.
MODULE 2 · FUNDERING
Risico's op hoogte
Een val van hoogte is gevaarlijk, ook op een ladder of steiger.
Collectieve beveiliging: voor iedereen, zoals een leuning.
Persoonlijke beveiliging: voor jou alleen, zoals een valharnas.
Een leuning gaat voor een harnas: eerst collectief.
Syllabus P/BWI/2.4.1.1 (BB en KB): gangbare en verplichte beschermingsmiddelen bij werken op hoogte beschrijven: risico's, collectieve beveiliging, (voorloop)leuningen, dakrandbeveiliging, persoonlijke beveiliging. Collectieve maatregelen gaan voor persoonlijke (Arbo-volgorde). Alleen BB (2.4.1.2): (voorloop)leuningen, kantplanken, schriksteigers en valbeveiliging zelf correct gebruiken. Veelgemaakte fout: zonder leuning werken omdat het maar kort duurt.
MODULE 2 · FUNDERING
Steigers en ladders kiezen
Kamersteiger: een steiger voor binnen, in een ruimte.
Rolsteiger: een steiger op wielen, met leuningen en kantplanken.
Schuifladder: een ladder van delen die je uitschuift.
Syllabus P/BWI/2.4.2: typen steigers en ladders en hun toepassing beschrijven: kamersteiger, rolsteiger, schuifladder (BB en KB). Een ladder is om op te klimmen, een steiger om op te werken. Veelgemaakte fout: een ladder gebruiken voor een lange klus waar een rolsteiger bij past.
MODULE 2 · FUNDERING
Opbouwen en veilig gebruiken
Rolsteiger: vlakke grond en wielen op de rem. Je bouwt hem tot 2,5 m.
Schuifladder: ongeveer 75 graden, 1 meter boven de opstap.
Controleer eerst op gebreken en vervoer zonder iemand te raken.
Verrijd een rolsteiger nooit met mensen erop. Draag een helm.
Syllabus P/BWI/2.4.3 en 2.4.4: rolsteiger tot maximaal 2,5 m en schuifladder conform voorschriften opstellen, opbouwen en afbreken; veiligheidsmaatregelen: controle op gebreken, vervoer, plaatsing, werken op trapje, ladder of rolsteiger, PBM-gebruik (BB en KB). Ladder: ongeveer 75 graden (vuistregel 4:1: voet op een kwart van de ladderlengte van de muur) en minimaal 1 meter boven de opstap: Arbo-informatie. Drie punten contact: twee handen en een voet, of een hand en twee voeten. Veelgemaakte fouten: de ladder te steil of te vlak zetten; een beschadigde ladder toch even gebruiken.
Wat is een voorbeeld van collectieve beveiliging?
Een voorloopleuning rond het platform
Een valharnas
Een helm
Veiligheidsschoenen
Syllabus P/BWI/2.4.1: collectieve beveiliging (leuningen). Een harnas is persoonlijke beveiliging. Collectief gaat voor persoonlijk.
Zet het veilig gebruik van een ladder op volgorde
Syllabus P/BWI/2.4.4: controle, vervoer, plaatsing, werken op de ladder. Volgorde: controleren, vervoeren, plaatsen, gebruiken.
Welk deel vond je het lastigst?
Stellen en meten
Metselen en voegen
Isoleren
Veilig werken op hoogte
Gebruik de uitkomst om het lastigste deel te herhalen.
Wat doe je eerst voor je gaat stellen of metselen?
Verwacht: werktekening en werkopdracht lezen, materiaalstaat en PBM controleren. Syllabus P/BWI/2.1.1.
MODULE 2 · FUNDERING
Begrippen (1/2)
Lagenmaat: steenhoogte plus lintvoeg
Koppenmaat: breedte van een steen plus stootvoeg
Meterpeil: hoogtemerk, meestal 1 m boven de vloer
Halfsteensverband: stootvoegen springen een halve steen
Rollaag: stenen rechtop op de kant
Cet élément n'a pas d'instructions
MODULE 2 · FUNDERING
Begrippen (2/2)
Koudebrug: plek waar warmte weglekt
R-waarde: hoe goed een laag isoleert, hoog is goed
Collectieve beveiliging: voorziening voor iedereen, zoals een leuning
Cet élément n'a pas d'instructions